از فهم پیام‌های الکتریکی نورون‌ها تا کشف سازوکارهای حیات عصبی
نوروفیزیولوژی (Neurophysiology) دانشی بنیادین در علوم اعصاب است که سازوکارهای عملکردی دستگاه عصبی را از جریان یون‌ها و پتانسیل‌های غشایی تا انتقال سیناپسی و تعامل شبکه‌های عصبی بررسی می‌کند. این دانش، با آشکار ساختن منطق الکتریکی و شیمیایی نورون‌ها، زمینه فهم فرایندهای پیچیده‌ای چون احساس، حرکت، یادگیری و حافظه را فراهم می‌سازد. درک عمیق نوروفیزیولوژی، فراتر از حفظ تعاریف و فرمول‌ها، به شناخت روابط علت و معلولی و پیوند میان سازوکارهای سلولی و عملکرد دستگاه عصبی وابسته است.
مجموعه پیش رو، شامل سؤالات نوروفیزیولوژی آزمون دکتری تخصصی علوم اعصاب وزارت بهداشت در سال ۱۴۰۴، همراه با پاسخ کلیدی است؛ فرصتی برای سنجش تسلط بر مفاهیم بنیادین، تحلیل پدیده‌های الکتروفیزیولوژیک و شناسایی مباحث نیازمند مرور. پیشنهاد می‌شود پیش از مراجعه به کلید پاسخ، هر سؤال را مستقل بررسی کنید، روابط میان متغیرهای فیزیولوژیک را بسنجید و گزینه‌ها را بر پایه اصول علمی ارزیابی کنید. سپس با تطبیق پاسخ‌ها، ضمن سنجش آمادگی خود، منشأ خطاها و خلأهای دانشی را شناسایی کنید؛ زیرا گاه تفاوتی ظریف میان پتانسیل غشایی و پتانسیل تعادلی، یا میان فعال‌شدن و غیرفعال‌شدن کانال‌های یونی، مسیر رسیدن به پاسخ صحیح را تعیین می‌کند.
در آینده‌نگاران مغز، نوروفیزیولوژی را فراتر از مجموعه‌ای از فرمول‌ها و نمودارها، دانشی محوری برای فهم منطق عملکرد دستگاه عصبی می‌دانیم. باور ما این است که یادگیری عمیق، زمانی شکل می‌گیرد که چرایی و چگونگی پدیده‌ها درک شود؛ از سازوکار شکل‌گیری پتانسیل عمل تا ارتباط میان آزادسازی ناقل‌های عصبی و پاسخ سلول پس‌سیناپسی. هر پرسش فرصتی برای تقویت استدلال علمی و هر پاسخ گامی برای تبدیل اطلاعات پراکنده به دانشی منسجم و ماندگار است.
نوروفیزیولوژی، دانش کشف منطق پنهان در فعالیت دستگاه عصبی است؛ دانشی که از جریان یون‌ها و تغییرات الکتریکی غشا آغاز می‌شود، در ارتباطات سیناپسی و تعامل شبکه‌های عصبی گسترش می‌یابد و در فهم سازوکارهای پیچیده عملکرد مغز به اوج می‌رسد.
آینده‌نگاران مغز
ما مغز را می‌شناسیم تا آینده را بسازیم.
راهنمای زمان‌سنج آزمون
شما می‌توانید بدون فشردن دکمه «شروع آزمون» نیز به سؤالات پاسخ دهید؛ اما برای تمرین مدیریت زمان و سنجش سرعت پاسخ‌گویی، این دکمه را در نظر گرفته‌ایم. با شروع زمان‌سنج، مدت‌زمان پاسخ‌گویی شما محاسبه می‌شود و حتی پس از پایان زمان نیز می‌توانید پاسخ‌دادن را ادامه دهید. هدف، یادگیری مدیریت زمان است، نه محدودکردن فرصت یادگیری شما.
زمان باقی‌مانده: 10:00
با فشردن دکمه زیر، زمان‌سنج فعال می‌شود.
