جانوران رفتارهای متنوعی از خود نشان می‌دهند؛ حلقه دفاعی گاومیش‌ها

داریوش طاهری| به‌روزرسانی: ۲۷ آبان ۱۴۰۴

۰ 🕒 4 دقیقه

راهنمای مطالعه نمایش

آینده‌نگاران مغز را به منابع منتخب خود در گوگل اضافه کنید

دعای مطالعه _{[ نمایش ]}

بِسْمِ الله الرَّحْمنِ الرَّحیمِ

اَللّهُمَّ اَخْرِجْنى مِنْ ظُلُماتِ الْوَهْمِ

خدايا مرا بيرون آور از تاريكى‏‌هاى‏ وهم،

وَ اَكْرِمْنى بِنُورِ الْفَهْمِ

و به نور فهم گرامى ‏ام بدار،

اَللّهُمَّ افْتَحْ عَلَيْنا اَبْوابَ رَحْمَتِكَ

خدايا درهاى رحمتت را به روى ما بگشا،

وَانْشُرْ عَلَيْنا خَزائِنَ عُلُومِكَ بِرَحْمَتِكَ يا اَرْحَمَ الرّاحِمينَ

و خزانه‏‌هاى علومت را بر ما باز كن به امید رحمتت اى مهربان‌‏ترين مهربانان.

زیست‌شناسی دانشی است که سازوکارهای بنیادین حیات را از تپش‌های پنهان در مولکول‌ها تا پویایی اکوسیستم‌های گسترده توضیح می‌دهد. این علم نشان می‌دهد چگونه ساختار، انرژی، ژنتیک و تکامل در کنار هم شبکه‌ای منسجم می‌سازند که جهان زنده را شکل می‌دهد.

در چشم‌انداز زیست‌شناسی، مسیر فهم زندگی از مطالعهٔ سلول آغاز می‌شود، با کشف رمزهای ژنتیکی ژرف‌تر می‌شود و در نهایت به تحلیل رفتار جانداران، تعاملات جمعیتی و سازگاری‌های تکاملی می‌رسد. این پیوستار، ستون فکری علوم زیستی را شکل می‌دهد.

زیست‌شناسی امروز دعوتی است برای دیدن حیات با نگاهی دقیق، تحلیلی و آینده‌ساز؛ نگاهی که ذهن را برای فهم پیچیدگی‌های حیات توانمند می‌کند.

پایان این مسیر به نامی گره می‌خورد: آینده‌نگاران مغز.

رفتارهای جانوری

جانوران رفتارهای متنوعی از خود نشان می‌دهند.

سریع‌ترین راه برقراری ارتباط بین جانور و محیط پیرامونش رفتارهایی است که جانور از خود نشان می‌دهد. محیطی که جانور در آن زندگی می‌کند، بسیار پیچیده و متشکل از عوامل مختلفی است؛ به همین دلیل بیشتر جانوران رفتارهای متفاوتی را متناسب با موقعیت‌های خاص از خود نشان می‌دهند. مثلاً سنجاب وقتی فندقی را پیدا می‌کند برای زیر خاک کردن آن زمین را می‌کند؛ اما وقتی یک مار را می‌بیند، رفتار متفاوتی از خود بروز می‌دهد. در این هنگام برای یافتن یک پناهگاه می‌دود. در چنین موقعیتی کندن زمین به فرار او از مار کمک نمی‌کند.

افراد نوعی گاو وحشی که در قطب زندگی می‌کنند، رفتار دفاعی خاصی از خود نشان می‌دهند. این گاوها با دیدن شکارچی‌ها – که معمولاً گرگ هستند – حلقه‌ای دفاعی به دور جوان‌ترها تشکیل می‌دهند. این رفتار مشارکتی و گروهی مانع از حمله موفقیت آمیز شکارچی‌ها می‌شود (شکل 1).

شکل 1- حلقه دفاعی. این گاوها پس از احساس خطر، برای حمایت از بچه‌های خود حلقه دفاعی تشکیل داده‌اند..

