نوروبیولوژی (Neurobiology) دانشی بنیادین در علوم اعصاب است که سازوکارهای سلولی و مولکولی دستگاه عصبی را بررسی می‌کند؛ از ارتباطات نورونی و انتقال پیام‌های عصبی تا فرایندهای زیستی زیربنای یادگیری، حافظه، رفتار و کارکردهای پیچیده مغز. تسلط بر این دانش، فراتر از حفظ‌کردن مطالب، به درک عمیق روابط میان ساختار، عملکرد و سازوکارهای دستگاه عصبی نیاز دارد.
مجموعه پیش رو، شامل سؤالات نوروبیولوژی آزمون دکتری تخصصی علوم اعصاب وزارت بهداشت در سال ۱۳۸۸، همراه با پاسخ کلیدی است که با هدف سنجش دانش، مرور مفاهیم بنیادین، شناسایی نقاط ضعف و آمادگی هدفمند برای آزمون گردآوری شده است. پیشنهاد می‌شود ابتدا به هر سؤال مستقل پاسخ دهید و سپس با مراجعه به کلید پاسخ، میزان تسلط خود را ارزیابی کنید.
در آینده‌نگاران مغز، یادگیری را فراتر از عبور از یک آزمون می‌دانیم؛ آن را گامی برای تعمیق دانش، پرورش تفکر علمی و گشودن افق‌های تازه در شناخت مغز می‌بینیم. باور ما این است که دانش معتبر، هنگامی ارزشمندتر می‌شود که دقیق، روشن و مسئولانه در دسترس جویندگان علم قرار گیرد.
آینده‌نگاران مغز
ما مغز را می‌شناسیم تا آینده را بسازیم.
راهنمای زمان‌سنج آزمون
شما می‌توانید بدون فشردن دکمه «شروع آزمون» نیز به سؤالات پاسخ دهید؛ اما برای تمرین مدیریت زمان و سنجش سرعت پاسخ‌گویی، این دکمه را در نظر گرفته‌ایم. با شروع زمان‌سنج، مدت‌زمان پاسخ‌گویی شما محاسبه می‌شود و حتی پس از پایان زمان نیز می‌توانید پاسخ‌دادن را ادامه دهید. هدف، یادگیری مدیریت زمان است، نه محدودکردن فرصت یادگیری شما.
زمان باقی‌مانده: 10:00
با فشردن دکمه زیر، زمان‌سنج فعال می‌شود.
زمان باقی‌مانده10:00
پرسش ۱- سلول‌هایی که در کف بطن سوم مغز قرار دارند و توسط اتصال محکم (Tight Junction) به سلول‌های مجاور اتصال دارند و دارای زوائدی هستند که به بافت عصبی نفوذ می‌کنند و از طریق پاهای انتهایی با عروق خونی در تماس هستند چه نام دارند؟
الف) Ependymocyte
ب) Tanycyte
ج) Fibrous Astrocyte
د) Protoplasmic Astrocyte
پاسخ صحیح: گزینه ب
پرسش ۲- در کدام یک از هسته‌های ذیل نورون‌های یک‌قطبی کاذب دیده می‌شود؟
الف) Hypoglossal
ب) Dorsal Vagal
ج) Red Nucleus
د) Mesencephalic Nucleus of Trigeminal
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش ۳- Heterotypic tight junction در بین کدام یک از عناصر دیده می‌شود؟
الف) دو سلول شوان که زوائد آنها با هم پنجه در پنجه شده‌اند.
ب) غشاء سلول شوان و آکسون
ج) لایه‌های غشاء سلول شوان در محل شکاف اشمیت لانترمن
د) سلول‌های اپاندیم کف بطن‌های جانبی
پاسخ صحیح: گزینه ب
پرسش ۴- ساختاری که از اتساع رتیکولوم اندوپلاسمیک درست شده، در دهه اول زندگی به‌ندرت دیده می‌شود، با افزایش سن تعداد آنها افزایش می‌یابد و ممکن است در مقاطع معمولی هسته زیرزبانی در بصل‌النخاع دیده شوند، چه نام دارند؟
الف) انکلوزیون هیالن
ب) جسم Marinesco
ج) جسم Hirano
د) دژنراسیون گرانولوواکوئلار
پاسخ صحیح: گزینه الف
پرسش ۵- رنگدانه لیپوفوشین در کدام یک از هسته‌های ذیل تراکم بیشتری دارد، به نحوی که به صورت ماکروسکوپیک قابل تشخیص است؟
الف) Substantia Nigra
ب) Red Nucleus
ج) Lateral Geniculate Body
د) Spinal Nucleus of Trigeminal Nerve
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش ۶- اولیگودندروسیت‌ها در ماده خاکستری مغز و نخاع چه نقشی دارند؟
الف) در تبادل یون‌ها بین نورون‌ها شرکت می‌کنند.
ب) در تولید غلاف میلین شرکت می‌کنند.
ج) در تغذیه نورون‌ها نقش دارند.
د) عمل فاگوسیتوز انجام می‌دهند.
