نوروبیولوژی (Neurobiology) دانشی بنیادین در علوم اعصاب است که سازوکارهای سلولی و مولکولی دستگاه عصبی را بررسی می‌کند؛ از ارتباطات نورونی و انتقال پیام‌های عصبی تا فرایندهای زیستی زیربنای یادگیری، حافظه، رفتار و کارکردهای پیچیده مغز. تسلط بر این دانش، فراتر از حفظ‌کردن مطالب، به درک عمیق روابط میان ساختار، عملکرد و سازوکارهای دستگاه عصبی نیاز دارد.
مجموعه پیش رو، شامل سؤالات نوروبیولوژی آزمون دکتری تخصصی علوم اعصاب وزارت بهداشت در سال ۱۳۹۰، همراه با پاسخ کلیدی است که با هدف سنجش دانش، مرور مفاهیم بنیادین، شناسایی نقاط ضعف و آمادگی هدفمند برای آزمون گردآوری شده است. پیشنهاد می‌شود ابتدا به هر سؤال مستقل پاسخ دهید و سپس با مراجعه به کلید پاسخ، میزان تسلط خود را ارزیابی کنید.
در آینده‌نگاران مغز، یادگیری را فراتر از عبور از یک آزمون می‌دانیم؛ آن را گامی برای تعمیق دانش، پرورش تفکر علمی و گشودن افق‌های تازه در شناخت مغز می‌بینیم. باور ما این است که دانش معتبر، هنگامی ارزشمندتر می‌شود که دقیق، روشن و مسئولانه در دسترس جویندگان علم قرار گیرد.
آینده‌نگاران مغز
ما مغز را می‌شناسیم تا آینده را بسازیم.
راهنمای زمان‌سنج آزمون
شما می‌توانید بدون فشردن دکمه «شروع آزمون» نیز به سؤالات پاسخ دهید؛ اما برای تمرین مدیریت زمان و سنجش سرعت پاسخ‌گویی، این دکمه را در نظر گرفته‌ایم. با شروع زمان‌سنج، مدت‌زمان پاسخ‌گویی شما محاسبه می‌شود و حتی پس از پایان زمان نیز می‌توانید پاسخ‌دادن را ادامه دهید. هدف، یادگیری مدیریت زمان است، نه محدودکردن فرصت یادگیری شما.
زمان باقی‌مانده: 10:00
با فشردن دکمه زیر، زمان‌سنج فعال می‌شود.
زمان باقی‌مانده10:00
پرسش ۱- کدامیک از جانوران زیر با وجود داشتن سیستم عصبی ساده بیشترین کاربرد را در مطالعات نوروژنتیک و نوروبیولوژی دارند؟
الف) کرم خاکی
ب) دروزوفیلا ملانوگاستر (مگس سرکه)
ج) اسکوئید
د) نرم‌تنان دوکفه‌ای
پاسخ صحیح: گزینه ب
پرسش ۲- چنانچه اهمیت یک پروتئین فرضی در یک مسیر سیگنالینگ درون نورونی مشخص نباشد، کدام تکنیک زیر می‌تواند به یک محقق در شناسایی نقش آن کمک بیشتری کند؟
الف) Gene Knockout
ب) Immonuhistochemistry
ج) Western Blot
د) RT-PCR
پاسخ صحیح: گزینه الف
پرسش ۳- در نورون‌های سیستم عصبی مرکزی پستانداران، کدامیک از فاکتورهای رشد به وسیله برقراری جریان‌های ورودی یون‌های کلسیم (+Ca²) و فعال کردن CREB در تنظیم بیان ژن دخالت مستقیم دارند؟
الف) NGF
ب) BDNF
ج) TGFβ
د) LEG
پاسخ صحیح: گزینه ب
پرسش ۴- اجزاء لازم (پروتئین‌ها و غشا) جهت فرایند رشد زوائد نورونی (neurite) و تشکیل ارتباطات سیناپسی توسط …………….. تامین می‌شود.
الف) مخروط رشد
ب) اسکلت سلولی
ج) شبکه ترانس – گلژی
د) ماتریکس منطقه فعال
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش ۵- لیپید رفت‌ها (Lipid rafts) برای سازماندهی فرایند اگزوسیتوز در ترمینال پیش‌سیناپسی با کدام یک از پروتئین‌های زیر برهم‌کنش دارند؟
الف) پروتئین‌های SNARE
ب) پروتئین‌های PSD-95
ج) کانال‌های کلسیمی L-type
د) کانال های سدیمی دریچه دار وابسته به ولتاژ
پاسخ صحیح: گزینه الف
پرسش ۶- بسیج پروتئین‌های AP-2 در ناحیه پیش‌سیناپسی نشان دهنده‌ی …..………….. است.
