از فهم پیام‌های الکتریکی نورون‌ها تا کشف سازوکارهای حیات عصبی
نوروفیزیولوژی (Neurophysiology) دانشی بنیادین در علوم اعصاب است که سازوکارهای عملکردی دستگاه عصبی را از جریان یون‌ها و پتانسیل‌های غشایی تا انتقال سیناپسی و تعامل شبکه‌های عصبی بررسی می‌کند. این دانش، با آشکار ساختن منطق الکتریکی و شیمیایی نورون‌ها، زمینه فهم فرایندهای پیچیده‌ای چون احساس، حرکت، یادگیری و حافظه را فراهم می‌سازد. درک عمیق نوروفیزیولوژی، فراتر از حفظ تعاریف و فرمول‌ها، به شناخت روابط علت و معلولی و پیوند میان سازوکارهای سلولی و عملکرد دستگاه عصبی وابسته است.
مجموعه پیش رو، شامل سؤالات نوروفیزیولوژی آزمون دکتری تخصصی علوم اعصاب وزارت بهداشت در سال ۱۳۹۳، همراه با پاسخ کلیدی است؛ فرصتی برای سنجش تسلط بر مفاهیم بنیادین، تحلیل پدیده‌های الکتروفیزیولوژیک و شناسایی مباحث نیازمند مرور. پیشنهاد می‌شود پیش از مراجعه به کلید پاسخ، هر سؤال را مستقل بررسی کنید، روابط میان متغیرهای فیزیولوژیک را بسنجید و گزینه‌ها را بر پایه اصول علمی ارزیابی کنید. سپس با تطبیق پاسخ‌ها، ضمن سنجش آمادگی خود، منشأ خطاها و خلأهای دانشی را شناسایی کنید؛ زیرا گاه تفاوتی ظریف میان پتانسیل غشایی و پتانسیل تعادلی، یا میان فعال‌شدن و غیرفعال‌شدن کانال‌های یونی، مسیر رسیدن به پاسخ صحیح را تعیین می‌کند.
در آینده‌نگاران مغز، نوروفیزیولوژی را فراتر از مجموعه‌ای از فرمول‌ها و نمودارها، دانشی محوری برای فهم منطق عملکرد دستگاه عصبی می‌دانیم. باور ما این است که یادگیری عمیق، زمانی شکل می‌گیرد که چرایی و چگونگی پدیده‌ها درک شود؛ از سازوکار شکل‌گیری پتانسیل عمل تا ارتباط میان آزادسازی ناقل‌های عصبی و پاسخ سلول پس‌سیناپسی. هر پرسش فرصتی برای تقویت استدلال علمی و هر پاسخ گامی برای تبدیل اطلاعات پراکنده به دانشی منسجم و ماندگار است.
نوروفیزیولوژی، دانش کشف منطق پنهان در فعالیت دستگاه عصبی است؛ دانشی که از جریان یون‌ها و تغییرات الکتریکی غشا آغاز می‌شود، در ارتباطات سیناپسی و تعامل شبکه‌های عصبی گسترش می‌یابد و در فهم سازوکارهای پیچیده عملکرد مغز به اوج می‌رسد.
آینده‌نگاران مغز
ما مغز را می‌شناسیم تا آینده را بسازیم.
راهنمای زمان‌سنج آزمون
شما می‌توانید بدون فشردن دکمه «شروع آزمون» نیز به سؤالات پاسخ دهید؛ اما برای تمرین مدیریت زمان و سنجش سرعت پاسخ‌گویی، این دکمه را در نظر گرفته‌ایم. با شروع زمان‌سنج، مدت‌زمان پاسخ‌گویی شما محاسبه می‌شود و حتی پس از پایان زمان نیز می‌توانید پاسخ‌دادن را ادامه دهید. هدف، یادگیری مدیریت زمان است، نه محدودکردن فرصت یادگیری شما.
زمان باقی‌مانده: 10:00
با فشردن دکمه زیر، زمان‌سنج فعال می‌شود.
