سوالات جای خالی گفتار سوم فصل ششم زیست یازدهم | یادگیری فعال برای کنکور و امتحان نهایی
دعای مطالعه [ نمایش ]
بِسْمِ الله الرَّحْمنِ الرَّحیمِ
اَللّهُمَّ اَخْرِجْنى مِنْ ظُلُماتِ الْوَهْمِ
خدايا مرا بيرون آور از تاريكىهاى وهم،
وَ اَكْرِمْنى بِنُورِ الْفَهْمِ
و به نور فهم گرامى ام بدار،
اَللّهُمَّ افْتَحْ عَلَيْنا اَبْوابَ رَحْمَتِكَ
خدايا درهاى رحمتت را به روى ما بگشا،
وَانْشُرْ عَلَيْنا خَزائِنَ عُلُومِكَ بِرَحْمَتِكَ يا اَرْحَمَ الرّاحِمينَ
و خزانههاى علومت را بر ما باز كن به امید رحمتت اى مهربانترين مهربانان.
آیندهنگاران مغز به مدیریت داریوش طاهری، مجموعهای نوآورانه با نامهای زیستیار، زیستیاد و زیستبان تعاملی ارائه کرده است که تجربهای کاملاً هوشمند، تعاملی و هدفمند در یادگیری زیستشناسی دهم، یازدهم و دوازدهم فراهم میآورد. این مجموعه فراتر از ابزار آموزشی ساده است و به عنوان یک همراه هوشمند یادگیری، دانشآموز را در مسیر تسلط علمی، درک عمیق و آمادگی کامل برای آزمونها هدایت میکند.
این تجربه تعاملی دقیقاً همان اصل قدیمی «تکرار، مادر مهارتهاست» را عملی میکند و دانشآموز را به یادگیری فعال، تفکر تحلیلی و خودسنجی مستمر سوق میدهد. ما در آیندهنگاران مغز خود را معماران تکرار هدفمند میدانیم که با طراحی علمی مسیر یادگیری، دانشآموزان را به بالاترین سطح توانمندی هدایت میکنند.
با تمرکز بر آموزش مفهومی، تکرار هدفمند و بازیابی فعال، این مجموعه با جایخالیهای هوشمند یادگیری را از حالت منفعل خارج کرده و آن را به یک تجربه تعاملی و عمیق تبدیل میکند. طراحی هوشمندانه این ابزارها امکان یادگیری پیوسته و یکپارچه در طول سه سال تحصیلی را فراهم میآورد و دانشآموزان را به مهارتآموز حرفهای در زیستشناسی تبدیل میکند، آماده برای مواجهه با چالشهای علمی و تحصیلی و تبدیل تجربه یادگیری به فرآیندی فراموشنشدنی.
»» فصل تقسیم یاخته
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
گفتار کاستمان (میوز) و تولید مثل جنسی
گفتار ۳. کاستمان (میوز) و تولیدمثل جنسی
در گذشته با تولیدمثل [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] آشنا شدید. با توجه به آنچه آموختهاید، چه تفاوتهای اصلی در این دو نوع تولیدمثل وجود دارد؟ هریک از این روشها چه مزایایی دارد؟ چه روشهای تولیدمثل غیرجنسی را میشناسید؟ کدام نوع تقسیم با تولیدمثل جنسی ارتباط بیشتری دارد؟
كاستمان، [نمایش پاسخ] تعداد فامتنها
در تولیدمثل جنسی، دو یاخته [نمایش پاسخ] ([نمایش پاسخ]) با هم ترکیب و [نمایش پاسخ] آنها با هم ادغام میشوند. یاختههای مؤثر در تولیدمثل جنسی با نوعی تقسیم [نمایش پاسخ] به نام [نمایش پاسخ] ایجاد میشوند. به نظر شما اهمیت این نوع تقسیم در جانداران چیست؟
كاستمان از دو مرحله کلی [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] تشکیل شده است؛ پس از تقسیم [نمایش پاسخ] نیز تقسیم [نمایش پاسخ] انجام میشود (شکل ۱۴). پیش از این تقسیم نیز، مانند [نمایش پاسخ]، [نمایش پاسخ] رخ میدهد.
