پرسش تشریحی از فصل شناخت اجتماعی کتاب علوم اعصاب شناختی: زیست شناسی ذهن؛ مایکل گازانیگا

– رفتار اجتماعی افرادی که به اربیتوفرونتال کورتکس (OFC) آنها آسیب وارد شده است، به چه صورت است؟ 

آنها در آزمون‌های عصب روان‌شناختی استاندارد حافظه، حرکتی و مهارت‌های زبانی به خوبی عمل می‌کنند. با این حال، اگر بخواهید با آنها یک گفتگوی معمولی داشته باشید، بلافاصله متوجه اشتباهی می‌شوید. با وجودی که شما، یک غریبه هستید، آنها هنگام ملاقات شما، ممکن است بسیار خودمانی شما را محکم در آغوش گیرند، خیلی نزدیک شما بنشینند، یا در حین بحث در مورد موضوعات عمیقاً شخصی یا توصیف بی‌پایان هر برشی که اخیراً روی درخت بونسای انجام داده‌اند، کمی بیش از حد به شما خیره شوند، حتی اگر این موضوعی است که به وضوح برای شما ناخوشایند است. چنین رفتار اجتماعی نامناسبی، نتیجه رایج آسیب اربیتوفرونتال است.

– معروف‌ترین مورد آسیب OFC که برای دانشجویان علوم اعصاب، شناخته شده است، کیست؟ سرگذشت او به چه صورت بود؟ 

فینیاس گیج، معروف‌ترین مورد آسیب OFC است که برای دانشجویان علوم اعصاب، شناخته شده است. فینیاس در سال ۱۸۴۸ سرکارگر خدمه ساخت راه‌آهن ورمونت بود. او در حال ایجاد انفجارهای کنترل‌شده برای انفجار در میان سنگ بود و به اشتباه، با میله آهنی مقداری باروت در معرض دید را کوبید و جرقه ای ایجاد کرد که آن را مشتعل کرد. انفجار حاصل، میله دینامیت‌گذاری به طول ۳ فوت را مانند موشک در جمجمه گیج فرو برد که دقیقاً از زیر چشم چپ او وارد و از بالای سر او خارج شد و یک سوراخ بزرگ در OFC ایجاد کرد. به طرز شگفت انگیزی، گیج در طول حادثه هوشیار و آگاه بود.

در طی چند ماه، زخم‌های جسمی گیج بهبود یافت، اما شخصیت و رفتار او برای همیشه تغییر کرده بود. او یک شهروند محترم، کارگر نمونه و مردی محبوب بود، اما پس از مجروحیت دوستانش گفتند که «او دیگر گیج نیست» (مک میلان). پزشک او، گیج پس از جراحت را این گونه توصیف کرد: «بی‌ادب، ناسزاگوی افراطی چندش‌آور (که قبلاً رسم او نبود)، کمی ابراز احترام به همنوعانش، بی‌صبر از خویشتن‌داری یا نصیحت در زمانی که با خواسته‌هایش در تضاد است» (مک میلان، ۱۹۸۶). گیج از راه آهن اخراج شد و بیشتر عمر پس از مجروحیت خود را به عنوان یک راننده کالسکه گذراند، اگرچه زندگی قبل از مجروحیت او مملو از امید بود، اما او دیگر هرگز شغلی به اعتبار سرکارگر راه آهن نداشت. او دوازده سال پس از مجروحیت، دچار حملات صرع شد و سرانجام طی یک تشنج طولانی در سال ۱۸۶۰ درگذشت.