زمان باقی‌مانده10:00
پرسش ۱- کدام ویژگی بینایی توسط مسیر M منتقل می‌شود؟
الف) عمق
ب) فرم
ج) جنس
د) رنگ
پاسخ صحیح: گزینه الف
پرسش ۲- تمام موارد زیر در مورد bolb یا حباب در قشر بینایی صحیح است، بجز:
الف) در لایه‌های ۲ و ۳ کورتکس بینایی قرار دارند.
ب) در جهت‌یابی نقش دارند.
ج) نسبت به رنگ حساسند.
د) دارای غلظت بالایی از سیتوکروم اکسیداز هستند.
پاسخ صحیح: گزینه ب
پرسش ۳- کدام سلول شبکیه پتانسیل عمل تولید می‌کند؟
الف) دو قطبی
ب) گانگلیونی
ج) افقی
د) مخروطی
پاسخ صحیح: گزینه ب
پرسش ۴- در ابتدای یک حرکت چرخشی چه تغییری در مجاری نیم دایره‌ای رخ می‌دهد؟
الف) حرکت مژک‌ها به سمت کینوسیلیوم موجب هیپرپلاریزاسیون سلول می‌شود.
ب) فعالیت عصب دهلیزی سمت مقابل افزایش می‌یابد.
ج) حرکت آندولنف در جهت چرخش است.
د) حرکت آندولنف در جهت خلاف چرخش است.
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش ۵- کدامیک از ترانسپورترهای زیر در انتقال گلوکز از مویرگ‌های مغزی بیشترین نقش را دارد؟
الف) GLUT3
ب) GLUT 1- 45K
ج) GLUT 1- 55K
د) GLUT5
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش ۶- کدامیک در خصوص ترکیب CSF صحیح است؟
الف) میزان کلسترول مایع مغزی _ نخاعی بیشتر از پلاسما است.
ب) غلظت کلسیم مایع مغزی _ نخاعی بیشتر از پلاسما است.
ج) غلظت گلوکز پلاسما کمتر از مایعی مغزی _ نخاعی است.
د) میزان pH پلاسما بیشتر از مایع مغزی _ نخاعی است.
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش ۷- در مورد خواب می‌توان گفت:
الف) اسپایک‌های PGO از ویژگی خواب NREM هستند.
ب) در خواب REM تونوس عضلات افزایش می‌یابد.
ج) کمپلکس‌های K از ویژگی خواب NREM هستند.
د) با افزایش خستگی مدت خواب NREM کاهش می‌یابد.
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش ۸- مورد مشترک بین فیبرهای بالارونده و خزه‌ای مخچه کدام است؟
الف) پاسخ سلول‌های پورکنژ به اثرات تحریکی آنها
ب) منشأ مشترک دارند.
ج) تعداد سیناپس با سلول‌های پورکنژ
د) تحریک هسته‌های عمقی مخچه
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش ۹- درصد نورون‌های دینامیک در کدام قسمت بیشتر است؟
الف) قشر حرکتی اولیه
ب) هسته قرمز
ج) ناحیه پیش حرکتی
د) ناحیه ضمیمه حرکتی
پاسخ صحیح: گزینه ب
پرسش ۱۰- کدام گزینه زیر در مورد گاما موتور نورون‌ها درست است؟
الف) تحریک‌شان باعث افزایش حساسیت دوک عضلانی می‌شود.
ب) عدم دریافت نزولی‌های تحریکی از مراکز بالاتر
ج) باعث انقباض عضله خارج دوکی می‌شوند.
د) کاهش فعالیت‌شان باعث ایجاد کلونوس می‌شود.
