نوروفارماکولوژی (Neuropharmacology) شاخه‌ای تخصصی و میان‌رشته‌ای از علوم اعصاب و داروشناسی است که تأثیر داروها و ترکیبات فعال زیستی بر دستگاه عصبی را بررسی می‌کند؛ از برهم‌کنش مولکول‌های دارویی با گیرنده‌ها، ناقل‌های عصبی و کانال‌های یونی تا تغییرات پیام‌رسانی سلولی و شبکه‌های عصبی که در شکل‌گیری رفتار، شناخت، هیجان، یادگیری و حافظه نقش دارند. درک عمیق این دانش، مستلزم فراتر رفتن از شناخت نام داروها و آثار شناخته‌شده آنها و رسیدن به فهمی سازوکارمحور از رابطه میان ساختار مولکولی، عملکرد عصبی و پاسخ دارویی است؛ فهمی که در آن، هر اثر فارماکولوژیک دریچه‌ای به سوی شناخت دقیق‌تر عملکرد مغز می‌گشاید.
مجموعه پیش رو، شامل سوالات نوروفارماکولوژی آزمون دکتری تخصصی علوم اعصاب وزارت بهداشت در سال ۱۳۸۷، همراه با پاسخ کلیدی است؛ مجموعه‌ای که فرصتی برای ارزیابی دانش، مرور مفاهیم بنیادین، سنجش توانایی تحلیل پرسش‌ها و شناسایی نقاط ضعف علمی فراهم می‌کند. پیشنهاد می‌شود پیش از مراجعه به کلید پاسخ، هر سؤال را با تکیه بر دانش خود و از طریق تحلیل صورت سؤال و ارزیابی گزینه‌ها پاسخ دهید. سپس با تطبیق پاسخ‌های خود با کلید، ضمن ارزیابی میزان تسلط بر مباحث، موضوعاتی را که به مرور یا مطالعه عمیق‌تر نیاز دارند، مشخص کنید.
در آینده‌نگاران مغز، نوروفارماکولوژی را صرفاً مجموعه‌ای از اطلاعات درباره داروها نمی‌دانیم؛ بلکه آن را مسیری برای پیوند دادن دانش مولکولی به عملکرد دستگاه عصبی و درک علمی‌تر سازوکارهای مغز می‌بینیم. باور ما این است که یادگیری عمیق، از عبور شتاب‌زده از پرسش‌ها حاصل نمی‌شود؛ بلکه در مواجهه دقیق با مفاهیم، تحلیل روابط علت و معلولی و بازنگری نقادانه در دانسته‌ها شکل می‌گیرد. از این منظر، هر سؤال فرصتی برای اندیشیدن، هر پاسخ گامی برای استوارتر کردن بنیان دانش و هر بازنگری زمینه‌ای برای دستیابی به فهمی دقیق‌تر از دستگاه عصبی است.
رسالت آینده‌نگاران مغز، فراهم آوردن بستری علمی برای دسترسی روشن، دقیق و مسئولانه به دانش معتبر علوم اعصاب است؛ بستری که در آن، آمادگی برای آزمون با تعمیق یادگیری همراه می‌شود و مطالعه منابع و پرسش‌های تخصصی، فراتر از کسب نتیجه‌ای مقطعی، به پرورش تفکر علمی و گسترش افق‌های شناختی می‌انجامد. هدف، تنها یافتن پاسخ صحیح نیست؛ بلکه فهم این است که چرا یک پاسخ صحیح است، چه سازوکاری آن را توضیح می‌دهد و چگونه می‌توان آن دانش را در چارچوب گسترده‌تر علوم اعصاب به کار گرفت.
شما می‌توانید بدون فشردن دکمه «شروع آزمون» نیز به سؤالات پاسخ دهید؛ اما برای تمرین مدیریت زمان و سنجش سرعت پاسخ‌گویی، این دکمه را در نظر گرفته‌ایم. با شروع زمان‌سنج، مدت‌زمان پاسخ‌گویی شما محاسبه می‌شود و حتی پس از پایان زمان نیز می‌توانید پاسخ‌دادن را ادامه دهید. هدف، یادگیری مدیریت زمان است، نه محدودکردن فرصت یادگیری شما.
زمان باقی‌مانده: 10:00
با فشردن دکمه زیر، زمان‌سنج فعال می‌شود.