اگرچه رفتارهای جانوری به شکل‌های متفاوتی بروز می‌کنند، اما همه آن‌ها در جهت کاهش هزینه‌های مصرفی و افزایش سود خالص، انتخاب شده‌اند. جانوری که اقتصادی‌تر و بهینه‌تر عمل کند، نسبت به جانوری که انرژی خود را هدر می‌دهد، در حفظ بقای خود موفقیت بیشتری دارد.

رفتارشناسان رفتارهای متنوع جانوران را براساس نقشی که در زندگی جانور دارند و هدفی که دنبال می‌کنند به چند دسته تقسیم می‌کنند. مثال‌هایی از این رفتارها را در شکل 2 مشاهده می‌کنید.

شکل 2

همه این رفتارها به هدف موفقیت در حفظ بقا و تولید مثل انجام می‌گیرند. در این جا به بررسی بعضی از این رفتارها می‌پردازیم.

رفتار غذایابی: جانوران را بر اساس انواع غذایی که مصرف می‌کنند، در دو گروه عمده جای می‌دهند.

گروهی از جانوران منحصراً از یک نوع غذا استفاده می‌کنند. بعضی از گونه‌های مورچه فقط تخم عنکبوت می‌خورند، بعضی از حشره‌ها برگ گیاهان را می‌خورند. در عوض گروهی دیگر که همه چیز خوار نامیده می‌شوند به یک نوع غذا بسنده نمی‌کنند. این جانوران در واقع نمی‌توانند نیازهای غذایی خود را از یک منبع غذایی تأمین کنند. گروهی که منحصراً از یک نوع غذا استفاده می‌کنند، هنگامی که یک نوع منبع غذایی فراوان‌تر است، موفق‌ترند؛ اما هنگامی که هیچ یک از منابع غذایی فراوان‌تر نباشد، همه چیز خوارها غذای بیشتری برای خوردن پیدا می‌کنند؛ زیرا این امتیاز را دارند که می‌توانند از منابع غذایی بیشتری استفاده کنند.

برای جانوران شکارچی اندازه غذا مهم است. طعمه‌های بزرگ‌تر، انرژی بیشتری دارند؛ اما شکار این طعمه‌ها سخت‌تر است و معمولاً کمتر یافت می‌شوند. بنابراین غذا یابی بستگی به موازنه بین محتوای انرژی غذا و سهل الوصول بودن آن دارد. جانوران تمایل دارند که بیشترین انرژی را به ازای کمترین زمان، به دست آورند. این رویکرد، غذایابی بهینه نامیده می‌شود. اگرچه انتخاب طبیعی در جهت شکل‌گیری این نوع غذا یابی بوده است اما به هر حال باید توجه داشت که بعضی مواقع جانوران غذاهایی را می‌خورند که انرژی کمتری دارند؛ زیرا آن‌ها مواد غذایی مهمی دارند. از طرفی محل منبع غذایی نیز مهم است. جانوران برای یافتن غذا به محل‌هایی می‌روند که احتمال خطر روبه رو شدن با شکارچی کمتر باشد (حفظ بقا).

بیشتر بدانید

مهاجرت وال‌ها، پرندگان، پروانه‌ها، خفاش‌ها و دیگر جانوران، مثال‌های جالبی از رفتار جانوران هستند. بعضی از جانوران هر سال هزاران کیلومتر فاصله را بین دو مکان مشخص طی می‌کنند. زیست شناسان برای دنبال کردن جانوران در مسیرهای مهاجرت از ماهواره‌ها استفاده می‌کنند.

یک فرستنده کوچک که دارای مدار الکترونیکی، یک باتری و یک آنتن است به جانور وصل می‌شود. ماهواره‌ها علائم رادیویی فرستنده را می‌گیرند، تقویت می‌کنند و به یک پایگاه اطلاعاتی روی زمین می‌فرستند. کامپیوتری که در این پایگاه اطلاعاتی وجود دارد با تجزیه و تحلیل این اطلاعات، موقعیت جانور را تعیین می‌کند. زیست شناسان و از جمله رفتارشناسان اطلاعات مربوط به جانوران مورد علاقه خود و مسیر مهاجرت آنها را از این پایگاه و از طریق اینترنت جمع‌آوری می‌کنند.