الف) اگزوسیتوز وزیکول حاوی نوروترانسمیتر
ب) فراتنظیمی رسپتورهای پیش‌سیناپسی
ج) آندوسیتوز وابسته به رسپتور
د) افزایش بیان کانال‌های کلسیمی
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش ۷- کدامیک از موارد زیر شایع‌ترین روش کاهش واکنش یک نورون به یک لیگاند است؟
الف) انترنالیزاسیون (internalization) وابسته به بسیج کلاترین
ب) انترنالیزاسیون وابسته به یون‌های کلسیمی
ج) انترنالیزایسون وابسته به بسیج پروتئین‌های NSF
د) انترنالیزاسیون وابسته به بسیج یون‌های کلسیم و CaMK II
پاسخ صحیح: گزینه الف
پرسش ۸- کدام یک از موارد زیر در پلاستیسیته سیناپسی گلوتاماتی به القای مسیرهای retrograde signaling کمک می‌کند؟
الف) آدنیلات سیکلاز (AC)
ب) پروتئین کیناز PKC) C)
ج) پروتئین کیناز PKA) A)
د) نیتریک اکساید سنتاز (nNOS)
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش ۹- کدام یک از جملات زیر صحیح نیست؟
الف) میلین‌سازی سرعت هدایت را افزایش می‌دهد.
ب) سرعت هدایت پتانسیل عمل در بین آکسون‌ها متفاوت است.
ج) مقاومت درون سلولی وابسته به حجم آکسون است.
د) مقاومت غشاء رابطه مستقیم با مساحت سطح غشا دارد.
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش ۱۰- کدام یک از جملات زیر در مورد کانال‌های سدیمی دریچه‌دار وابسته به ولتاژ صحیح است؟
الف) زیر واحدهای β۱ و β۲ در تشکیل منفذ هدایت کننده یون دخالت مستقیم دارند.
ب) حلقه‌های H5 زیر واحد آلفا (α) در تشکیل قسمتی از منفذ هدایت کننده یون دخالت مستقیم دارند.
ج) زیر واحدهای α و β۱ در تشکیل منفذ هدایت کننده یون دخالت مستقیم دارند.
د) هر سه زیر واحد β۱ ،α و β۲ در تشکیل منفذ هدایت کننده یون دخالت مستقیم دارند.
پاسخ صحیح: گزینه ب
پرسش ۱۱- کدامیک از جملات زیر نادرست است؟
الف) حداکثر فرکانس تولید پتانسیل عمل به وسیله طول دوره تحریک ناپذیری مطلق محدود می‌شود.
ب) پتانسیل عمل به جای تغییر دامنه، از تغییر فرکانس برای انتقال اطلاعات استفاده می‌کند.
ج) در مرحله دپلاریزاسیون پتانسیل عمل، فقط کانال‌های سدیمی دریچه‌دار وابسته به ولتاژ باز می‌شوند و کانال‌های پتاسیمی بسته هستند.
د) فرکانس پتانسیل عمل متناسب با فرکانس تحریک است.
