از فهم پیام‌های الکتریکی نورون‌ها تا کشف سازوکارهای حیات عصبی
نوروفیزیولوژی (Neurophysiology) دانشی بنیادین در علوم اعصاب است که سازوکارهای عملکردی دستگاه عصبی را از جریان یون‌ها و پتانسیل‌های غشایی تا انتقال سیناپسی و تعامل شبکه‌های عصبی بررسی می‌کند. این دانش، با آشکار ساختن منطق الکتریکی و شیمیایی نورون‌ها، زمینه فهم فرایندهای پیچیده‌ای چون احساس، حرکت، یادگیری و حافظه را فراهم می‌سازد. درک عمیق نوروفیزیولوژی، فراتر از حفظ تعاریف و فرمول‌ها، به شناخت روابط علت و معلولی و پیوند میان سازوکارهای سلولی و عملکرد دستگاه عصبی وابسته است.
مجموعه پیش رو، شامل سؤالات نوروفیزیولوژی آزمون دکتری تخصصی علوم اعصاب وزارت بهداشت در سال ۱۳۹۱، همراه با پاسخ کلیدی است؛ فرصتی برای سنجش تسلط بر مفاهیم بنیادین، تحلیل پدیده‌های الکتروفیزیولوژیک و شناسایی مباحث نیازمند مرور. پیشنهاد می‌شود پیش از مراجعه به کلید پاسخ، هر سؤال را مستقل بررسی کنید، روابط میان متغیرهای فیزیولوژیک را بسنجید و گزینه‌ها را بر پایه اصول علمی ارزیابی کنید. سپس با تطبیق پاسخ‌ها، ضمن سنجش آمادگی خود، منشأ خطاها و خلأهای دانشی را شناسایی کنید؛ زیرا گاه تفاوتی ظریف میان پتانسیل غشایی و پتانسیل تعادلی، یا میان فعال‌شدن و غیرفعال‌شدن کانال‌های یونی، مسیر رسیدن به پاسخ صحیح را تعیین می‌کند.
در آینده‌نگاران مغز، نوروفیزیولوژی را فراتر از مجموعه‌ای از فرمول‌ها و نمودارها، دانشی محوری برای فهم منطق عملکرد دستگاه عصبی می‌دانیم. باور ما این است که یادگیری عمیق، زمانی شکل می‌گیرد که چرایی و چگونگی پدیده‌ها درک شود؛ از سازوکار شکل‌گیری پتانسیل عمل تا ارتباط میان آزادسازی ناقل‌های عصبی و پاسخ سلول پس‌سیناپسی. هر پرسش فرصتی برای تقویت استدلال علمی و هر پاسخ گامی برای تبدیل اطلاعات پراکنده به دانشی منسجم و ماندگار است.
نوروفیزیولوژی، دانش کشف منطق پنهان در فعالیت دستگاه عصبی است؛ دانشی که از جریان یون‌ها و تغییرات الکتریکی غشا آغاز می‌شود، در ارتباطات سیناپسی و تعامل شبکه‌های عصبی گسترش می‌یابد و در فهم سازوکارهای پیچیده عملکرد مغز به اوج می‌رسد.
آینده‌نگاران مغز
ما مغز را می‌شناسیم تا آینده را بسازیم.
راهنمای زمان‌سنج آزمون
شما می‌توانید بدون فشردن دکمه «شروع آزمون» نیز به سؤالات پاسخ دهید؛ اما برای تمرین مدیریت زمان و سنجش سرعت پاسخ‌گویی، این دکمه را در نظر گرفته‌ایم. با شروع زمان‌سنج، مدت‌زمان پاسخ‌گویی شما محاسبه می‌شود و حتی پس از پایان زمان نیز می‌توانید پاسخ‌دادن را ادامه دهید. هدف، یادگیری مدیریت زمان است، نه محدودکردن فرصت یادگیری شما.
زمان باقی‌مانده: 10:00
با فشردن دکمه زیر، زمان‌سنج فعال می‌شود.
زمان باقی‌مانده10:00
پرسش ۱- کدام گزینه زیر در مورد کد شدن اطلاعات حسی درست است؟
الف) شدت حس ارتعاش از طریق افزایش فرکانس عصب آوران مربوطه کد می‌شود.
ب) شدت حس ارتعاش از طریق افزایش تعداد گیرنده‌های تحریک‌شده مربوطه کد می‌شود.
ج) گیرنده مرکل و رافینی در کد کردن اطلاعات حس ارتعاش نقش دارند.
د) گیرنده مرکل و پاچینی در کد کردن اطلاعات حس ارتعاش نقش دارند.