شکل ۱۴- طرح سادهای از تقسیم [نمایش پاسخ]
کاستمان ۱
در این مرحله از تقسیم کاستمان، عدد فامتنی [نمایش پاسخ] میشود. این بخش از کاستمان چهار مرحله دارد که عبارتاند از: پروفاز ۱، متافاز ۱، آنافاز ۱ و تلوفاز ۱ (شکل ۱۶).
پروفاز ۱: فامتنهای همتا از طول در کنار هم قرار میگیرند و فشرده میشوند. به این ساختار چهار فامینکی، چهارتایه (تتراد) گفته میشود. چهارتایه از ناحیه سانترومر به رشتههای دوک متصل میشوند. سایر وقایع این مرحله، شبیه پروفاز و پرومتافاز رشتمان است (شکل ۱۵).
واژه شناسی
كاستمان (meiosis/میوز)
meioun به معنی کاستن است. کاست از مصدر کاستن همراه با (مان) واژه کاستمان را میسازد که به فرایند کاسته شدن تعداد فامتنها در حین تقسیم اشاره دارد.
متافاز ۱: چهارتایهها در استوای یاخته، روی رشتههای دوک قرار میگیرند.
آنافاز ۱: فامتنهای همتا که مضاعف شدهاند، از هم جدا میشوند و به سمت قطبین یاخته حرکت میکنند. نحوه کوتاه شدن رشتههای دوک، شبیه فرایند رشتمان است.
تلوفاز ۱: با رسیدن فامتنها به دو سوی یاخته، پوشش هسته دوباره تشکیل میشود.
معمولاً در پایان کاستمان ۱ تقسیم سیتوپلاسم انجام میشود. نتیجه کاستمان ۱ ایجاد دو یاخته است (شکل ۱۶).
باتوجه به شکل ۱۶ میتوانید بگویید عدد فامتنی یاختههای حاصل، چه تفاوتی با یاختهٔ مادری دارد؟
شکل ۱۵- طرح سادهای از یک چهارتایه
کاستمان ۲
در این مرحله یاختههای حاصل از کاستمان ۱، مراحل پروفاز ۲، متافاز ۲، آنافاز ۲ و تلوفاز ۲ را میگذرانند. وقایع کاستمان ۲ بسیار شبیه رشتمان است و در پایان آن، از هر یاخته دو یاخته شبیه هم ایجاد میشود که نصف فامتنهای یاختههای مادر را دارند. این فامتنها مضاعف نیستند. در پایان کاستمان ۲، تقسیم سیتوپلاسم انجام میشود. در مجموع و با پایان تقسیم کاستمان از یک یاخته ۲n، چهار یاخته n فامتنی حاصل میشود.
شکل ۱۶- طرح سادهای از مراحل تقسیم کاستمان
فعالیت ۵
۱- تقسیم کاستمان ۱ از نظر نحوه آرایش فامتنها و جدا شدن آنها تفاوت اساسی با تقسیم رشتمان دارد. آیا میتوانید با توجه به شکلهای رشتمان و کاستمان، این تفاوتها را بیان کنید؟
۲- تقسیم کاستمان ۲ را با تقسیم رشتمان مقایسه کنید. چه شباهتها و تفاوتهایی بین این دو فرایند وجود دارد؟
۳- با استفاده از خمیر بازی و با رعایت موارد بهداشتی، طرح سادهای از مراحل تقسیم کاستمان را بسازید. برای این کار، عدد فامتنی یاخته فرضی را ۴، ۶ و یا ۸ در نظر بگیرید. بهتر است که هر مجموعه از فامتنها با یک رنگ انتخاب شوند.
تغییر در تعداد فامتنها
گرچه تقسیم یاختهای با دقت زیاد انجام میشود، ولی به ندرت ممکن است اشتباهاتی در روند تقسیم رخ دهد. چندلادی (پلیپلوئیدی) شدن و با هم ماندن فامتنها، نمونههایی از این خطاهای کاستمانی هستند. اشتباه در تقسیم میتواند، هم در تقسیم رشتمان و هم در تقسیم کاستمان رخ دهد، ولی چون یاختههای حاصل از کاستمان در ایجاد نسل بعد دخالت مستقیم دارند، از اهمیت بیشتری برخوردارند.