– هنگامی که استر هرمان و همکارانش عملکرد کودکان دو و نیم ساله انسان را با برخی از نزدیکترین خویشاوندان از راسته نخستی‌های خود (مانند شامپانزه‌ها) در طیف گسترده ای از آزمون‌های شناختی مقایسه کردند، چه مسائلی را دریافتند؟ 

شامپانزه‌ها و کودکان انسان در تکلیف‌های مربوط به دنیای فیزیکی (مانند ردیابی، به خاطر سپردن و استدلال در مورد مکان پاداش‌ها، درک علیت در زنجیره رویدادها، درک عملکرد ابزارها، استدلال کمی) تقریباً برابر عمل می‌کنند. با این حال، وقتی نوبت به تکالیفی می‌رسد که از توانایی‌های شناختی اجتماعی آن‌ها بهره می‌برند مانند نظارت بر تمرکز توجه دیگران با ردیابی نگاه آنها، یا درک نیروهای علّی مشاهده نشده مانند حالات ذهنی دیگران، کودکان نوپای انسان بسیار بهتر از نخستی‌های غیرانسانی آزمایش شده بودند. در مقایسه با مغز حیوانات دیگر، چیزی در مغز ما متفاوت است که ما را قادر می‌سازد تا این حد اجتماعی باشیم.

– تاثیر قطع جسم پینه‌ای در شناخت اجتماعی چیست؟ 

قطع جسم پینه ای منجر به دو نیمکره آگاه با پردازش قشری جدا و متفاوت می‌شود: دو خود در یک بدن.

– چه مناطقی از مغز در پردازش خود ارجاعی دخیل هستند؟ 

قشر پیش‌پیشانی پشتی جانبی (dIPFC) و قشر پیش پیشانی شکمی میانی (vmPFC)، قشر سینگولیت خلفی (PCC)، و قشر آهیانه‌ای داخلی و جانبی.

هیجانات ذهنی نیز به احساس ما از خود کمک می‌کنند و توسط اربیتوفرونتال کورتکس (OFC)، قشر سینگولیت قدامی‌ (ACC) و اینسولا، و همچنین سیستم عصبی خودمختار (ANS)، محور هیپوتالاموس – هیپوفیز – آدرنال (HPA) و سیستم‌های غدد درون‌ریز که حالات بدن، هیجانات و واکنش‌پذیری را تنظیم می‌کنند. از آنجا که حافظه نیز بخشی از پردازش خود ارجاعی است، لوب گیجگاهی نیز درگیر است.

– هنگامی که سعی می‌کنیم افراد دیگر را درک کنیم، کدام شبکه‌های مغزی فعال می‌شوند؟ 

شبکه‌های مغزی مختلفی فعال می‌شوند که بسته به تکلیف، می‌توانند شامل آمیگدال و اتصالات متقابل آن با شیار گیجگاهی فوقانی (STS)، PFC داخلی و اربیتوفرونتال کورتکس OFC به همراه قشر سینگولیت قدامی (ACC)، ناحیه صورت دوکی‌شکل (FFA)، نواحی مرتبط با نورون‌های آینه‌ای، اینسولا، قطب‌های تمپورال، پیوستگاه آهیانه‌ای – گیجگاهی (TPJ) و قشر میانی آهیانه‌ای باشند.

– چرا رویدادهای اجتماعی نامطلوب در دوران کودکی و نوجوانی، خطر ابتلا به بیماری‌های روانی مانند افسردگی، اضطراب یا اسکیزوفرنی را افزایش می‌دهد؟

نواحی در حال رشد مغز بیشتر از مناطق کاملاً توسعه یافته تحت تأثیر رویدادهای نامطلوب قرار می‌گیرند و نیز این مناطق از موارد مثبت سود بیشتری می‌برند. در دوران کودکی و نوجوانی، رویدادهای اجتماعی نامطلوب مانند بی‌توجهی یا سوء استفاده، خطر ابتلا به بیماری‌های روانی مانند افسردگی، اضطراب، اسکیزوفرنی یا سوء مصرف مواد را افزایش می‌دهد.