پاسخ صحیح: گزینه ب
پرسش ۲- کدام مورد زیر وجه مشخصه نارکولپسی محسوب نمی‌شود؟
الف) کاهش ناگهانی در تون عضلات ارادی
ب) تمایل غیرقابل مقاومت به خواب در روز
ج) شروع ناگهانی خواب عمیق
د) کاهش نورون‌های تولیدکننده اورکسین
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش ۳- کدام گزینه زیر در مورد مکانورسپتورهای دست انسان نادرست است؟
الف) گیرنده‌های مرکل سطحی بوده و دارای میدان دریافتی کوچک می‌باشند.
ب) گیرنده‌های مرکل سطحی بوده و دارای تطابق سریع می‌باشند.
ج) گیرنده‌های پاچینی در عمق پوست بوده و میدان دریافتی بزرگ دارند.
د) گیرنده‌های پاچینی در عمق پوست بوده و دارای تطابق سریع می‌باشند.
پاسخ صحیح: گزینه ب
پرسش ۴- کدام گزینه زیر در مورد تحریک فیبرهای حرکتی گاما در دوک عضلانی (muscle spindle) نادرست است؟
الف) بدون تحریک گاما، فیبرهای la پاسخ دینامیک کوچکی در پاسخ به کشش عضله ایجاد می‌کنند.
ب) با تحریک گاما استاتیک، پاسخ حالت پایدار (Steady state) افزایش و پاسخ دینامیک کاهش می‌یابد.
ج) با تحریک گاما دینامیک، پاسخ دینامیک به مقدار قابل‌ملاحظه‌ای زیاد می‌شود ولی پاسخ حالت پایدار به‌تدریج به حالت اول برمی‌گردد.
د) با تحریک گاما دینامیک، پاسخ دینامیک به مقدار قابل‌ملاحظه‌ای زیاد شده و پاسخ حالت پایدار نیز افزایش قابل‌ملاحظه‌ای دارد.
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش ۵- اگر در رفلکس جهش زانو زمان واکنش (reaction time) برابر ۲۰٫۹ میلی‌ثانیه باشد و سرعت هدایت آوران Ia و آلفا موتورنورون برابر ۵۰m/sec باشد، زمان تاخیر مرکز (center delary) برابر است با:
الف) ۱٫۸ میلی‌ثانیه
ب) ۰/۶ میلی‌ثانیه
ج) ۱/۲ میلی‌ثانیه
د) ۰/۹ میلی‌ثانیه
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش ۶- کدام گزینه زیر در مورد Sensory homunculus نادرست است؟
الف) ناحیه حسی دست، نواحی حسی تنه و صورت را از هم جدا می‌کند.
ب) ناحیه حسی گردن، نواحی حسی تنه و صورت را از هم جدا می‌کند.
ج) اندازه نواحی حسی مختلف می‌تواند در اثر تجربه تغییر کند.
د) ناحیه حسی مربوط به پا در بخش میانی قشر حسی اولیه قرار دارد.
پاسخ صحیح: گزینه الف
پرسش ۷- تخریب کامل جسم زانویی جانبی (LGN) سمت چپ در یک بیمار موجب بروز کدام مورد زیر می‌گردد؟
الف) Homonymous hemianopia
ب) Hetronymous hemianopia
ج) کاهش دید در ناحیه ماکولا چشم راست
د) کاهش دید در ناحیه ماکولا چشم چپ
پاسخ صحیح: گزینه الف
پرسش ۸- کدام گزینه زیر در مورد عوامل مؤثر در بروز بیماری آلزایمر نادرست است؟
الف) الل‌های APOE به‌عنوان ریسک فاکتور در این بیماری مطرح است.
ب) نورون‌های موجود در قشر انتورینال به‌عنوان نورون‌های حساس به این بیماری مطرح هستند.
ج) از دست دادن حافظه به‌عنوان یکی از علامت‌های کلینیکی این بیماری مطرح است.
د) پروتئین پیش‌ساز آمیلوئید (APP) به وسیله آنزیم آلفا-سکرتاز تولید پپتید سمی می‌کند.
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش ۹- اگر فیبرهای Ia و II عضلات جمع‌کننده انگشتان دست راست فردی قطع‌شده باشند، کدام گزینه زیر درست است؟
الف) این فرد قادر به بلند کردن کیف دستی خود با انگشتان دست راست نیست.
ب) این فرد می‌تواند کیف دستی را بلند کند ولی قادر به نگهداری آن بدون توجه و تمرکز نیست.
ج) رفلکس کششی معکوس در عضلات جمع‌کننده انگشتان دست راست مشاهده نمی‌شود.