چندلادی شدن: اگر در مرحله آنافاز همه فامتنها بدون اینکه از هم جدا شوند به یک یاخته بروند، آن یاخته دو برابر فامتن خواهد داشت و یاخته دیگر فاقد فامتن خواهد بود. در آزمایشگاه میتوان با تخریب رشتههای دوک تقسیم این وضعیت را ایجاد کرد (شکل ۱۷).
شکل ۱۷- طرح سادهای از تعداد فامتنها
به یاخته یا جانداری که یاختههای آن بیش از دو مجموعه فامتن داشته باشد، چندلاد گفته میشود؛ مثلاً گندم زراعی ۶n و موز ۳n است (شكل ۱۷).
با هم ماندن فامتنها: در این حالت، یک یا چند فامتن در مرحله آنافاز (رشتمان و کاستمان) از هم جدا نمیشوند. بنابراین، در یاختههای حاصل، کاهش یا افزایش یک یا چند فامتن مشاهده میشود (شکل ۱۸). نمونه این حالت، نشانگانداون است. به آمیزهای از نشانههای یک بیماری، یا یک حالت نشانگان میگویند. افراد مبتلا به داون، در یاختههای پیکری خود ۴۷ فامتن دارند (شکل ۱۸). فامتن اضافی مربوط به شمارهٔ ۲۱ است؛ یعنی یاختههای پیکری این افراد ۳ فامتن شمارهٔ ۲۱ دارند. علت بروز این حالت آن است که یکی از یاختههای جنسی ایجاد کنندهٔ فرد، به جای یک فامتن شمارهٔ ۲۱، دارای دو فامتن ۲۱ بوده است. بالابودن سنّ مادران در هنگام بارداری از عوامل مهم بروز این بیماری است؛ زیرا با افزایش سنّ مادر، احتمال خطای کاستمانی در تشکیل یاختههای جنسی وی بیشتر میشود. علت این موضوع را در فصلهای آینده خواهید آموخت.
عوامل محیطی نیز میتوانند موجب اختلال در تقسیم کاستمان شوند. دخانیات، الكل، مجاورت با پرتوهای مضر و آلودگیها نیز میتوانند در روند جدا شدن فامتنها در هر دو جنس، اختلال ایجاد کنند.
شکل ۱۸- کاریوتیپ یک فرد مبتلا به داون. آیا میتوانید جنسیت این فرد را تشخیص دهید؟
فعالیت ۶ با استفاده از منابع علمی، با انواع دیگری از بیماریهای ناشی از با هم ماندن فامتنها آشنا شوید و گزارش این بررسی را در کلاس ارائه کنید.
فعالیت ۷
منحنی زیر، رابطه بین سنّ مادر در هنگام بارداری و احتمال به دنیا آمدن فرزند مبتلا به نشانگان داون را نشان میدهد. منحنی را تفسیر کنید.
در ادامه بخوانید:
زیستیار تعاملی آیندهنگاران مغز | زیستبان یادگیری با جایخالی؛ زیستشناسی دهم
زیستیار تعاملی آیندهنگاران مغز | زیستبان یادگیری با جایخالی؛ زیستشناسی دوازدهم
🚀 با ما همراه شوید!
تازهترین مطالب و آموزشهای مغز و اعصاب را از دست ندهید. با فالو کردن کانال تلگرام آیندهنگاران مغز، از ما حمایت کنید!
ورود/ ثبت نام با جیمیل
درود و عرض خسته نباشید به شما و سایت بی نظیرتون
خواستم اگر امکانش هست ادامه مطالب رو هم به صورت تمرینی قرار بدین
مچکرم
درود و عرض خسته نباشید به شما و سایت بی نظیرتون
خواستم اگر امکانش هست ادامه مطالب رو هم به صورت تمرینی قرار بدین
مچکرم
درود بر قدرشناسان
چشم این هفته دهم تکمیل می شود و هفته آینده، ادامه یازدهم را شروع میکنیم.
شما هم آخر زنجیره نباشیدـ بلکه امتیاز دهید و comment بگذارید و url نوشتهها را share نمایید و به این صورت به ما انرژی و انگیزه دهید.
سپاس