سوالات جای خالی گفتار دوم فصل هشتم زیست یازدهم | یادگیری فعال برای کنکور و امتحان نهایی
دعای مطالعه [ نمایش ]
بِسْمِ الله الرَّحْمنِ الرَّحیمِ
اَللّهُمَّ اَخْرِجْنى مِنْ ظُلُماتِ الْوَهْمِ
خدايا مرا بيرون آور از تاريكىهاى وهم،
وَ اَكْرِمْنى بِنُورِ الْفَهْمِ
و به نور فهم گرامى ام بدار،
اَللّهُمَّ افْتَحْ عَلَيْنا اَبْوابَ رَحْمَتِكَ
خدايا درهاى رحمتت را به روى ما بگشا،
وَانْشُرْ عَلَيْنا خَزائِنَ عُلُومِكَ بِرَحْمَتِكَ يا اَرْحَمَ الرّاحِمينَ
و خزانههاى علومت را بر ما باز كن به امید رحمتت اى مهربانترين مهربانان.
آیندهنگاران مغز به مدیریت داریوش طاهری، مجموعهای نوآورانه با نامهای زیستیار، زیستیاد و زیستبان تعاملی ارائه کرده است که تجربهای کاملاً هوشمند، تعاملی و هدفمند در یادگیری زیستشناسی دهم، یازدهم و دوازدهم فراهم میآورد. این مجموعه فراتر از ابزار آموزشی ساده است و به عنوان یک همراه هوشمند یادگیری، دانشآموز را در مسیر تسلط علمی، درک عمیق و آمادگی کامل برای آزمونها هدایت میکند.
این تجربه تعاملی دقیقاً همان اصل قدیمی «تکرار، مادر مهارتهاست» را عملی میکند و دانشآموز را به یادگیری فعال، تفکر تحلیلی و خودسنجی مستمر سوق میدهد. ما در آیندهنگاران مغز خود را معماران تکرار هدفمند میدانیم که با طراحی علمی مسیر یادگیری، دانشآموزان را به بالاترین سطح توانمندی هدایت میکنند.
با تمرکز بر آموزش مفهومی، تکرار هدفمند و بازیابی فعال، این مجموعه با جایخالیهای هوشمند یادگیری را از حالت منفعل خارج کرده و آن را به یک تجربه تعاملی و عمیق تبدیل میکند. طراحی هوشمندانه این ابزارها امکان یادگیری پیوسته و یکپارچه در طول سه سال تحصیلی را فراهم میآورد و دانشآموزان را به مهارتآموز حرفهای در زیستشناسی تبدیل میکند، آماده برای مواجهه با چالشهای علمی و تحصیلی و تبدیل تجربه یادگیری به فرآیندی فراموشنشدنی.
»» فصل تولیدمثل نهاندانگان
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
گفتار تولیدمثل جنسی
تولیدمثل جنسی
با ساختار گل در سالهای گذشته آشنا شدهاید. میدانید گل بخشهای [نمایش پاسخ] دارد. نام بخشهایی از گل را که به یاد دارید، بنویسید. هر یک از این بخشها چه کاری انجام میدهد؟
هر گلی کامل نیست
گل ساختاری اختصاص یافته برای تولیدمثل[نمایش پاسخ] است. گلی که در شکل ۵ میبینید دارای [نمایش پاسخ]، [نمایش پاسخ]، [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] است که روی بخشی به نام [نمایش پاسخ] قرار دارند. نهنج [نمایش پاسخ] و ممکن است [نمایش پاسخ]، [نمایش پاسخ] یا [نمایش پاسخ] باشد.
اجزای گل در [نمایش پاسخ] حلقۀ [نمایش پاسخ] تشکیل میشوند. کاسبرگها در [نمایش پاسخ] حلقه قرار میگیرند. گلبرگها در حلقۀ [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] به رنگهای متفاوت وجود دارند. آیا میدانید رنگی بودن [نمایش پاسخ] چه اهمیتی دارد؟ پرچمها در حلقۀ [نمایش پاسخ] و مادگی در [نمایش پاسخ] حلقه تشکیل میشوند.
مادگی گل از یک یا تعدادی [نمایش پاسخ] ساخته شده است. در واقع [نمایش پاسخ] واحد سازندۀ [نمایش پاسخ] است. در مادگیهای [نمایش پاسخ]، ممکن است فضای مادگی با [نمایش پاسخ] برچهها از هم جدا شوند (شکل ۵-ب).
شکل ۵– الف) گل در گیاه آلبالو، ب) مادگی تک برچهای و چند برچهای
فعالیت ۴
چند نوع گل را با تعداد گلبرگهای چهار تا شش به کلاس بیاورید.
الف) تک لپه یا دو لپهای بودن آنها را مشخص کنید.
ب) تعداد هر یک از اجزای دیگر گل چیست؟
پ) گلها را به دقت با ذرهبین مشاهده و ویژگیهای هر یک از اجزا را یادداشت کنید.