پرسش ۳۹- در افراد راست دست، تخریب کدام ناحیه موجب بروز prosopagnosia می‌شود؟
الف) Right inferior temporal lobe
ب) Left inferior temporal lobe
ج) Premotor area
د) Wernicke’s area
پاسخ صحیح: گزینه الف
پرسش ۴۰- کدام مورد زیر درباره خواب عمیق، صحیح است؟
الف) ظهور اسپایک‌های PGO ناشی از تخلیه نورون‌های کولینرژیک
ب) خاموشی نورون‌های سروتونرژیک مغز میانی به دلیل بروز اسپاسم‌های PGO کولینرژیک
ج) وقوع synchronization در الگوی ریتمیک امواج مغزی
د) فلج نسبی فعالیت‌های ارادی وابسته به لوکوس سرولئوس
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش ۴۱- در سیستم شنوایی، تفاوت سلول‌های مژکدار داخلی و خارجی در این است که:
الف) سلول‌های مژکدار داخلی عصب‌دهی کولینرژیک را دریافت می‌کنند.
ب) پروتئین prestin مسئول عملکرد سلول‌های مژکدار داخلی است.
ج) در سلول‌های مژکدار خارجی دپلاریزاسیون موجب کوتاه شدن آنها می‌شود.
د) در سلول‌های مژکدار خارجی هیپرپلاریزاسیون موجب کوتاه شدن آنها می‌شود.
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش ۴۲- در مزه شوری کدام مورد زیر نقش دارد؟
الف) کانال‌های یونی HCN
ب) گیرنده‌های mGIUR4
ج) گیرنده‌های خانواده T2R
د) کانال‌های یونی سدیمی وابسته به ولتاژ
پاسخ صحیح: گزینه الف
پرسش ۴۳- پایین‌ترین آستانه چشایی مربوط به کدامیک از گیرنده‌های چشایی زیر است؟
الف) شیرینی
ب) شوری
ج) ترشی
د) تلخی
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش ۴۴- در سیستم بویایی کدامیک از موارد زیر در ارتباط با حافظه بویایی است؟
الف) آمیگدال
ب) تالاموس
ج) سلول‌های میترال
د) قشر اینتورینال
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش ۴۵- تخریب لوب فلوکولوندولار مخچه موجب بروز کدام مورد زیر نمی‌شود؟
الف) Ataxic gait
ب) nystagmus
ج) motion sickness
د) dysarthria
پاسخ صحیح: گزینه د
امتیاز آزمون: 0
مسیر یادگیری را ادامه دهید
از سنجش دانش تا یادگیری عمیق‌تر
برای تثبیت آموخته‌ها، بررسی پاسخ‌های تشریحی و دسترسی به سوالات کتاب‌ها و مباحث دیگر، می‌توانید از مسیرهای زیر استفاده کنید.
گامی فراتر از پاسخ صحیح؛ درک عمیق مفاهیم
اگر می‌خواهید علاوه بر شناسایی گزینه صحیح، با تحلیل علمی سوالات، مبانی مفهومی پاسخ‌ها و دلایل رد یا تأیید گزینه‌ها آشنا شوید، پاسخ‌های تشریحی این مجموعه را مطالعه کنید. تحلیل تشریحی پرسش‌ها فرصتی فراهم می‌کند تا مفاهیم را عمیق‌تر درک کنید، ارتباط میان مباحث را بهتر بشناسید و برای مواجهه با پرسش‌های مفهومی آزمون آمادگی بیشتری به دست آورید.
برای شناخت بهتر روند سوالات آزمون دکتری علوم اعصاب، به یک دوره بسنده نکنید. مرور سوالات سال‌های مختلف به شما کمک می‌کند دانسته‌های خود را بازبینی کنید، بر مفاهیم بنیادین تسلط بیشتری بیابید و آمادگی خود را در مواجهه با شیوه‌های گوناگون طرح سؤال بسنجید.
شناخت مغز به تسلط بر یک مبحث محدود نمی‌شود. برای تکمیل آمادگی خود در آزمون دکتری تخصصی علوم اعصاب وزارت بهداشت، سایر حوزه‌های اصلی این رشته را نیز مرور کنید و دانش خود را در پیوند میان ساختار، عملکرد، مبانی زیستی و اثرات داروها بر دستگاه عصبی گسترش دهید.
نه اولین، اما در تلاش برای بهترین بودن؛ نه پیشرو در آغاز، اما ممتاز در پایان.
----
ما شاید آغازگر راه نباشیم، اما با ایمان به شایستگی و تعالی، قدم برمی‌داریم تا در قله‌ی ممتاز بودن بایستیم.