پاسخ صحیح: گزینه الف
پرسش ۱۱- کدام زوج گیرنده زیر با تطابق آهسته هستند؟
الف) دوک عضلانی – رافینی
ب) دوک عضلانی – پاچینی
ج) درد – بویایی
د) پاچینی – مایسنر
پاسخ صحیح: گزینه الف
پرسش ۱۲- کدام گیرنده زیر برای درک حس ارتعاش در فرکانس ۲۵۰ تا ۳۰۰ هرتز حساس‌تر است؟
الف) مرکل
ب) پاچینی
ج) مایسنر
د) رافینی
پاسخ صحیح: گزینه ب
پرسش ۱۳- کدام گزینه زیر در مورد مدارهای موضعی در شاخ خلفی نخاع در مورد درد درست است؟
الف) نورون واسطه انکفالینرژیک که به وسیله نوراپی نفرین مهار و باعث مهار پیش سیناپسی می‌شود.
ب) سروتونین باعث تحریک نورون اسپاینوتالامیک و مهار نورون انکفالینرژیک می‌شود.
ج) سروتونین باعث مهار نورون اسپاینوتالامیک و تحریک نورون انکفالینرژیک می‌شود.
د) نورون واسطه انکفالینرژیک به وسیله نوراپی نفرین مهار و باعث مهار پس سیناپسی می‌شود.
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش ۱۴- کدام چهار اسید آمینه زیر در ابتدای تمام پپتیدهای اپیوئیدی آندوژن از چپ به راست مشترک است؟
الف) Gly Gly Phe Met
ب) Phe Gly Gly Tyr
ج) Leu Tyr Gly Phe
د) Tyr Gly Gly Phe
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش ۱۵- قطع کامل نخاع به‌صورت یک‌طرفه (Hemisection) در سمت راست در ناحیه L2 کمری باعث…….
الف) ایجاد اسپاستیسیتی و ضعف و عدم درک حس تماس دقیق پای راست می‌شود.
ب) ایجاد اسپاستیسیتی و ضعف و عدم درک حس حرارت در پای راست می‌شود.
ج) ایجاد اسپاستیسیتی و ضعف در پای چپ و عدم درک حس حرارت در پای راست می‌شود.
د) ایجاد اسپاستیسیتی و ضعف و عدم درک حس تماس دقیق در دست راست می‌شود.
پاسخ صحیح: گزینه الف
پرسش ۱۶- کدام گزینه زیر درباره جریان خون مغز در حالت نرمال صحیح است؟
الف) به طور متوسط هر دقیقه ۳۰ میلی‌لیتر در دقیقه به ازای هر ۱۰۰ گرم مغز، خون وارد مغز می‌شود.
ب) در یک دقیقه به طور متوسط ۹۰۰-۷۵۰ میلی‌لیتر خون وارد مغز می‌شود.
ج) جریان خون مغز حدود ۲۵ درصد برون‌ده قلبی را به خود اختصاص می‌دهد.
د) میزان خون مورد نیاز ماده سفید دو برابر ماده خاکستری مغز است.
پاسخ صحیح: گزینه ب
پرسش ۱۷- در واکنش حاد و گسترده سیستم سمپاتیک به یک استرس ناگهانی، کدام گزینه زیر نادرست است؟
الف) افزایش انعقادپذیری خون
ب) افزایش قدرت عضلانی
ج) باز شدن مجاری تنفسی
د) کاهش فعالیت ذهنی
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش ۱۸- Hemineglect ضایعه در کدام لوب مغزی است؟
الف) تمپورال
ب) فرونتال
ج) پاریتال
د) اکسی پیتال
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش ۱۹- کدام ناحیه از مخچه در برنامه ریزی اعمال حرکتی نقش دارد؟
الف) لوب فلوکولوندولر
ب) کرمینه
ج) نیمکره‌های کناری
د) بخش کناری کرمینه
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش ۲۰- بیشترین نورون‌های تولید کننده نورآدرنالین در کدامیک از مناطق مغزی زیر است؟
الف) لوکوس سرولئوس
ب) بخش مشبک جسم سیاه
ج) هسته رافه
د) هسته اکومبنس
پاسخ صحیح: گزینه الف
پرسش ۲۱- کدام گزینه زیر در مورد پتانسیل‌های برانگیخته (Evoked Potential) درست است؟
الف) اندازه‌اش از EEG بزرگ‌تر است.