پاسخ صحیح: گزینه الف
پرسش ۷- کدام یک از سلول‌های ذیل در هنگام فعالیت زوائد خود را جمع کرده و کروی شکل می‌شوند؟
الف) Schwann
ب) Ependyocyte
ج) Microglia
د) Astrocyte
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش ۸- مهار پیش‌سیناپسی در کدام یک از سیناپس‌های ذیل دیده می‌شود؟
الف) Dendro-dendritic
ب) Axo-axonic
ج) Axo-somatic
د) Axo-dendritic
پاسخ صحیح: گزینه ب
پرسش ۹- الیاف عصبی پس‌عقده‌ای در سیستم عصبی خودکار از کدام نوع است؟
الف) C
ب) Aα
ج) B
د) Aβ
پاسخ صحیح: گزینه الف
پرسش ۱۰- الیاف حسی حلقوی ـ مارپیچی در کدام یک از گیرنده‌های ذیل دیده می‌شود؟
الف) گیرنده مایسنر
ب) دوک عصبی عضلانی
ج) عضو تاندونی گلژی
د) دیسک مرکل
پاسخ صحیح: گزینه ب
پرسش ۱۱- الیاف عصبی پیش‌عقده‌ای در سیستم عصبی خودکار از کدام نوع است؟
الف) Aα
ب) Aβ
ج) B
د) C
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش ۱۲- گیرنده لمس با سازگاری آهسته که در پوست بی‌مو وجود دارد کدام است؟
الف) دیسک مرکل
ب) جسمک پاچینی
ج) جسمک مایسنر
د) پایانه‌های برهنه عصبی
پاسخ صحیح: گزینه الف
پرسش ۱۳- کدام یک از عوامل ذیل به طریق انتروگراد انتقال می‌یابند؟
الف) سم کزاز
ب) ویروس‌ها
ج) اندوزوم‌هایی که حاوی پروتئین‌های علامتی برای تشخیص سلولی هستند.
د) فاکتور نوروتروفیک مشتق از مغز
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش ۱۴- کدام یک از پروتئین‌های سازنده میلین در سیستم عصبی مرکزی وجود دارد و موجب متراکم شدن میلین و پیام‌رسانی سلولی می‌شود؟
الف) Myelin Basic Protein
ب) Proteolipid Protein
ج) Myelin Protein Zero
د) Glial Fibrillary Acid Protein
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش ۱۵- کدام یک از سلول‌های ذیل با جذب نوروترانسمیترهای اضافی و آزادسازی مولکول‌های متابولیک و نورواکتیو قادر است میزان بقا و فعالیت نورونی را تحت تأثیر قرار دهد؟
الف) Astrocyte
ب) Oligodendrocyte
ج) Microglia
د) Schwann
پاسخ صحیح: گزینه الف
پرسش ۱۶- در سیستم عصبی مرکزی کدام یک از سلول‌های ذیل دارای Pericapillary end foot است؟
الف) Stellate
ب) Microglia
ج) Astrocyte
د) Oligodendrocyte
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش ۱۷- کدام یک از ارگانل‌های ذیل در آکسون وجود ندارد؟
الف) Golgi Apparatus
ب) Rough Endoplasmic Reticulum
ج) Mitochondria
د) Microtubule
پاسخ صحیح: گزینه ب
پرسش ۱۸- کدام یک از موارد زیر در حرکت وزیکول‌های حاوی نوروترانسمیتر به سمت پایانه آکسونی (سیناپسی) نقش اصلی را به عهده دارد؟
الف) میکروفیلامان و پروتئین‌های متصل به اکتین
ب) فیلامان‌های اکتین و پروتئین‌های سیناپسین
ج) فیلامان‌های حد واسط و پروتئین‌های پلیمریزه‌کننده آنها
د) میکروتوبول‌ها و پروتئین‌های همراه با آنها
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش ۱۹- کدام یک از موارد زیر به عنوان یک سیگنال Chemotropic می‌تواند مخروط رشد زوائد نورونی را تحریک کند؟
الف) فاکتور رشد عصب (NGF)
ب) فاکتور نوروتروفیک شوکی
ج) فاکتورهای مبادله‌کننده GTP
د) پروتئین کیناز C
پاسخ صحیح: گزینه الف
پرسش ۲۰- کدام یک از سلول‌های زیر برای مطالعه بر روی فرایند تضعیف طولانی‌مدت (LTD) مناسب‌تر هستند؟
الف) پیرامیدال هیپوکامپ
ب) رنشاو
ج) سلول‌های هیپوتالاموس قدامی
د) پورکنژ
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش ۲۱- تولید کدام یک از موارد زیر در غشاء پس‌سیناپسی باعث افزایش رهایش نوروترانسمیتر از پایانه پیش‌سیناپسی می‌شود؟
الف) نیتریک اکساید
ب) پروتئین کیناز C
ج) CaM Kinase II
د) CREB
پاسخ صحیح: گزینه الف
پرسش ۲۲- کدام یک از لایه‌های ذیل فاقد عروق خونی مستقل است؟
الف) اپی‌نوریوم
ب) نرم‌شامه
ج) سخت‌شامه
د) عنکبوتیه
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش ۲۳- رشته‌های عصبی بدون میلین در سیستم عصبی مرکزی چگونه قرار می‌گیرند؟
الف) توسط زوائد اولیگودندروسیت‌ها احاطه می‌شوند.