ت) با استفاده از تیغ برشهای طولی و عرضی از مادگی گل، تهیه و آنچه را میبینید یادداشت و ترسیم کنید.
ث) با استفاده از دادههایی که به دست آوردهاید. ساختار هر گل را گزارش کنید.
آیا در همۀ گلها این چهار حلقۀ تشکیل میشوند؟ مشاهدۀ گل در گیاهان متفاوت نشان میدهد، چنین چیزی نیست؛ بنابراین، گلها را بر اساس وجود هر چهار حلقه یا نبودن بعضی حلقهها در دو گروه گلهای کامل یا ناکامل قرار میدهند. همچنین گلهایی که هر دو حلقۀ پرچم و مادگی را داشته باشند، گل دوجنسی و آنهایی که فقط یکی از این حلقهها را دارند. گل تکجنسی مینامند (شکل ۶).
شکل ۶- گلهای تکجنسی در گیاه کدو.
تشکیل یاختههای جنسی
میدانید که در تولیدمثل جنسی از لقاح یاختۀ جنسی نر با یاختۀ جنسی ماده، تخم ایجاد میشود. یاختۀ جنسی نر در گیاهانی مانند خزه، همانند یاختۀ جنسی نر در جانوران وسیلۀ حرکتی دارد و میتواند در قطرههای آب یا رطوبتی که سطح گیاه را پوشانده، شنا کند و خود را به یاختۀ جنسی ماده برساند؛ اما یاختۀ جنسی نر در گیاهان گلدار وسیلۀ حرکتی ندارد؛ بنابراین، در این گیاهان برای انتقال یاختۀ جنسی نر ساختاری به نام لولۀ گرده تشکیل میشود.
بیشتر بدانید
چندین گل
برخی گلها مانند گل آفتابگردان، اجتماعی از چندین گل کوچک یا گلچهاند. در گل آفتابگردان گلچههای بیرونی ماده و گلچههای درونی دوجنسیاند.
به شکل ۷ نگاه کنید. کیسههای گرده در بساک تشکیل میشوند و یاختههای دولاد دارند. از تقسیم کاستمان این یاختهها، چهار یاختۀ تکلاد ایجاد میشود که در واقع گردههای نارساند. هر یک از این یاختهها با انجام دادن تقسیم رشتمان و تغییراتی در دیواره به دانۀ گرده رسیده تبدیل میشود. دانۀ گرده رسیده یک دیوارۀ خارجی، یک دیوارۀ داخلی، یک یاخته رویشی و یک یاختۀ زایشی دارد.
تخمدان که به صورت بخشی متورم در گل دیده میشود، محل تشکیل تخمکهاست. تخمک پوششی دولایهای دارد که یاختههای دولادی را در بر میگیرد. مجموع این یاختهها، بافتی به نام بافت خورش را میسازند (شکل ۷).
یکی از یاختههای بافت خورش بزرگ میشود و با تقسیم کاستمان چهار یاختۀ تکلادی ایجاد میکند. از این چهار یاخته فقط یکی باقی میماند که با تقسیم رشتمان، ساختاری به نام کیسۀ رویانی با تعدادی یاخته ایجاد میکند. تخمزا و یاختۀ دوهستهای از یاختههای کیسهرویانیاند که در لقاح با یاختههای جنسی نر شرکت میکنند.
شکل ۷- تشکیل دانههای گرده و کیسۀ رویانی.
بیشتر بدانید
طلای سرخ
زعفران گیاهی تکلپه و چند ساله است. زعفران با نوعی ساقۀ زیرزمینی به نام بُنه تکثیر میشود. در بُنه بر خلاف پیاز مواد غذایی در برگها ذخیره نمیشود؛ بلکه در ساقه تجمع مییابند. پوشش گل زعفران شش قسمتی است. کلالۀ سه رشتهای و قرمز رنگ آن برای مزهدار و معطر کردن خوراکیها به کار میرود. زعفران از صادرات مهم ایران است.
گردهافشانی و لقاح
با شکافتن دیوارۀ بساک، گردهها رها میشوند (شکل 8-الف). دیوارۀ خارجی دانههای گرده منفذدار و ممکن است صاف یا دارای تزئیناتی باشد (شکل ۸-ب).
شکل ۸- الف) شکوفایی بساک و رها شدن دانههای گرده؛ ب) انواعی از دانههای گرده در مشاهده با میکروسکوپ الکترونی.
دانههای گرده به وسیلۀ باد، آب و جانوران در محیط پراکنده و از گلی به گل دیگر منتقل میشوند. به انتقال دانۀ گرده از بساک به کلاله گردهافشانی میگویند. در صورتی که کلاله گرده را بپذیرد، یاختۀ رویشی رشد میکند و از رشد آن لولۀ گرده تشکیل میشود. لولۀ گرده به درون بافت کلاله و خامه نفوذ میکند و همراه با خود، دو زامه را که از تقسیم یاختۀ زایشی در لولۀ گرده ایجاد شدهاند، به سمت تخمک و کیسه رویانی میبرد (شکل ۹).
شکل ۹- مراحل تشکیل تخم اصلی و تخم ضمیمه.