زمان باقی‌مانده10:00
پرسش ۱- کدام یک از گزینه‌های زیر در مورد فعال شدن آدرنوسپتورهای α1 در سیستم اتونوم صحیح است؟
الف) پروتئین‌های Gq فعال می‌شوند.
ب) میزان IP3 کاهش می‌یابد.
ج) میزان cAMP کاهش می‌یابد.
د) پروتئین Gi فعال می‌شود.
پرسش ۲- کدام یک در مورد فعال شدن رسپتورهای ملاتونین صحیح است؟
الف) رسپتور MT1 سبب افزایش فعالیت آدنیلیل سیکلاز می‌شود.
ب) رسپتور MT2 سبب مهار هیدرولیز فسفواینوزیتید می‌شود.
ج) رسپتور MT1 سبب کاهش فعالیت آدنیلیل سیکلاز می‌شود.
د) تحریک هر دو نوع رسپتور MT1 و MT2 سبب خواب‌آلودگی می‌شود.
پرسش ۳- وزیکول‌های گرانوله بزرگ در نورون‌های پس‌گانگلیونی سمپاتیک حاوی کدام نوروترانسمیتر هستند؟
الف) نوروپپتید Y
ب) ATP و نوراپی‌نفرین
ج) نیتریک اکساید
د) VIP و استیل‌کولین
پرسش ۴- تمامی گزینه‌ها جزء حافظه implicit هستند، بجز:
الف) Semantic
ب) priming
ج) Classical conditioning
د) Procedural
پرسش ۵- کدام یک از گزینه‌های زیر هدف درمانی در بیماری آلزایمر هستند؟
الف) Choline-acetyl transferase inhibitors
ب) Acetyl-cholinesterase activators
ج) NMDA receptor agonists
د) NMDA receptor antagonists
پرسش ۶- کدام یک در مورد فعال شدن مسیر مستقیم در هسته‌های قاعده‌ای مغز صحیح است؟
الف) سبب غیر فعال شدن گیرنده D1 می‌شود.
ب) سبب کاهش خروجی مهاری به تالاموس می‌شود.
ج) سبب فعال شدن گیرنده D2 می‌شود.
د) سبب کاهش تحریک نواحی حرکتی کورتیکال توسط تالاموس می‌شود.
پرسش ۷- تمامی گزینه‌های زیر در مورد مخچه صحیح است، بجز:
الف) ورودی تحریکی از فیبرهای خزه‌ای به سلول‌های گرانوله
ب) ورودی مهاری از سلول‌های گلژی به سلول‌های گرانوله
ج) ورودی تحریکی از فیبرهای موازی به سلول‌های گلژی
د) ورودی مهاری از فیبرهای خزه‌ای به سلول‌های گلژی
پرسش ۸- کدام زوج پاسخ زیر به ترتیب عامل ایجاد Complex-spike در سلول‌های مخچه می‌شوند؟
الف) تحریک سلول‌های گرانوله توسط فیبرهای خزه‌ای
ب) مهار سلول‌های گلژی توسط فیبرهای بالارونده
ج) تحریک سلول‌های پورکنژ توسط فیبرهای بالارونده
د) مهار سلول‌های سبدی توسط فیبرهای خزه‌ای
پرسش ۹- تمامی گزینه‌های زیر در مورد بیماری پارکینسون صحیح است، بجز:
الف) کاهش ورودی دوپامینرژیک به استریاتوم
ب) کاهش ورودی تحریکی از تالاموس به ناحیه کورتیکال
ج) افزایش ورودی مهاری از گلوبوس پالیدوس داخلی به تالاموس
د) افزایش ورودی مهاری از هسته ساب‌تالامیک به گلوبوس پالیدوس داخلی
پرسش ۱۰- تمام گزینه‌های زیر جزء Macroglia محسوب می‌شوند، بجز:
الف) سلول‌های شوان
ب) ماکروفاژها
ج) اولیگودندروسیت‌ها
د) آستروسیت‌ها
پرسش ۱۱- کدام گزینه در مورد نیستاگموس (Nystagmus) در فرد سالم درست است؟
الف) ریختن آب گرم در گوش راست فقط موجب حرکت چشم راست به سمت گوش راست می‌شود.