ب) توسط سلول‌های شوان احاطه می‌شوند.
ج) آزادانه در بین نورون‌ها و سلول‌های گلیال قرار می‌گیرند.
د) چند عدد از آنها توسط یک آستروسیت احاطه می‌شوند.
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش ۲۴- در پیوند سلول‌های شوان برای ترمیم ضایعات نخاعی، کدام عامل رشد آکسون را تحریک می‌کند؟
الف) کلاژن نوع IV در تیغه پایه سلول شوان
ب) لامینین در تیغه پایه سلول شوان
ج) اسکلت سلولی در سلول شوان
د) ارگانل‌های سلول شوان
پاسخ صحیح: گزینه ب
پرسش ۲۵- کدام یک از سلول‌های زیر فقط در ماده خاکستری وجود دارد؟
الف) آستروسیت فیبروز
ب) آستروسیت پروتوپلاسمیک
ج) میکروگلی
د) اولیگودندروسیت
پاسخ صحیح: گزینه ب
پرسش ۲۶- منشأ جنینی سلول‌های کرومافین در بخش مرکزی غده فوق کلیه از کجاست؟
الف) ستیغ عصبی
ب) مزانشیم اطراف نوتوکورد
ج) سومیت‌ها
د) نورو اپی‌تلیوم
پاسخ صحیح: گزینه الف
پرسش ۲۷- کدام یک از ساختارهای زیر در پلاستیسیتی نورون‌ها نقش اساسی دارد؟
الف) قطعه ابتدایی
ب) میکروتوبول‌ها
ج) نوروترانسمیترها
د) خارهای دندریتی
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش ۲۸- کدام یک از ویژگی‌های زیر مشخصه هیدروسفالی در افراد بالغ است؟
الف) وسیع‌تر شدن بطن‌های مغزی
ب) بزرگ شدن جمجمه
ج) نازک‌تر شدن مننژها
د) ضخیم‌تر شدن مننژها
پاسخ صحیح: گزینه الف
پرسش ۲۹- کدام نوع سیناپس می‌تواند دوطرفه عمل کند؟
الف) اکسوسوماتیک
ب) اکسودندریتیک
ج) دندرودندریتیک
د) اکسوآکسونیک
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش ۳۰- اجسام نیسل (Nissl bodies) در نورون‌ها حاصل تجمع کدام یک از ارگان‌های ذیل است؟
الف) Rough Endoplasmic Reticulum
ب) Mitochondria
ج) Lysosomes
د) Neurofilaments
پاسخ صحیح: گزینه الف
امتیاز آزمون: 0
مسیر یادگیری را ادامه دهید
از سنجش دانش تا یادگیری عمیق‌تر
برای تثبیت آموخته‌ها، بررسی پاسخ‌های تشریحی و دسترسی به سوالات کتاب‌ها و مباحث دیگر، می‌توانید از مسیرهای زیر استفاده کنید.
گامی فراتر از پاسخ صحیح؛ درک عمیق مفاهیم
اگر می‌خواهید علاوه بر شناسایی گزینه صحیح، با تحلیل علمی سوالات، مبانی مفهومی پاسخ‌ها و دلایل رد یا تأیید گزینه‌ها آشنا شوید، پاسخ‌های تشریحی این مجموعه را مطالعه کنید. تحلیل تشریحی پرسش‌ها فرصتی فراهم می‌کند تا مفاهیم را عمیق‌تر درک کنید، ارتباط میان مباحث را بهتر بشناسید و برای مواجهه با پرسش‌های مفهومی آزمون آمادگی بیشتری به دست آورید.
برای شناخت بهتر روند سوالات آزمون دکتری علوم اعصاب، به یک دوره بسنده نکنید. مرور سوالات سال‌های مختلف به شما کمک می‌کند دانسته‌های خود را بازبینی کنید، بر مفاهیم بنیادین تسلط بیشتری بیابید و آمادگی خود را در مواجهه با شیوه‌های گوناگون طرح سؤال بسنجید.
شناخت مغز به تسلط بر یک مبحث محدود نمی‌شود. برای تکمیل آمادگی خود در آزمون دکتری تخصصی علوم اعصاب وزارت بهداشت، سایر حوزه‌های اصلی این رشته را نیز مرور کنید و دانش خود را در پیوند میان ساختار، عملکرد، مبانی زیستی و اثرات داروها بر دستگاه عصبی گسترش دهید.
نه اولین، اما در تلاش برای بهترین بودن؛ نه پیشرو در آغاز، اما ممتاز در پایان.
----
ما شاید آغازگر راه نباشیم، اما با ایمان به شایستگی و تعالی، قدم برمی‌داریم تا در قله‌ی ممتاز بودن بایستیم.
