مهار جانبی (Lateral Inhibition)؛ اساس نوروفیزیولوژیک تمایز دو نقطه‌ای و دقت حسی در قشر مغز

»» پاسخ: گزینه «ب»

توضیح تشریحی

تمایز دو نقطه‌ای (Two-Point Discrimination) توانایی دستگاه عصبی در تشخیص دو محرک نزدیک به هم به‌عنوان دو نقطه مجزا است. این توانایی در نواحی‌ای مانند نوک انگشتان، لب‌ها و زبان بسیار پیشرفته و در نواحی‌ای مانند پشت و ران ضعیف‌تر است.

مهم‌ترین مکانیسم عصبی که این دقت فضایی را ایجاد می‌کند، مهار جانبی (Lateral Inhibition) است.

در این مکانیسم:

• نورون مرکزی که بیشترین تحریک را دریافت کرده است، فعال می‌شود.

• هم‌زمان از طریق اینترنورون‌های مهاری، نورون‌های مجاور را مهار می‌کند.

• در نتیجه مرز بین دو محرک واضح‌تر می‌شود.

• تفکیک مکانی (Spatial Contrast Enhancement) افزایش می‌یابد.

به این ترتیب مغز می‌تواند دو نقطه نزدیک را به‌صورت دو محرک مستقل درک کند.

بررسی گزینه‌ها

الف) تسهیل سیناپسی (Synaptic Facilitation) ❌

تسهیل سیناپسی باعث افزایش انتقال پیام در سیناپس می‌شود، اما مکانیسم اصلی افزایش قدرت تفکیک فضایی نیست.

ب) مهار جانبی (Lateral Inhibition) ✅

پاسخ صحیح.

این مکانیسم اساس:

• Two-Point Discrimination

• Localization

• Sharpening Sensory Contrast

است.

ج) مهار متقابل (Reciprocal Inhibition) ❌

مهار متقابل عمدتاً در کنترل حرکتی نقش دارد؛ مانند مهار عضله آنتاگونیست هنگام انقباض عضله آگونیست.

د) واگرایی سیناپسی (Synaptic Divergence) ❌

واگرایی باعث انتشار پیام به تعداد بیشتری نورون می‌شود و حتی می‌تواند دقت مکانی را کاهش دهد.

نکته طلایی نوروفیزیولوژی 

هرگاه در سؤال واژه‌های زیر دیده شوند:

• Two-Point Discrimination

• Localization

• Spatial Resolution

• Sharpening Sensory Signals

تقریباً همیشه پاسخ:

✅ Lateral Inhibition (مهار جانبی)

خواهد بود.

نتیجه‌گیری نهایی

مکانیسم اصلی تمایز دو نقطه‌ای، افزایش وضوح فضایی و تشخیص دقیق محل محرک‌ها:

✅ گزینه ب) مهار جانبی (Lateral Inhibition)

است.