ب) ریختن آب گرم در گوش راست فقط موجب حرکت چشم راست به سمت گوش چپ می‌شود.
ج) ریختن آب گرم در گوش راست موجب حرکت هر دو چشم به سمت گوش چپ می‌شود.
د) ریختن آب گرم در گوش راست موجب حرکت هر دو چشم به سمت گوش راست می‌شود.
پرسش ۱۲- کدام مورد در بیمار مبتلا به کری هدایتی در گوش راست صحیح است؟
الف) با قرار دادن دیاپازون مرتعش بر ورتکس سر (Vertex of skull)، صوت در هر دو گوش یکسان شنیده می‌شود.
ب) با قرار دادن دیاپازون مرتعش بر زایده ماستویید (Mastoid process)، صوت در گوش درگیر شنیده نمی‌شود.
ج) با قرار دادن دیاپازون مرتعش بر ورتکس سر، صوت در گوش راست بلندتر شنیده می‌شود.
د) با قرار دادن دیاپازون مرتعش بر ورتکس سر، صوت در گوش چپ بلندتر شنیده می‌شود.
پرسش ۱۳- تمام گزینه‌های زیر در مورد مایع زلالیه صحیح است، بجز:
الف) مایعی مملو از پروتئین است که تغذیه لنز و عدسی را به عهده دارد.
ب) بوسیله انتشار و انتقال فعال در اجسام مژگانی از پلاسما ساخته می‌شود.
ج) از طریق مردمک محفظه قدامی چشم را پر می‌کند.
د) از طریق کانال شلم (Canal of Schlemm) تخلیه می‌شود.
پرسش ۱۴- چند مورد از گزینه‌های زیر در رابطه با سیگنال ترانسداکشن بینایی درست است؟ ۱) تبدیل 11 سیس رتینال به 11 ترانس رتینال وابسته به نور است. ۲) تابش نور به سلول‌های استوانه‌ای باعث دپلاریزاسیون آنها می‌شود. ۳) تابش نور به سلول‌های مخروطی موجب فعال شدن آنزیم فسفودی‌استراز می‌شود. ۴) تابش نور به سلول‌های استوانه‌ای موجب کاهش میزان cAMP می‌شود.
الف) ۱ مورد
ب) ۳ مورد
ج) ۳ مورد
د) ۴ مورد
پرسش ۱۵- مکانیسم اصلی در پدیده درد ارجاعی کدام است؟
الف) هم‌گرایی فیبرهای درد احشایی و پیکری بر نورون دوم نخاع
ب) تداخل فیبرهای حرارتی با فیبرهای مکانیکی درد در شاخ خلفی نخاع
ج) انتقال مستقیم از فیبرهای حسی به قشر حرکتی مغز
د) ورود آکسون‌های حرکتی به مسیرهای حسی در نخاع
پرسش ۱۶- کدام ویژگی در پیاز بویایی باعث تمرکز سیگنال و تمایز بهتر بوها می‌شود؟
الف) مهار سلول‌های tufted توسط نورون‌های گلوتاماترژیک
ب) مهار جانبی بوسیله سلول‌های granule و periglomerular
ج) تحریک سلول‌های mitral از طریق سلول‌های periglomerular
د) تحریک سلول‌های گیرنده بویایی توسط سلول‌های granule
پاسخ صحیح: گزینه ب
پرسش ۱۷- حس سوزش زبان ناشی از فلفل بیشتر به فعالیت کدام گیرنده در کدام نوع فیبر حسی وابسته است؟
الف) TRPM8 روی فیبرهای حس سرما
ب) ASIC1 روی فیبرهای درد حساس به اسید
ج) TRPV1 روی فیبرهای درد تری‌ژمینال
د) Nav1.8 روی فیبرهای حس حرارتی
