تقویم سلامت ماه شهریور؛ مناسبتهای پزشکی و علوم اعصاب
مناسبتهای سلامت و علوم پزشکی شهریور ۱۴۰۵
شهریورماه در تقویم سلامت و علوم پزشکی، ماهی سرشار از مناسبتهایی است که مستقیماً یا غیرمستقیم با مغز، علوم اعصاب، سلامت روان، بیماریهای عصبی، توانبخشی، ایمنی بیمار و سلامت عمومی ارتباط دارند.
از روز پزشک و روز داروساز در تقویم ایران گرفته تا روز جهانی پیشگیری از خودکشی، روز جهانی فیزیوتراپی، روز جهانی سپسیس، روز جهانی ایمنی بیمار و مهمتر از همه ماه جهانی آلزایمر و روز جهانی آلزایمر، شهریور فرصت مناسبی برای پرداختن به طیف گستردهای از موضوعات پزشکی و علوم اعصاب است.
در «آیندهنگاران مغز» تلاش میکنیم این مناسبتها را تنها بهعنوان تاریخهایی در تقویم نبینیم؛ بلکه هر یک را به فرصتی برای افزایش آگاهی علمی و پیوند دادن دانش پزشکی با زندگی روزمره تبدیل کنیم.
۱ شهریور؛ روز پزشک و بزرگداشت حکیم ابوعلی سینا
۱ شهریور در تقویم ایران با روز پزشک و بزرگداشت حکیم ابوعلی سینا شناخته میشود.
پزشکی، حاصل پیوند دانش پایه، تجربه بالینی، پژوهش و اخلاق حرفهای است. در عصر پزشکی مدرن، پزشک دیگر تنها ارائهدهنده درمان نیست؛ بلکه بخشی از یک نظام پیچیده سلامت است که در آن علوم پایه، فناوری، هوش مصنوعی، تصویربرداری، ژنتیک، علوم اعصاب و پزشکی مبتنی بر شواهد در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند.
برای «آیندهنگاران مغز»، روز پزشک فرصتی برای گرامیداشت همه پزشکانی است که دانش خود را در مسیر کاهش رنج انسان و ارتقای سلامت جامعه به کار میگیرند.
۵ شهریور؛ روز داروساز و بزرگداشت محمدبن زکریای رازی
۵ شهریور در تقویم رسمی ایران، روز بزرگداشت محمدبن زکریای رازی و روز داروساز است.
داروسازان یکی از حلقههای مهم زنجیره سلامت هستند و نقش آنان تنها به تهیه و تحویل دارو محدود نمیشود. مصرف منطقی دارو، بررسی تداخلات دارویی، پایش عوارض، آموزش بیمار و ارتقای ایمنی دارودرمانی از حوزههای مهم فعالیت داروسازان است.
در علوم اعصاب نیز دارودرمانی جایگاهی اساسی دارد؛ از داروهای ضدصرع و ضدپارکینسون گرفته تا داروهای مورد استفاده در اختلالات خلقی، دردهای نوروپاتیک و بسیاری از بیماریهای عصبی.
۴ شهریور؛ روز جهانی سلامت جنسی
۴ سپتامبر برابر با ۱۳ شهریور ۱۴۰۵، روز جهانی سلامت جنسی است.
سلامت جنسی بخشی از سلامت کلی انسان است و با سلامت جسمی، روانی و اجتماعی ارتباط دارد. پرداختن علمی به این موضوع میتواند به کاهش انگ اجتماعی، افزایش آگاهی و تشویق افراد به دریافت خدمات مناسب کمک کند.
از منظر علوم اعصاب نیز رفتار جنسی حاصل تعامل پیچیده میان مغز، دستگاه عصبی، هورمونها، هیجان، شناخت و عوامل اجتماعی است.
۱۶ شهریور؛ روز جهانی آگاهی از بیماری دوشن
۷ سپتامبر برابر با ۱۶ شهریور، روز جهانی آگاهی از دیستروفی عضلانی دوشن
World Duchenne Awareness Day است.