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش ۱۲- افزایش غلظت cAMP در نورون‌های پس‌سیناپسی هیپوکامپی حاصل تحریک کدامیک از رسپتورهای زیر است؟
الف) رسپتورهای NMDA گلوتاماترژیک
ب) رسپتورهای نیکوتینی α7 کولینرژیک
ج) رسپتورهای آلفا یک (α1) آدرنرژیک
د) رسپتورهای D1 دوپامینرژیک
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش ۱۳- کدامیک از کانال‌های زیر در کنترل پتانسیل استراحت غشاء، تحریک‌پذیری سلول و هومئوستازی پتاسیم دخالت مستقیم دارند؟
الف) کانال‌های GIRK
ب) کانال‌های K2P
ج) کانال‌های SK
د) کانال‌های Maxi Kca
پاسخ صحیح: گزینه ب
پرسش ۱۴- کدامیک از عوامل زیر در تنظیم عملکرد کانال‌های Gap Junction در سیناپس‌های الکتریکی دخالت دارند؟
الف) آنزیم آدنیلات سیکلاز (AC)
ب) مقدار یون کلسیم (+Ca2) درون نورونی
ج) آنزیم فسفولیپاز PLC) C)
د) مقدار یون سدیم (+Na) درون نورونی
پاسخ صحیح: گزینه ب
پرسش ۱۵- کدامیک از ارگانل‌های زیر در داخل آکسون دیده نمی‌شود؟
الف) میکروتوبول
ب) میکروفیلامان
ج) شبکه آندوپلاسمی دانه‌دار
د) میتوکندری
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش ۱۶- کدامیک از سلولهای زیر در بافت عصبی نقش اصلی در تنظیم شیمی فضای خارج سلولی دارد؟
الف) آستروسیت‌ها
ب) میکروگلیاها
ج) سلولهای اپاندیمی
د) سلولهای شوان
پاسخ صحیح: گزینه الف
پرسش ۱۷- در بیماری آلزایمر، پروتئین tau به کدامیک از ارگانل‌های زیر متصل می‌شود؟
الف) میتوکندری‌ها
ب) میکروتوبول‌ها
ج) دستگاه گلژی
د) شبکه آندوپلاسمیک صاف
پاسخ صحیح: گزینه ب
پرسش ۱۸- کدامیک از ارگانل‌های زیر در مرگ از پیش برنامه‌ریزی شده (Apoptosis) نورونی نقش بسیار مهمی ایفا می‌کند؟
الف) شبکه آندوپلاسمیک صاف
ب) میتوکندری‌ها
ج) نوروفیلامان‌ها
د) اجسام نیسل
پاسخ صحیح: گزینه ب
پرسش ۱۹- حضور کدامیک از ارگانل‌های زیر در یک نورون، آن را از نوروگلیا متمایز می‌کند؟
الف) میتوکندری
ب) دستگاه گلژی
ج) شبکه آندوپلاسمیک صاف
د) اجسام نیسل
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش ۲۰- متعاقب فرایند آندوسیتوز در پایانه سیناپسی، انتقال نوروترانسمیتر به درون یک وزیکول آندوزومی وابسته به فعالیت کدامیک از عوامل زیر است؟
الف) Ca2+-ATPase Pump
ب) Na+/Ca2+ exchange
ج) H+-ATPase Pump
د) H+/Ca2+ antiporter
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش ۲۱- کدامیک از موارد زیر در مورد سیناپس‌های دندرودندریتیک صحیح است؟
الف) در سیستم عصبی مرکزی عملکرد مشخصی ندارند.
ب) به ندرت در سیستم عصبی مرکزی یافت می‌شوند.
ج) در اغلب موارد سیناپس‌های الکتریکی هستند.
د) همیشه سیناپس‌های شیمیایی هستند.
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش ۲۲- تاثیر کدامیک از عوامل زیر بر نورون پس‌سیناپسی، باعث تولید پتانسیل پس سیناپسی مهاری (IPSP) می‌شود؟
الف) گلوتامات
ب) گلیسین
ج) نیتریک اکساید
د) نیکوتین
پاسخ صحیح: گزینه ب
پرسش ۲۳- همه پروتئین‌هایی که در کمپلکس v SNARE–t SNARE فرآیند اگزوسیتوز نوروترانسمیتر دخالت دارند، دارای…….
الف) موتیف SNARE و خاصیت ATPase هستند.
ب) موتیف SNARE هستند.
ج) توالی‌های مکرر سرین / ترئونینی هستند.
د) توالی‌های مکرر تیروزینی هستند.
پاسخ صحیح: گزینه ب
پرسش ۲۴- در کدامیک از نواحی زیر رسپتورهای یونوتروپیک GABAA در یک سیناپس گابائرژیک وجود دارند؟
الف) غشاء پس‌سیناپسی
ب) غشاءهای پیش‌سیناپسی و پس‌سیناپسی
ج) غشاهای پیش‌سیناپسی، پس‌سیناپسی و آستروسیتی
د) غشاء پیش‌سیناپسی
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش ۲۵- کدامیک از عوامل زیر در مرحله رشد و نمو زوائد نورونی (Neuritogenesis) در تعیین قطر آکسون دخالت مستقیم دارد؟
الف) پروتئین‌های همراه با میکروتوبول‌ها (MAPs)
ب) پروتئین‌های حرکتی (Motor proteins)
ج) فیلامان‌های حد واسط (Intermediate filaments)
د) میکروفیلامان‌ها (Microfilaments)
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش ۲۶- کدامیک از نواحی زیر در مخروط رشد انتهای یک زائده نورونی به عنوان یک سنسور عمل می‌کند و علائم محیطی را شناسایی می‌کند؟
الف) لاملی پودیا (Lamelipodia)
ب) غشاء منطقه مرکزی (Central Zone)
ج) غشاء منطقه گذرا (Transitional)
د) فیلوپودیا (Filopodia)
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش ۲۷- کدامیک از جملات زیر صحیح است؟
الف) نوروپپتیدها در شبکه آندوپلاسمی دانه‌دار ساخته می‌شوند.