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش ۱۸- گیرنده‌های اوتریکول و ساکول اطلاعات مربوط به شتاب خطی و وضعیت سر نسبت به گرانش را بطور عمده به کدام مسیر حرکتی منتقل می‌کنند؟
الف) مسیر کولیکولوس تحتانی
ب) مسیرهای نزولی نخاعی
ج) مسیر قشر حرکتی اولیه
د) مسیر شنوایی مرکزی
پاسخ صحیح: گزینه ب
پرسش ۱۹- اعصاب متصل به دوک‌های عضلانی با چه مکانیسمی باعث حفظ طول عضله در محدوده مطلوب ثابت می‌شوند؟
الف) با افزایش فرکانس پیام‌های عصبی هنگام کشش و انقباض فیبرهای خارج دوکی
ب) با کاهش فرکانس پیام‌های عصبی هنگام کشش و شل شدن عضله
ج) با کاهش فرکانس پیام‌های عصبی هنگام کشش و فعال کردن نورون‌های گاما
د) با افزایش فرکانس پیام‌های عصبی هنگام کشش و مهار نورون‌های آلفا
پاسخ صحیح: گزینه الف
پرسش ۲۰- کدام یک از موارد زیر در ابتدای شروع شوک نخاعی صادق است؟
الف) تسهیل پاسخ‌های کششی تک‌سیناپسی
ب) افزایش تون رفلکسی و اسپاستیسیته
ج) افزایش آزادسازی گلوتامات از فیبرهای آوران
د) فقدان همه رفلکس‌های نخاعی
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش ۲۱- تضعیف فعالیت نورون‌های هیستامینرژیک در هیپوتالاموس بیشترین اثر را بر کدام جنبه از خواب دارد؟
الف) طول مرحله REM را کاهش می‌دهد.
ب) سبب کاهش مدت خواب عمیق می‌شود.
ج) باعث افزایش خواب non-REM می‌شود.
د) باعث افزایش حرکات سریع چشمی می‌شود.
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش ۲۲- در فرآیند مربوط به Long-term potentiation (LTP) در هیپوکامپ نقش گیرنده NMDA چیست؟
الف) جلوگیری از فعال شدن کانال AMPA
ب) افزایش +Ca² داخل سلولی
ج) مهار انتقال رتروگرید گاز NO
د) افزایش آزادسازی GABA
پاسخ صحیح: گزینه ب
پرسش ۲۳- چند مورد از گزینه‌های زیر در صرع جنرالیزه درست است؟ ۱) همراه با فعالیت الکتریکی گسترده بوده و دو نیمکره را درگیر می‌کند. ۲) به دو گروه صرع تشنجی و غیرتشنجی تقسیم می‌شود. ۳) صرع نوع absence یک نوع از صرع غیرتشنجی می‌باشد. ۴) الگوی spike and wave در نوع absence دیده می‌شود.
الف) ۱ مورد
ب) ۲ مورد
ج) ۳ مورد
د) ۴ مورد
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش ۲۴- در بیماری توموری در ناحیه بصل‌النخاع در خط وسط هر دو هسته گراسیلیس درگیر شده است، در معاینه بالینی اندام‌های این فرد کدام مورد مشاهده می‌شود؟
الف) حس تماس دقیق هر دو دست دچار اختلال است.
ب) تماس دقیق هر دو پا دچار اختلال است.
ج) حس درد هر دو دست دچار اختلال است.
د) حس درد هر دو پا دچار اختلال است.