دیستروفی عضلانی دوشن (Duchenne Muscular Dystrophy; DMD) یک بیماری ژنتیکی جدی است که عمدتاً عضلات را درگیر میکند و به دلیل جهش در ژن DMD و اختلال در تولید دیستروفین ایجاد میشود.
این بیماری تنها یک اختلال عضلانی نیست؛ مشکلات قلبی، تنفسی، حرکتی و برخی مسائل شناختی و عصبی نیز میتوانند در روند بیماری اهمیت داشته باشند.
شعار جهانی سال ۲۰۲۶ برای این مناسبت «دسترسی، زندگیها را تغییر میدهد» (Access changes lives) است و بر دسترسی عادلانه به تشخیص، مراقبت تخصصی، درمان و حمایت تأکید دارد.
۱۷ شهریور؛ روز جهانی فیزیوتراپی
۸ سپتامبر برابر با ۱۷ شهریور ۱۴۰۵، روز جهانی فیزیوتراپی
World PT Day است.
موضوع سال ۲۰۲۶، بیماریهای قلبیعروقی و سکته مغزی و نقش فیزیوتراپی و فعالیت بدنی در پیشگیری، مدیریت و توانبخشی آنهاست.
این موضوع ارتباط مستقیمی با علوم اعصاب دارد. توانبخشی پس از سکته مغزی، بازآموزی حرکتی، حفظ تعادل، بهبود راهرفتن و افزایش استقلال عملکردی بیمار، از حوزههای مهم نورورهابلیتییشن (Neurorehabilitation) هستند.
در واقع، مغز آسیبدیده میتواند از طریق فرایندهایی مانند انعطافپذیری عصبی (Neuroplasticity) تا حدی عملکردهای ازدسترفته را بازسازماندهی کند و توانبخشی مناسب میتواند در این فرایند نقش مهمی داشته باشد.
۱۹ شهریور؛ روز جهانی پیشگیری از خودکشی
۱۰ سپتامبر برابر با ۱۹ شهریور، روز جهانی پیشگیری از خودکشی
World Suicide Prevention Day است.
موضوع این مناسبت در سال ۲۰۲۶ همچنان در چارچوب شعار سهساله «Changing the narrative on suicide» قرار دارد و پیام عملی آن «Start the Conversation» است؛ یعنی آغاز گفتوگویی مسئولانه، همدلانه و بدون انگ درباره خودکشی.
پیشگیری از خودکشی نیازمند رویکردی چندبعدی است و سلامت روان، اختلالات روانپزشکی، مصرف مواد، عوامل اجتماعی، دسترسی به خدمات سلامت روان و حمایت خانوادگی و اجتماعی را دربرمیگیرد.
پرداختن علمی و مسئولانه به این موضوع اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا هدف آگاهیرسانی، کاهش انگ و کمک به دسترسی افراد در معرض خطر به حمایت و خدمات تخصصی است.
۲۲ شهریور؛ روز جهانی سپسیس
۱۳ سپتامبر برابر با ۲۲ شهریور ۱۴۰۵، روز جهانی سپسیس
World Sepsis Day است.
سپسیس واکنش شدید و نابسامان بدن به عفونت است که میتواند به آسیب بافتی، نارسایی اندامها، شوک و مرگ منجر شود.
شعار جهانی سال ۲۰۲۶:
«در سپسیس سرمایهگذاری کنیم؛ جانها را نجات دهیم»
Invest in Sepsis – Save Lives
است.
تشخیص سریع، درمان بهموقع، پیشگیری و کنترل عفونت و تقویت نظامهای سلامت از محورهای مهم مقابله با سپسیس هستند.
از منظر علوم اعصاب نیز سپسیس میتواند با پیامدهای عصبی و شناختی همراه باشد؛ بنابراین مراقبت از بیمار نباید با عبور از مرحله حاد بیماری پایان یابد و پیامدهای طولانیمدت نیز اهمیت دارند.