ب) نوروپپتیدها هم در پایانه سیناپسی و هم در جسم سلولی سنتز می‌شوند.
ج) وزیکول‌های نوروپپتیدی طی فرآیند اگزوسیتوز از منطقه فعال آزاد می‌شوند.
د) وزیکول‌های نوروپپتیدی طی فرآیندی به نام انتقال آهسته آکسونی جابه‌جا می‌شوند.
پاسخ صحیح: گزینه الف
پرسش ۲۸- حضور پروتئین CREB (cAMP response element binding protein) فسفریله در نورون‌های هیپوکامپ پشتی، تائیدی بر القاء کدامیک از مراحل زیر در این ناحیه است؟
الف) فاز اولیه تقویت طولانی‌مدت (early – LTP)
ب) فاز نهایی تقویت طولانی‌مدت (Late – LTP)
ج) مرحله فسفریلاسیون پلاستیسیته سیناپسی (فاز اول)
د) فاز اولیه تضعیف طولانی‌مدت (early – LTD)
پاسخ صحیح: گزینه ب
پرسش ۲۹- مهمترین ویژگی واکنش‌های فسفریلاسیون در فاز اولیه پلاستیسیته سیناپسی چیست؟
الف) در شرایط فیزیولوژیک برگشت‌پذیر هستند.
ب) در شرایط فیزیولوژیک برگشت‌پذیر نیستند.
ج) همیشه باقیمانده‌های تیروزینی پروتئین‌ها فسفریله می‌شوند.
د) پروتئین‌هایی را فسفریله می‌کنند که SH2 domain داشته باشند.
پاسخ صحیح: گزینه الف
پرسش ۳۰- در کدامیک از فعالیت‌های زیر KATP (کانال‌های پتاسیمی حساس به ATP) نقشی ندارند؟
الف) رهایی نوروترانسمیتر
ب) کنترل عملکرد میتوکندریایی
ج) کنترل سنتز پروتئین کینازها
د) کنترل تحریک‌پذیری نورونی
پاسخ صحیح: گزینه ج
امتیاز آزمون: 0
مسیر یادگیری را ادامه دهید
از سنجش دانش تا یادگیری عمیق‌تر
برای تثبیت آموخته‌ها، بررسی پاسخ‌های تشریحی و دسترسی به سوالات کتاب‌ها و مباحث دیگر، می‌توانید از مسیرهای زیر استفاده کنید.
گامی فراتر از پاسخ صحیح؛ درک عمیق مفاهیم
اگر می‌خواهید علاوه بر شناسایی گزینه صحیح، با تحلیل علمی سوالات، مبانی مفهومی پاسخ‌ها و دلایل رد یا تأیید گزینه‌ها آشنا شوید، پاسخ‌های تشریحی این مجموعه را مطالعه کنید. تحلیل تشریحی پرسش‌ها فرصتی فراهم می‌کند تا مفاهیم را عمیق‌تر درک کنید، ارتباط میان مباحث را بهتر بشناسید و برای مواجهه با پرسش‌های مفهومی آزمون آمادگی بیشتری به دست آورید.
برای شناخت بهتر روند سوالات آزمون دکتری علوم اعصاب، به یک دوره بسنده نکنید. مرور سوالات سال‌های مختلف به شما کمک می‌کند دانسته‌های خود را بازبینی کنید، بر مفاهیم بنیادین تسلط بیشتری بیابید و آمادگی خود را در مواجهه با شیوه‌های گوناگون طرح سؤال بسنجید.
شناخت مغز به تسلط بر یک مبحث محدود نمی‌شود. برای تکمیل آمادگی خود در آزمون دکتری تخصصی علوم اعصاب وزارت بهداشت، سایر حوزه‌های اصلی این رشته را نیز مرور کنید و دانش خود را در پیوند میان ساختار، عملکرد، مبانی زیستی و اثرات داروها بر دستگاه عصبی گسترش دهید.
نه اولین، اما در تلاش برای بهترین بودن؛ نه پیشرو در آغاز، اما ممتاز در پایان.
----
ما شاید آغازگر راه نباشیم، اما با ایمان به شایستگی و تعالی، قدم برمی‌داریم تا در قله‌ی ممتاز بودن بایستیم.