پاسخ صحیح: گزینه ب
پرسش ۲۵- همه عوامل زیر می‌توانند منجر به فقدان حس چشایی (Ageusia) شوند، بجز:
الف) کمبود روی
ب) کمبود ویتامین B3
ج) عارضه جانبی کاپتوپریل
د) صدمه عصب تری‌ژمینال
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش ۲۶- در مسیر نزولی مهاری درد، نورون‌های لوکوس سرولئوس کدام ناقل عصبی را ترشح می‌کنند و این ناقل بطور عمده در کدام ناحیه اثر می‌کند؟
الف) سروتونین در هسته رافه بزرگ
ب) اندورفین در گانگلیون ریشه پشتی
ج) گلوتامات در قشر پیش‌پیشانی
د) نوراپی‌نفرین در شاخ خلفی نخاع
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش ۲۷- کدام گزینه در مورد بیماری ALS نادرست است؟
الف) Lou Gehrig disease همان ALS است.
ب) موتور نورون‌های تحتانی در این بیماری تحلیل می‌روند.
ج) موتور نورون‌های فوقانی در این بیماری تحلیل می‌روند.
د) آنزیم سوپر اکسی دسموتاز در این بیماری نقش دارد.
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش ۲۸- کمترین سرعت هدایت و کمترین میزان میلین به ترتیب مربوط به کدام نوع زوج فیبر زیر می‌باشد؟
الف) A آلفا – A بتا
ب) A بتا – فیبر C
ج) A دلتا – A دلتا
د) فیبر C – A دلتا
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش ۲۹- کدام هسته هیپوتالاموس در سیری نقش دارد؟
الف) هسته ونترومدیال
ب) هسته جانبی
ج) هسته پره‌اپتیک
د) هسته قوسی
پاسخ صحیح: گزینه الف
پرسش ۳۰- کمترین آمپلی‌تود و بیشترین فرکانس مربوط به کدام موج مغزی زیر است؟
الف) آلفا
ب) بتا
ج) تتا
د) دلتا
پاسخ صحیح: گزینه ب
امتیاز آزمون: 0
مسیر یادگیری را ادامه دهید
از سنجش دانش تا یادگیری عمیق‌تر
برای تثبیت آموخته‌ها، بررسی پاسخ‌های تشریحی و دسترسی به سوالات کتاب‌ها و مباحث دیگر، می‌توانید از مسیرهای زیر استفاده کنید.
گامی فراتر از پاسخ صحیح؛ درک عمیق مفاهیم
اگر می‌خواهید علاوه بر شناسایی گزینه صحیح، با تحلیل علمی سوالات، مبانی مفهومی پاسخ‌ها و دلایل رد یا تأیید گزینه‌ها آشنا شوید، پاسخ‌های تشریحی این مجموعه را مطالعه کنید. تحلیل تشریحی پرسش‌ها فرصتی فراهم می‌کند تا مفاهیم را عمیق‌تر درک کنید، ارتباط میان مباحث را بهتر بشناسید و برای مواجهه با پرسش‌های مفهومی آزمون آمادگی بیشتری به دست آورید.
برای شناخت بهتر روند سوالات آزمون دکتری علوم اعصاب، به یک دوره بسنده نکنید. مرور سوالات سال‌های مختلف به شما کمک می‌کند دانسته‌های خود را بازبینی کنید، بر مفاهیم بنیادین تسلط بیشتری بیابید و آمادگی خود را در مواجهه با شیوه‌های گوناگون طرح سؤال بسنجید.
شناخت مغز به تسلط بر یک مبحث محدود نمی‌شود. برای تکمیل آمادگی خود در آزمون دکتری تخصصی علوم اعصاب وزارت بهداشت، سایر حوزه‌های اصلی این رشته را نیز مرور کنید و دانش خود را در پیوند میان ساختار، عملکرد، مبانی زیستی و اثرات داروها بر دستگاه عصبی گسترش دهید.
نه اولین، اما در تلاش برای بهترین بودن؛ نه پیشرو در آغاز، اما ممتاز در پایان.
----
ما شاید آغازگر راه نباشیم، اما با ایمان به شایستگی و تعالی، قدم برمی‌داریم تا در قله‌ی ممتاز بودن بایستیم.