ب) اندازه‌اش از EEG کوچک‌تر است.
ج) با Signal averaging اندازه آن کاهش می‌یابد.
د) بیشتر در نواحی حرکتی قشر مغز ثبت می‌شود.
پاسخ صحیح: گزینه ب
پرسش ۲۲- کدام زوج زیر ناقل شیمیایی مهاری هستند؟
الف) گلیسین – هموسیستئین
ب) گابا – سیستئین
ج) تورین – سیستئین
د) گلیسین – بتا آلانین
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش ۲۳- امواج spike and wave ژنرالیزه با فرکانس سه هرتز در تراسه الکتروانسفالوگرافی کدام یک از انواع تشنج زیر دیده می‌شود؟
الف) absence seizure
ب) simple partial seizure
ج) complex partial seizure
د) generalized tonic clonic seizure
پاسخ صحیح: گزینه الف
پرسش ۲۴- کدام گزینه زیر به دمای طبیعی پوست بهتر پاسخ می‌دهد؟
الف ) TRPA1
ب) TRPV2
ج) TRPV4
د) TRPV1
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش ۲۵- تحریک پاراسمپاتیک موجب کدام گزینه زیر می‌شود؟
الف) انقباض عروق کرونر
ب) انقباض عضله صاف نای
ج) انقباض اسفنکترهای روده
د) انبساط عضله دترسور مثانه
پاسخ صحیح: گزینه ب
پرسش ۲۶- در یک بیمار کوادراپلژیک مزمن، تحریک ملایم دردناک موجب تمام موارد زیر می‌شود، بجز:
الف) Short withdrawal
ب) Urination
ج) Defecation
د) Mass Reflex
پاسخ صحیح: گزینه الف
پرسش ۲۷- در مورد سلول‌های مژکدار داخلی گوش گزینه صحیح کدام است؟
الف) تعدادشان بسیار زیادتر از سلول‌های مژکدار خارج است.
ب) پرستین در کوتاه شدن آنها نقش دارد.
ج) حساسیت سلول‌های مژکدار خارجی را تنظیم می‌کنند.
د) سلول‌های اصلی انتقال صوت به مرکز هستند.
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش ۲۸- در کانون چشم نسبت به بخش‌های کناری شبکیه……..
الف) سلول‌های مخروطی باریک ترند.
ب) تعداد بیشتری سلول های استوانه‌ای وجود دارد.
ج) ضخامت شبکیه بیشتر است.
د) سلول‌ها دارای میدان پذیرنده بزرگتری هستند.
پاسخ صحیح: گزینه الف
پرسش ۲۹- در گوش داخلی:
الف) پایه سلول‌های مژکدار گوش در داخل اندولنف غوطه‌ور است.
ب) پتانسیل الکتریکی آندولنف نسبت به پری لنف منفی‌تر است.
ج) غلظت پتاسیم در آندولنف بیشتر از پری‌لنف است.
د) مژک سلول‌های مژکدار داخلی در داخل غشای تکتوریال فرو رفته است.
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش ۳۰- کدام ناحیه از مغز خاصیت نورون‌زایی (Neurogenesis) دارد؟
الف) جسم مخطط
ب) هیپوکامپ
ج) قشر جلوی پیشانی
د) قشر آهیانه خلفی
پاسخ صحیح: گزینه ب
پرسش ۳۱- همه موارد زیر در مورد سلول‌های (SIF) Small lntensity Flourescent درست است، بجز:
الف) دارای اثرات مهاری‌اند.
ب) دارای اثرات تحریکی‌اند.
ج ) در گانگلیون اتونوم هستند.
د) مقدار زیادی کاته کولامین دارند.