زمان باقی‌مانده10:00
پرسش ۱- بر اساس مطالعات نوروشیمی، محتمل‌ترین جایگاه برای تاثیر داروهای آنتی‌سایکوتیک (که گیرنده‌های D2 را مهار می‌کنند) کدام یک از بخش‌های زیر می‌باشد؟
الف) قشر حرکتی
ب) لوب‌های پیشانی
ج) هیپوتالاموس
د) لوب‌های گیجگاهی
پرسش ۲- آنتاگونیست‌های بتا آدرنرژیک برای درمان همه موارد زیر به کار می‌روند، بجز:
الف) آكاتیزیای ناشی از داروهای آنتی‌سایکوتیک
ب) هیپوتانسیون
ج) لرزش ناشی از لیتیم
د) جمعیت هراسی
پرسش ۳- تحریک کدام یک از گیرنده‌های زیر باعث افزایش cAMP می‌شود؟
الف) α2A
ب) β
ج) α۲β
د) μ اپیوئیدی
پرسش ۴- در تحقیقات جدید تاثیر داروهای آنتاگونیست کدام گیرنده سروتونرژیک برای درمان سایکوز تائید شده است؟
الف) 5HT1
ب) 5HT2
ج) 5HT4
د) 5HT7
پرسش ۵- گزینه صحیح کدام است؟
الف) گیرنده NMDA مربوط به سیستم گلوتامینرژیک است که از طریق کانال‌های یونی کلر و پتاسیم عمل می‌کند.
ب) داروهای ضد پارکینسون اثر خود را از طریق تاثیر بر نورون‌های دوپامینرژیک مسیر لیمبیک اعمال می‌نمایند.
ج) substance P (ماده P) از دسته نوروپپتیدها می‌باشد که در مسیرهای درد ترشح می‌شود.
د) گیرنده‌های سروتونرژیک (5HT) بسیار متنوع بوده و همه آنها از طریق G پروتئین‌ها عمل می‌نمایند.
پرسش ۶- مکانیسم عمل کدام یک از داروهای زیر عمدتاً از طریق آزاد شدن نورآدرنالین می‌باشد؟
الف) ایمی‌پرامین
ب) آمفتامین
ج) کوکائین
د) فنیل افرین
پرسش ۷- کدام یک از داروهای زیر وارد مغز نمی‌شود؟
الف) نئوستیگمین
ب) فیزوستیگمین
ج) آتروپین
د) L-dopa
پرسش ۸- کدام یک از اثرات زیر با مقادیر زیاد آتروپین بروز نمی‌کند؟
الف) تاکی کاردی (تُندتپشی)
ب) تحریک هسته واگ
ج) میدریاز (گشادی مردمک)
د) خشکی دهان
پرسش ۹- همه اثرات زیر مربوط به داروهای ضد افسردگی سه حلقه‌ای می‌باشند بجز:
الف) Down regulation گیرنده‌های بتا
ب) کاهش گیرنده‌های 5HT2
ج) جلوگیری از uptake مونوآمین‌ها
د) تحریک گیرنده‌های دوپامینی
پرسش ۱۰- کدامیک از موارد زیر صحیح است؟
الف) اثرات آنتی‌کولينرژیک داروهای سه حلقه‌ای کمتر از داروهای SSRI می‌باشد.
ب) ماپروتلین آنتاگونيست گیرنده‌های 5HT2A می‌باشد.
ج) بوپروپیون منحصراً مهار کننده بازجذب (uptake) سروتونین است.
د) Moclobemide مهار کننده برگشت پذیر MAO-A می‌باشد.
پرسش ۱۱- مکانیسم اصلی داروهای زیر انسداد کانال سدیم است، بجز:
الف) فنی توئین
ب) والپروات سدیم
ج) فنوباربیتال
د) لاموتریژین
پرسش ۱۲- کدامیک از داروهای زیر مهار کننده گیرنده‌های 5HT2 نیز می‌باشند؟
الف) فلوفنازین
ب) ریسپریدون
ج) هالوپریدول
د) تیوتیگزین
پرسش ۱۳- همه گزینه‌های زیر در مورد کاربامازپین صدق می‌کنند، بجز:
الف) جهت درمان دردهای حاد به کار می‌رود.
ب) مکانیسم عمل آن مهار کانال‌های سدیمی می‌باشد.
