نورونهای پسعقدهای پاراسمپاتیک، کولینرژیکی و نورونهای پسعقدهای سمپاتیک، عمدتاً آدرنرژیکیاند
نورونهای پس عقدهای پاراسمپاتیک، کولینرژیک هستند و نورونهای پس عقدهای سمپاتیک آدرنرژیک هستند. نورونهای پس عقدهای غدد عرق، عضلات راست کننده مو و تعداد کمی از عروق خونی کولینرژیک هستند.
برای درک این مطلب، باید ابتدا به یک اصل بنیادین در دستگاه عصبی خودمختار (Autonomic Nervous System) توجه کنیم. این دستگاه از دو بخش اصلی سمپاتیک (Sympathetic) و پاراسمپاتیک (Parasympathetic) تشکیل شده است که مانند دو فرمانده با اهداف متفاوت، عملکرد اندامهای بدن را تنظیم میکنند.
نورونهای پسعقدهای پاراسمپاتیک؛ پیامآوران استیلکولین
تمام نورونهای پسعقدهای پاراسمپاتیک (Postganglionic Parasympathetic Neurons) از مادهای شیمیایی به نام استیلکولین (Acetylcholine) برای انتقال پیام استفاده میکنند. به همین دلیل آنها را کولینرژیک (Cholinergic) مینامند.
هنگامی که بدن در وضعیت استراحت، هضم غذا، ذخیره انرژی و بازسازی قرار دارد، این نورونها با ترشح استیلکولین باعث کاهش ضربان قلب، افزایش فعالیت دستگاه گوارش، تحریک ترشح غدد و انقباض برخی عضلات صاف میشوند. به همین علت پاراسمپاتیک را سیستم «استراحت و هضم» (Rest and Digest) مینامند.
نورونهای پسعقدهای سمپاتیک؛ عمدتاً آدرنرژیک
در مقابل، بیشتر نورونهای پسعقدهای سمپاتیک (Postganglionic Sympathetic Neurons) از انتقالدهندههای عصبی نوراپینفرین (Norepinephrine) یا نورآدرنالین (Noradrenaline) استفاده میکنند. به همین دلیل این نورونها را آدرنرژیک (Adrenergic) مینامند.
ترشح نوراپینفرین موجب افزایش ضربان قلب، گشاد شدن مردمکها، افزایش فشار خون و آماده شدن بدن برای شرایط اضطراری میشود. این همان واکنش مشهور «جنگ یا گریز» (Fight or Flight) است که بقای انسان را در شرایط خطر تضمین میکند.
استثنای مهم؛ جایی که سمپاتیک کولینرژیک میشود
یکی از نکات بسیار مهم و مورد علاقه طراحان آزمونهای علوم پزشکی این است که همه نورونهای پسعقدهای سمپاتیک آدرنرژیک نیستند.
سه گروه مهم از نورونهای پسعقدهای سمپاتیک به جای نوراپینفرین، استیلکولین ترشح میکنند و بنابراین کولینرژیک محسوب میشوند:
غدد عرق (Sweat Glands)
عضلات راستکننده مو (Arrector Pili Muscles)
تعداد کمی از عروق خونی (Certain Blood Vessels)
این استثنا نشان میدهد که در فیزیولوژی بدن، همیشه قوانین کلی دارای موارد ویژه و اختصاصی هستند.
نکته طلایی برای به خاطر سپردن
اگر از شما پرسیده شود:
«نورونهای پسعقدهای پاراسمپاتیک چه نوعی هستند؟»
پاسخ همیشه کولینرژیک است.
اگر پرسیده شود:
«نورونهای پسعقدهای سمپاتیک چه نوعی هستند؟»
پاسخ: عمدتاً آدرنرژیک هستند، به جز نورونهای مربوط به غدد عرق، عضلات راستکننده مو و برخی عروق خونی که کولینرژیکاند.
جمعبندی نهایی
در دستگاه عصبی خودمختار، تمام نورونهای پسعقدهای پاراسمپاتیک کولینرژیک هستند و با ترشح استیلکولین اعمال استراحتی بدن را تنظیم میکنند. در مقابل، اکثر نورونهای پسعقدهای سمپاتیک آدرنرژیک بوده و با ترشح نوراپینفرین بدن را برای شرایط استرس و فعالیت آماده میسازند. با این حال، نورونهای سمپاتیکی که غدد عرق، عضلات راستکننده مو و برخی عروق خونی را عصبدهی میکنند، یک استثنای مهم محسوب شده و کولینرژیک هستند. این نکته از مفاهیم کلاسیک و بسیار مهم فیزیولوژی اعصاب و علوم پایه پزشکی به شمار میآید.
در ادامه شرکت کنید:
» آزمونهای آنلاین نوروآناتومی
» آزمونهای آنلاین نوروفیزیولوژی
» آزمونهای آنلاین نوروبیولوژی
» آزمونهای آنلاین نوروفارماکولوژی
🚀 با ما همراه شوید!
تازهترین مطالب و آموزشهای مغز و اعصاب را از دست ندهید. با فالو کردن کانال تلگرام آیندهنگاران مغز، از ما حمایت کنید!