پاسخ صحیح: گزینه ب
پرسش ۳۲- کدام هسته عقده‌های قاعده‌ای دارای اثرات تحریکی است؟
الف) گلوبوس پالیدوس خارجی
ب) گلوبوس پالیدوس داخلی
ج) زیرتالاموسی
د) هسته دم‌دار
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش ۳۳- فعال شدن مسیر مستقیم در عقده‌های قاعده‌ای مغز موجب کدامیک از اثرات زیر می‌شود؟
الف) مهار هسته زیر تالاموسی
ب) تحریک گلوبوس پالیدوس داخلی
ج) مهار جسم مخطط
د) تحریک هسته VL تالاموس
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش ۳۴- حافظه کاری (Working)……
الف) یک نوع حافظه کوتاه مدت است.
ب) با تثبیت حافظه در ارتباط است.
ج) با ساخته شدن پروتئین‌ها در ارتباط است.
د) مرکز آن در بخش تحتانی لوب گیجگاهی است.
پاسخ صحیح: گزینه الف
پرسش ۳۵- در مورد سیستم بویایی کدام عبارت صحیح است؟
الف) نورون‌های بویایی قدرت تولید و تکثیر ندارند.
ب) گلومرول‌های بویایی از آکسون سلول‌های میترال و کلافه‌ای تشکیل شده‌اند.
ج) آکسون سلول‌های میترال و کلافه‌ای مسیر بویایی را تشکیل می‌دهند.
د) قشر اصلی بویایی در ناحیه تحتانی لوب گیجگاهی قرار دارد.
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش ۳۶- فقدان مزه در دوسوم قدامی زبان به‌احتمال زیاد در اثر ضایعه به کدام عصب مغزی ایجاد می‌گردد؟
الف) نه
ب) پنج
ج) هفت
د) یازده
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش ۳۷- در سلول نورونی ایسکمیک، کدام گزینه نادرست است؟
الف) آپوپتوزیس ظاهر می‌شود.
ب) میزان گلوتامات در محل افزایش می‌یابد.
ج) ورود کلسیم به سلول افزایش می‌یابد.
د) میزان سدیم داخل سلولی کم می‌شود.
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش ۳۸- در بیماری پارکینسون ایدیوپاتیک تمام گزینه‌ها صحیح است، بجز:
الف) تعادلی بین دوپامین و استیل کولین به هم می‌خورد.
ب) میزان دوپامین در ماده سیاه کم می‌شود.
ج) میزان گلوتامات در مغز زیاد می‌شود.
د) میزان نوراپی نفرین در مغز کم می‌شود.
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش ۳۹- در مورد سیستم حرکتی کدام مورد صحیح است؟
الف) رفلکس بابینسکی مثبت، نشان دهنده آسیب به مسیر کورتیکو اسپاینال است.
ب) مسیر کورتیکو اسپاینال فقط از قشر حرکتی منشأ می‌گیرد.
ج) ۸۰ درصد مسیر کورتیکو اسپاینال در نخاع تقاطع می‌یابند.
د) وقتی نورون حرکتی تحتانی قطع شود، rigidity به وجود می‌آید.
پاسخ صحیح: گزینه الف
پرسش ۴۰- در دوک عضلانی……..
الف) فیبرهایی با زنجیره هسته‌ای مسئول پاسخ دینامیک هستند.
ب) فیبرهای حسی مربوط به پایانه ثانویه از نوع 1b است.
ج) فیبرهای حسی نوع ll در نخاع با نورون‌های حرکتی آلفا سیناپس مستقیم دارند.
د) فیبرهای داخل دوکی با کیسه هسته‌ای هم پایانه اولیه و هم پایانه ثانویه دارند.
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش ۴۱- در مورد حافظه اپی‌زودیک (episodic) کدام گزینه صحیح می‌باشد؟
الف) آمیگدال در آن نقش دارد.
ب) یک نوع حافظه کوتاه مدت است.
ج) یک نوع حافظه ارتباطی است.
د) جزء حافظه اخباری (آگاهانه) محسوب می‌شود.