ج) جهت درمان صرع پارشیال (نسبی) و صرع بزرگ به کار می‌رود.
د) خاصیت تحریک آنزیم‌های کبدی را دارد.
پرسش ۱۴- کدامیک از داروهای زیر موجب بروز آریتمی قلبی خطرناک می‌گردند؟
الف) هالوپریدول
ب) کلروپرومازین
ج) پرفنازین
د) تیوریدازین
پرسش ۱۵- کدامیک از اثرات زیر مربوط به آموکساپین (Amoxapine) است؟
الف) داروی لوکساپين متابولیت آموکساپین است.
ب) آموکساپین گیرنده‌های دوپامینی را مسدود می‌کند.
ج) آموکساپین یک داروی ضد پارکینسون است.
د) آموکساپین بازجذب (uptake) سروتونین را افزایش می‌دهد.
پرسش ۱۶- کدامیک از گزینه‌های زیر صحیح است؟
الف) داروی Carbidopa قادر به عبور از BBB می‌باشد.
ب) مصرف L_DOPA همراه با غذای پروتئینی موجب افزایش جذب آن می‌شود.
ج) عارضه دیسکینزی ناشی از کاهش غلظت پلاسمایی L_DOPA است.
د) تجویز Tolcapone همراه L_DOPA موجب کاهش پدیده On-off ناشی از داروهای اخیر میگردد.
پرسش ۱۷- کدامیک از گزینه‌های زیر در مورد داروهای آگونیست گیرنده‌های دوپامینی صدق می‌کند؟
الف) این داروها نیمه عمر طولانی‌تر از L_DOPA دارند.
ب) جهت بروز اثر، تبدیل به متابولیت فعال می‌گردند.
ج) عارضه دیسکینزی داروهای آگونیست بیش از L_DOPA می‌باشد.
د) به عنوان داروی انتخابی ضد پارکینسون محسوب می‌گردند.
پرسش ۱۸- کدامیک از گزینه‌های زیر صحیح است؟
الف) Selegiline مهار کننده انتخابی آنزیم MAO نوع A دارای اثر Neuroprotective می‌باشد.
ب) Pramipexole از مشتقات ارگوت، آگونيست گیرنده‌های دوپامین D2 می‌باشد.
ج) از موارد منع مصرف آنتی‌کولینرژیک موثر بر پارکینسون، هیپرپلازی پروستات می‌باشد.
د) Dyskinesia ناشی از مصرف لودوپا با تجویز کربی‌دوپا مرتفع میگردد.
پرسش ۱۹- کدامیک از گزینه های زیر صحیح است؟
الف) تجویز همزمان داروهای ضد افسردگی سه حلقه‌ای و داروهای MAOIs به دلیل دوز مورد نیاز هر دو دارو توصیه میگردد.
ب) داروی ماپروتیلین مهار کننده اختصاصی بازجذب سروتونین محسوب میگردد.
ج) مصرف فلوکستین در دوران بارداری بلامانع می‌باشد.
د) داروی نفازودون جهت کنترل علائم ترک سیگار توصیه میگردد.
پرسش ۲۰- کدامیک از گزینه‌های زیر صحیح است؟
الف) طول اثر داروهای ضد سایکوز دقیقاً مطابق نیمه عمر آنان می‌باشد.
ب) عارضه افزایش وزن ناشی از داروهای ضد سایکوز احتمالا ناشی از تداخل این داروها با سیستم کولینرژیک می‌باشد.
ج) Quetiapine داروی ضد سایکوز نسل جدید اثرات درمانی خود را از طریق گیرنده‌های 5HT2 اعمال می‌کند.
د) یرقان کلستاتیک عارضه نادر مصرف طولانی مدت کلرپرومازین می‌باشد.
پرسش ۲۱- همه داروهای زیر جهت کنترل عارضه سندرم نورولپتیک بدخیم توصیه میگردد، بجز:
الف) داروهای آنتی‌کولینرژیک
ب) دانترولن
ج) بروموکریپتین
د) دیازپام
پرسش ۲۲- کدامیک از گزینه‌های زیر در مورد فنی‌توئین صحیح است؟
پرسش ۲۷- در مورد سوء استفاده دارویی (Drug abuse) گزینه صحیح کدام است؟
الف) در درمان سندرم قطع مربوط به بنزودیازپین‌ها، از فلومازنیل به عنوان داروی جایگزین استفاده می‌شود.