۲۶ شهریور؛ روز جهانی ایمنی بیمار
۱۷ سپتامبر برابر با ۲۶ شهریور ۱۴۰۵، روز جهانی ایمنی بیمار
World Patient Safety Day است.
موضوع سال ۲۰۲۶:
«مراقبت ایمن برای بیماریهای غیرواگیر»
Safe care for noncommunicable diseases
است.
بیماریهای غیرواگیر مانند بیماریهای قلبیعروقی، سرطان، دیابت و بیماریهای مزمن تنفسی، معمولاً به مراقبت طولانیمدت نیاز دارند. هرچه مسیر درمان پیچیدهتر و طولانیتر باشد، فرصتهای بیشتری برای بروز خطا یا آسیب قابل پیشگیری ایجاد میشود.
در حوزه علوم اعصاب نیز ایمنی دارویی، تشخیص صحیح، پیشگیری از خطاهای درمانی، ارتباط مؤثر میان تیم درمان و بیمار و مراقبت ایمن در توانبخشی اهمیت زیادی دارد.
۳۰ شهریور؛ روز جهانی آلزایمر
۲۱ سپتامبر برابر با ۳۰ شهریور ۱۴۰۵، روز جهانی آلزایمر
World Alzheimer’s Day است.
این روز در چارچوب ماه جهانی آلزایمر (World Alzheimer’s Month) برگزار میشود؛ کمپینی جهانی که هر سال در ماه سپتامبر برای افزایش آگاهی درباره بیماری آلزایمر و دیگر انواع دمانس و مقابله با انگ مرتبط با آنها برگزار میشود.
آلزایمر شایعترین علت دمانس در بسیاری از جمعیتهاست و با اختلال تدریجی حافظه و دیگر عملکردهای شناختی همراه است.
پژوهشهای امروز، بیماری آلزایمر را صرفاً یک مشکل حافظه نمیدانند. تغییرات مولکولی، تجمع پروتئینهای غیرطبیعی، اختلال عملکرد سیناپسی، التهاب عصبی، تغییرات عروقی و عوامل متابولیک و ژنتیکی میتوانند در پاتوفیزیولوژی بیماری نقش داشته باشند.
تشخیص زودهنگام، کاهش عوامل خطر قابل اصلاح، فعالیت بدنی، کنترل عوامل خطر قلبیعروقی، حفظ فعالیت شناختی و اجتماعی و حمایت از مراقبان از موضوعات مهم در رویکرد جامع به سلامت مغز هستند.
سال ۲۰۲۶ برای انجمن بینالمللی آلزایمر نیز اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا گزارش جهانی آلزایمر این سال بر کارآزماییهای بالینی (Clinical Trials) تمرکز دارد.
شهریور؛ ماهی برای اندیشیدن به سلامت مغز
مناسبتهای شهریور ۱۴۰۵ یک پیام مشترک دارند: سلامت، مجموعهای از اجزای جدا از هم نیست.
از پزشک و داروساز گرفته تا فیزیوتراپیست، متخصص مغز و اعصاب، روانپزشک، پرستار، پژوهشگر و سایر اعضای تیم سلامت، هر یک بخشی از زنجیره مراقبت از انسان هستند.
شهریور همچنین ماه مهمی برای سلامت مغز و علوم اعصاب است؛ از بیماریهای عصبی عضلانی مانند دوشن تا توانبخشی سکته مغزی، از سلامت روان و پیشگیری از خودکشی تا ایمنی بیمار و در نهایت آلزایمر و دمانس.
در «آیندهنگاران مغز» باور داریم مناسبتهای سلامت زمانی ارزشمندتر میشوند که بهانهای برای دانستن، پرسیدن، پیشگیری، پژوهش و تصمیمگیری آگاهانه باشند.
ما مغز را میشناسیم، تا آینده را بسازیم.