بیشتر بدانید
گردهها
کاروتنوئیدها از ترکیبات دیوارۀ گردهاند؛ به همین علت دانههای گرده به رنگهای متفاوت زرد، یا نارنجی دیده میشوند. دانههای گرده به علت داشتن پروتئین و چربی، منبع غذایی جانوران گردهافشان نیز هستند. امروزه یکی از زمینههای پژوهشی در دنیای علم، شناسایی ترکیبات دانههای گرده و بررسی اثر آنها بر سلامت انسان است.
از آمیزش یکی از زامهها با یاختۀ تخمزا، تخم اصلی تشکیل میشود. این تخم به رویان نمو مییابد. زامۀ دیگر با یاختۀ دو هستهای آمیزش مییابد که نتیجۀ آن تشکیل تخم ضمیمه است. تخم ضمیمه با تقسیمهای متوالی بافتی به نام درون دانه (آندوسپرم) را ایجاد میکند. این بافت از یاختههای پارانشیمی ساخته شده و ذخیره غذایی برای رشد رویان است (شکل ۹). همینطور که دیدید، دو لقاح رخ میدهد، به همین علت گفته میشود که نهاندانگان لقاح مضاعف یا دوتایی دارند.
اگر هستۀ تخمِ ضمیمه تقسیم شود، اما تقسیم سیتوپلاسم انجام نگیرد، بافت دروندانه به صورت مایع دیده میشود. شیر نارگیل مثالی از چنین بافتی است. در حالی که بخش گوشتی و سفیدرنگ نارگیل، دروندانهای است که در آن تقسیم سیتوپلاسم نیز انجام شده است (شکل ۱۰).
شکل ۱۰– دروندانه در نارگیل به حالت مایع و جامد است.
واژهشناسی
درون دانه (endosperm/اندوسپرم) endo به معنای درون و sperm به معنی دانه است. بافت ذخیرهای درون دانه با این نام خوانده میشود که واژه درون دانه با تعریف علمی آن مطابقت دارد.
گلها و گردهافشانها
به نظر شما گلها چه ویژگیهایی باید داشته باشند که جانوران را به سمت خود جلب کنند؟ جانورانی که گردهها را از گلی به گل دیگر منتقل میکنند، گردهافشان نامیده میشوند. پیکر این جانوران، هنگام تغذیه از گلها به دانههای گرده آغشته میشود و به این ترتیب، دانههای گرده را از گلی به گل دیگر منتقل میکنند (شکل ۱۱). رنگهای درخشان، بوهای قوی و شهد گلها از عوامل جذب جانوران به سمت گلها هستند.
شکل ۱۱- گردهافشانی به وسیلۀ جانوران.
زنبورهای عسل گلهایی را گردهافشانی میکنند که شهد آنها قند فراوانی داشته باشد؛ همچنین این گلها علائمی دارند که فقط در نور فرابنفش دیده میشوند و زنبور را به سوی شهد گل هدایت میکنند (شکل ۱۲).
شکل ۱۲- گل قاصد آنطور که ما میبینیم (الف) آنطور که زنبور میبیند (ب).
گردهافشانی بعضی گیاهان وابسته به باد است. این گیاهان تعداد فراوانی گلهای کوچک تولید میکنند و فاقد رنگهای درخشان، بوهای قوی و شیرهاند (شکل ۱۳).
شکل ۱۳- گل در درخت بلوط که گردهافشانی آن را باد انجام میدهد. چرا تعداد گل در چنین گیاهانی فراوان است؟
فعالیت ۵
الف) بعضی گردهافشانها، مانند خفاش در شب تغذیه میکنند. به نظر شما گلهایی که به وسیلۀ این جانوران گرده افشانی میشوند، چه ویژگیهایی دارند؟ با مراجعه به منابع معتبر درستی نظر خود را بررسی و نتیجه را گزارش کنید.
ب) با توجه به ویژگی گلها در گیاهانی که با جانوران یا باد گردهافشانی میشوند، نوع گردهافشانی را در گیاهان محیط پیرامون خود پیشبینی و گزارش کنید.
بیشتر بدانید
گلهای فریبکار!
بعضی گلها حشرات را فریب میدهند. مثلاً گل رافلزیا بوی گوشت گندیده میدهد و مگسها را به سمت خود میکشاند. مگسها چیزی گیرشان نمیآید، اما وقتی از روی گل بلند میشوند، گردههای آن را با خود به گل دیگر میبرند.
در ادامه بخوانید:
زیستیار تعاملی آیندهنگاران مغز | زیستبان یادگیری با جایخالی؛ زیستشناسی دهم
زیستیار تعاملی آیندهنگاران مغز | زیستبان یادگیری با جایخالی؛ زیستشناسی دوازدهم
🚀 با ما همراه شوید!
تازهترین مطالب و آموزشهای مغز و اعصاب را از دست ندهید. با فالو کردن کانال تلگرام آیندهنگاران مغز، از ما حمایت کنید!
ورود/ ثبت نام با جیمیل