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش ۴۲- در مورد عقده‌های قاعده‌ای مغز می‌توان گفت:
الف) قشر مغز مستقیماً ارتباطی با عقده‌های قاعده‌ای ندارد.
ب) میانجی عصبی مترشحه از انتهای مسیر جسم سیاه _ جسم مخطط، گابا است.
ج) تنها خروجی عقده‌های قاعده‌ای جسم مخطط می‌باشد.
د) در کنترل طرح‌های پیچیده فعالیت حرکتی نقش دارد.
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش ۴۳- در مورد علت یادگیری حرکتی در مخچه کدام مورد صحیح است؟
الف) علت آن ایجاد پدیده LTD است.
ب) فعال شدن فیبرهای خزه‌ای علت آن است.
ج) در اثر اسپایک‌های ساده در سلول‌های پورکنژ ایجاد می‌شود.
د) در اثر ورود یون‌های سدیم به داخل سلول‌های پورکنژ ایجاد می‌شود.
پاسخ صحیح: گزینه الف
پرسش ۴۴- مزه شیرینی توسط کدام گیرنده در زبان حس می‌شود؟
الف) mGluR4
ب) T1R3
ج) T2R
د) ENac
پاسخ صحیح: گزینه ب
پرسش ۴۵- در گرفتاری فاسیکول میانی طولی کدام گزینه زیر صحیح است؟
الف) حرکت هر دو چشم به سمت ضایعه مختل می‌شود.
ب) چشم طرف مقابل ضایعه، به داخل حرکت نمی‌کند.
ج) حرکت چشم طرف گرفتار، به داخل مختل می‌شود.
د) حرکت هر دو چشم به سمت مقابل ضایعه مختل می‌گردد.
پاسخ صحیح: گزینه ج
امتیاز آزمون: 0
مسیر یادگیری را ادامه دهید
از سنجش دانش تا یادگیری عمیق‌تر
برای تثبیت آموخته‌ها، بررسی پاسخ‌های تشریحی و دسترسی به سوالات کتاب‌ها و مباحث دیگر، می‌توانید از مسیرهای زیر استفاده کنید.
گامی فراتر از پاسخ صحیح؛ درک عمیق مفاهیم
اگر می‌خواهید علاوه بر شناسایی گزینه صحیح، با تحلیل علمی سوالات، مبانی مفهومی پاسخ‌ها و دلایل رد یا تأیید گزینه‌ها آشنا شوید، پاسخ‌های تشریحی این مجموعه را مطالعه کنید. تحلیل تشریحی پرسش‌ها فرصتی فراهم می‌کند تا مفاهیم را عمیق‌تر درک کنید، ارتباط میان مباحث را بهتر بشناسید و برای مواجهه با پرسش‌های مفهومی آزمون آمادگی بیشتری به دست آورید.
برای شناخت بهتر روند سوالات آزمون دکتری علوم اعصاب، به یک دوره بسنده نکنید. مرور سوالات سال‌های مختلف به شما کمک می‌کند دانسته‌های خود را بازبینی کنید، بر مفاهیم بنیادین تسلط بیشتری بیابید و آمادگی خود را در مواجهه با شیوه‌های گوناگون طرح سؤال بسنجید.
شناخت مغز به تسلط بر یک مبحث محدود نمی‌شود. برای تکمیل آمادگی خود در آزمون دکتری تخصصی علوم اعصاب وزارت بهداشت، سایر حوزه‌های اصلی این رشته را نیز مرور کنید و دانش خود را در پیوند میان ساختار، عملکرد، مبانی زیستی و اثرات داروها بر دستگاه عصبی گسترش دهید.
نه اولین، اما در تلاش برای بهترین بودن؛ نه پیشرو در آغاز، اما ممتاز در پایان.
----
ما شاید آغازگر راه نباشیم، اما با ایمان به شایستگی و تعالی، قدم برمی‌داریم تا در قله‌ی ممتاز بودن بایستیم.