ب) استفاده از نالوکسان در درمان اعتیاد به اوپیوئیدها در مرحله سم‌زدایی معتاد صورت می‌گیرد.
ج) ماده اصلی psycho-active گیاه شاهدانه (كانابيس ساتیوا) ترکیب Δ۹-THC می‌باشد.
د) فنی‌سیکلیدین (PCP) و LSD جزو محرک‌های مغزی طبقه‌بندی می‌گردند.
پرسش ۲۸- گزینه صحیح را در مورد سوء استفاده داروها انتخاب نمایید؟
الف) در مرحله سم‌زدایی (Detoxification) وابستگی به داروهای اوپیوئیدی از جانشین داروهای طولانی اثر كلونيدين استفاده می‌شود.
ب) از آثار سوء استفاده ترکیبات کانابینوئیدی قرمز شدن مخاط‌ها و استفراغ شدید می‌باشد.
ج) از آثار سوء استفاده استروئیدهای آنابولیک تغییرات رفتاری نظیر بی‌قراری، اضطراب و پرخاشگری است.
د) مکانیسم ایجاد اثرات توهم زائی LSD از طریق اثر بر گیرنده‌های دوپامینرژیک به ویژه D2 می‌باشد.
پرسش ۲۹- در مورد Drug Abuse گزینه‌های زیر صحیح می‌باشد، بجز:
الف) تفاوت بین Abuse و Misuse در مورد داروها به فرهنگ بستگی دارد.
ب) وجود ناخالصی MPTP در مپریدین موجود در بازار غیرقانونی دارو در صورت مصرف باعث ایجاد پارکینسون می‌شود.
ج) استفاده از نالتركسون به صورت خوراکی در درمان اعتیاد به اوپیوئیدها مطرح می‌باشد.
د) بوپرنورفین فقط به صورت Abuse به کار می‌رود.
پرسش ۳۰- گزینه صحیح را انتخاب کنید؟
الف) گیرنده‌های GABA-B از طریق کانال کلر باعث هیپرپلاریزاسیون می‌گردند.
ب) تحریک گیرنده‌های گلایسین باعث بروز اثرات تحریکی در طناب نخاعی می‌گردند.
ج) گیرنده‌های کولینرژیک مغزی عمدتاً در هسته Raphe وجود دارند.
د) پپتیدهای مغزی (Neuropeptides) عمدتاً دارای متابولیسم غیراختصاصی هستند.
امتیاز آزمون: 0
گامی فراتر از پاسخ صحیح؛ درک عمیق مفاهیم
اگر می‌خواهید علاوه بر شناسایی گزینه صحیح، با تحلیل علمی سوالات، مبانی مفهومی پاسخ‌ها و دلایل رد یا تأیید گزینه‌ها آشنا شوید، پاسخ‌های تشریحی این مجموعه را مطالعه کنید. تحلیل تشریحی پرسش‌ها فرصتی فراهم می‌کند تا مفاهیم را عمیق‌تر درک کنید، ارتباط میان مباحث را بهتر بشناسید و برای مواجهه با پرسش‌های مفهومی آزمون آمادگی بیشتری به دست آورید.
برای شناخت بهتر روند سوالات آزمون دکتری علوم اعصاب، به یک دوره بسنده نکنید. مرور سوالات سال‌های مختلف به شما کمک می‌کند دانسته‌های خود را بازبینی کنید، بر مفاهیم بنیادین تسلط بیشتری بیابید و آمادگی خود را در مواجهه با شیوه‌های گوناگون طرح سؤال بسنجید.
شناخت مغز به تسلط بر یک مبحث محدود نمی‌شود. برای تکمیل آمادگی خود در آزمون دکتری تخصصی علوم اعصاب وزارت بهداشت، سایر حوزه‌های اصلی این رشته را نیز مرور کنید و دانش خود را در پیوند میان ساختار، عملکرد، مبانی زیستی و اثرات داروها بر دستگاه عصبی گسترش دهید.
نه اولین، اما در تلاش برای بهترین بودن؛ نه پیشرو در آغاز، اما ممتاز در پایان.
----
ما شاید آغازگر راه نباشیم، اما با ایمان به شایستگی و تعالی، قدم برمی‌داریم تا در قله‌ی ممتاز بودن بایستیم.