– تاثیر ادراک انزوا بر فرد چیست؟ 

افرادی که انزوا را درک می‌کنند، دارای میزان مرگ و میر بیشتر، افزایش مقاومت عروقی و فشار خون بالاتر، افزایش بروز سندرم متابولیک، افزایش فعالیت HPA، افزایش سطح کورتیزول صبحگاهی، خواب منقطع، سبک زندگی بی تحرک، عدم بیان ژن‌های ضد التهابی و بیان بیش از حد ژن‌های التهابی، کاهش ایمنی و کاهش کنترل تکانه هستند. انزوای ادراک شده پیش بینی کننده زوال شناختی، تغییر IQ در طول عمر، بدتر شدن علائم افسردگی و خطر ابتلا به بیماری آلزایمر است، حتی زمانی که محققان وضعیت تاهل، افسردگی، اندازه گروه اجتماعی و فعالیت اجتماعی را کنترل می‌کنند.

– کدام اختلال‌های عصبی رشدی با نقص در رفتار اجتماعی مرتبط هستند؟ نام ببرید و با یکدیگر مقایسه کنید.

اختلال عصبی رشدی با نقص در رفتار اجتماعی مرتبط هستند، از جمله اختلال شخصیت ضد اجتماعی (APD)، اسکیزوفرنی، و اختلال طیف اوتیسم (ASD). افراد مبتلا به APD از هنجارهای اجتماعی (نقش‌ها، قوانین، انتظارات و اهداف حاکم بر موقعیت‌های اجتماعی) آگاه هستند، اما در انطباق با آنها ناکام هستند. این افراد ممکن است دوستانه ظاهر شوند و در عین حال فریبکارانه رفتار کنند و نسبت به رفاه دیگران بی تفاوتی نشان دهند. آنها می‌دانند که دیگران حالت‌های ذهنی – خواسته‌ها، باورها، اهداف و نیات – دارند اما فاقد همدلی هستند. آنها همچنین ممکن است کنترل تکانه کمی داشته باشند، رفتار بی پروا و پرخاشگرانه از خود نشان دهند و در برنامه ریزی بلندمدت شکست بخورند و مشکلات کنترل شناختی را نشان دهند.

اسکیزوفرنی و ASD اختلالات ناهمگن با علائم مختلف هستند، از جمله نقص در ادراک اجتماعی (درک نشانه‌های اجتماعی از حالات چهره، نگاه چشم و حرکت بدن)، در دانش اجتماعی (آگاهی از هنجارهای اجتماعی)، و در تئوری ذهن (درک حالات ذهنی دیگران). این آسیب‌ها باعث می‌شود در تفسیر گفتار و کردار دیگران برای درک مقاصد، دانش و عقاید آنها مشکل ایجاد شود.

– نشانه‌های اصلی افراد مبتلا به اختلال طیف اوتیسم چیست؟ 

افراد مبتلا به ASD دارای سه علامت اصلی هستند: کمبودهای اجتماعی، کمبودهای ارتباطی، و الگوهای محدود و تکراری رفتار، علایق یا فعالیت‌ها. آنها تمایل چندانی به نشان دادن علاقه به دیگران ندارند و ممکن است ترجیح دهند با اشیا یا رفتارهای تکراری درگیر شوند، مانند تکان دادن بدن یا چرخاندن دست‌ها و انگشتان. در صورت قطع الگوهای روتین، مانند چیدن میز شام به شیوه ای غیرعادی یا تعیین یک راننده جدید اتوبوس مدرسه، ممکن است ناراحت شوند.

– از نظر سایمون بارون – کوهن و همکارانش چرا افراد مبتلا به ASD توجه خود را از سایر افراد دور می‌کنند؟ 

سایمون بارون – کوهن و همکارانش پیشنهاد کرده اند که افراد مبتلا به ASD به دلیل نقص در نظریه ذهن خود که او آن را کوری ذهنی می‌نامد توجه خود را از سایر افراد، دور می‌کنند. فقدان این دانش شهودی، تعاملات اجتماعی را دشوار می‌کند. تحقیقات ASD اختلالاتی را در انواع وظایفی که نیاز به استفاده از ادراک چهره برای قضاوت‌های اجتماعی دارند، پیدا کرده است.