ورودی های قشر پیش‌پیشانی به‌عنوان مرکز عالی عملکردهای اجرایی، تصمیم‌گیری، حافظه کاری و کنترل توجه

»» پاسخ: گزینه «ب» 

پاسخ تشریحی

کلیدواژه اصلی سؤال: جسم سیاه (Substantia Nigra) و قشر پیش‌پیشانی (Prefrontal Cortex)

علت نادرست بودن گزاره، حذف یکی از مهم‌ترین منابع تنظیم‌کننده فعالیت قشر پیش‌پیشانی است. قشر پیش‌پیشانی به‌عنوان مرکز عالی عملکردهای اجرایی (Executive Functions)، تصمیم‌گیری (Decision Making)، برنامه‌ریزی (Planning)، حافظه کاری (Working Memory) و کنترل توجه (Attention Control)، برای انجام وظایف خود به تنظیم دقیق دوپامین وابسته است.

بخش متراکم جسم سیاه (Substantia Nigra pars compacta) و سایر هسته‌های دوپامینرژیک مغز میانی، الیاف دوپامینرژیک مهمی را به نواحی پیش‌پیشانی ارسال می‌کنند. این پیام‌ها در تنظیم فعالیت نورون‌های قشری و عملکرد شناختی نقش بنیادین دارند. به همین دلیل هرگونه ادعا مبنی بر نبود ارتباط آوران بین جسم سیاه و قشر پیش‌پیشانی از نظر علوم اعصاب نوین قابل پذیرش نیست.

از سوی دیگر، ارتباط قشر پیش‌پیشانی با هسته دم‌دار (Caudate Nucleus) و پوتامن (Putamen) عمدتاً در قالب مدارهای حلقوی کورتیکو-بازال گانگلیا-تالاموکورتیکال (Cortico-Basal Ganglia-Thalamo-Cortical Loops) صورت می‌گیرد. بنابراین برخلاف تالاموس یا سیستم دوپامینرژیک مغز میانی، این دو هسته معمولاً منبع اصلی ورودی مستقیم به قشر پیش‌پیشانی محسوب نمی‌شوند.

بررسی گزینه‌ها

گزینه الف) نادرست است؛ قشر پیش‌پیشانی با هسته‌های قاعده‌ای ارتباط گسترده دارد و این ارتباط برای کنترل رفتار و شناخت ضروری است.

گزینه ب) صحیح است؛ جسم سیاه یکی از منابع مهم پیام‌های دوپامینرژیک مؤثر بر فعالیت قشر پیش‌پیشانی است و حذف آن، گزاره را نادرست می‌کند.

گزینه ج) نادرست است؛ علاوه بر هیپوتالاموس، تالاموس، ساختارهای لیمبیک و سیستم دوپامینرژیک مغز میانی نیز با قشر پیش‌پیشانی ارتباط دارند.

گزینه د) نادرست است؛ هسته دم‌دار و پوتامن معمولاً از طریق مدارهای چندمرحله‌ای و با واسطه تالاموس بر قشر اثر می‌گذارند.

نکته طلایی آزمونی

هرگاه در سؤالات علوم اعصاب نام قشر پیش‌پیشانی و جسم سیاه در کنار یکدیگر مطرح شود، باید به یاد داشت که دوپامین یکی از مهم‌ترین تنظیم‌کننده‌های عملکردهای اجرایی مغز است. به همین دلیل ارتباط مغز میانی دوپامینرژیک با قشر پیش‌پیشانی، یکی از ستون‌های اصلی درک بیماری‌هایی مانند Parkinson’s disease، Schizophrenia و Attention Deficit Hyperactivity Disorder محسوب می‌شود. بنابراین در آزمون‌ها، حذف جسم سیاه از فهرست ورودی‌های مؤثر بر قشر پیش‌پیشانی معمولاً نشانه آشکار نادرست بودن گزاره است.