از فهم پیامهای الکتریکی نورونها تا کشف سازوکارهای حیات عصبی
نوروفیزیولوژی (Neurophysiology) دانشی بنیادین در علوم اعصاب است که سازوکارهای عملکردی دستگاه عصبی را از جریان یونها و پتانسیلهای غشایی تا انتقال سیناپسی و تعامل شبکههای عصبی بررسی میکند. این دانش، با آشکار ساختن منطق الکتریکی و شیمیایی نورونها، زمینه فهم فرایندهای پیچیدهای چون احساس، حرکت، یادگیری و حافظه را فراهم میسازد. درک عمیق نوروفیزیولوژی، فراتر از حفظ تعاریف و فرمولها، به شناخت روابط علت و معلولی و پیوند میان سازوکارهای سلولی و عملکرد دستگاه عصبی وابسته است.
مجموعه پیش رو، شامل سؤالات نوروفیزیولوژی آزمون دکتری تخصصی علوم اعصاب وزارت بهداشت در سال ۱۳۸۷، همراه با پاسخ کلیدی است؛ فرصتی برای سنجش تسلط بر مفاهیم بنیادین، تحلیل پدیدههای الکتروفیزیولوژیک و شناسایی مباحث نیازمند مرور. پیشنهاد میشود پیش از مراجعه به کلید پاسخ، هر سؤال را مستقل بررسی کنید، روابط میان متغیرهای فیزیولوژیک را بسنجید و گزینهها را بر پایه اصول علمی ارزیابی کنید. سپس با تطبیق پاسخها، ضمن سنجش آمادگی خود، منشأ خطاها و خلأهای دانشی را شناسایی کنید؛ زیرا گاه تفاوتی ظریف میان پتانسیل غشایی و پتانسیل تعادلی، یا میان فعالشدن و غیرفعالشدن کانالهای یونی، مسیر رسیدن به پاسخ صحیح را تعیین میکند.
در آیندهنگاران مغز، نوروفیزیولوژی را فراتر از مجموعهای از فرمولها و نمودارها، دانشی محوری برای فهم منطق عملکرد دستگاه عصبی میدانیم. باور ما این است که یادگیری عمیق، زمانی شکل میگیرد که چرایی و چگونگی پدیدهها درک شود؛ از سازوکار شکلگیری پتانسیل عمل تا ارتباط میان آزادسازی ناقلهای عصبی و پاسخ سلول پسسیناپسی. هر پرسش فرصتی برای تقویت استدلال علمی و هر پاسخ گامی برای تبدیل اطلاعات پراکنده به دانشی منسجم و ماندگار است.
نوروفیزیولوژی، دانش کشف منطق پنهان در فعالیت دستگاه عصبی است؛ دانشی که از جریان یونها و تغییرات الکتریکی غشا آغاز میشود، در ارتباطات سیناپسی و تعامل شبکههای عصبی گسترش مییابد و در فهم سازوکارهای پیچیده عملکرد مغز به اوج میرسد.
آیندهنگاران مغز
ما مغز را میشناسیم تا آینده را بسازیم.
راهنمای زمانسنج آزمون
شما میتوانید بدون فشردن دکمه «شروع آزمون» نیز به سؤالات پاسخ دهید؛ اما برای تمرین مدیریت زمان و سنجش سرعت پاسخگویی، این دکمه را در نظر گرفتهایم. با شروع زمانسنج، مدتزمان پاسخگویی شما محاسبه میشود و حتی پس از پایان زمان نیز میتوانید پاسخدادن را ادامه دهید. هدف، یادگیری مدیریت زمان است، نه محدودکردن فرصت یادگیری شما.
زمان باقیمانده: 10:00
با فشردن دکمه زیر، زمانسنج فعال میشود.
زمان باقیمانده10:00
پرسش ۱- کدام گیرنده زیر دارای میدان دریافتی کوچک و با تطابق آهسته است؟
الف) جسمک مایسنر
ب) انتهاهای رافینی
ج) جسمک پاچینی
د) سلولهای مرکل
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش ۲- برای تعیین زبری و نرمی پارچه بین انگشتان سبابه و شصت کدام زوج گیرنده دخالت بیشتری دارند؟
الف) مرکل – رافینی
ب) مرکل – مایسنر
ج) پاچینی – مرکل
د) پاچینی – رافینی
پاسخ صحیح: گزینه ب
پرسش ۳- کدام گزینه زیر در مورد حس ارتعاش نادرست است؟
الف) گیرنده اصلی برای درک این حس جسمک پاچینی است.
ب) با حس proprioception در ارتباط نزدیک میباشد.
ج) شدت این حس از طریق افزایش فرکانس پتانسیل عمل ادراک میشود.
د) از طریق مسیر ستون پشتی نوار میانی به نواحی بالاتر مغزی میرسد.
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش ۴- کدامیک از موارد زیر از ویژگیهای رفلکس محسوب نمیشود؟
الف) با قطع کامل طناب نخاعی به طور دائم رفلکسها از بین میروند.
ب) حداقل برای انجام هر رفلکس یک سیناپس لازم است.
ج) بخشهای مختلف CNS میتوانند باعث Modification آن شوند.
د) پاسخ مدرج در گیرنده حسی درگیر رفلکس رخ میدهد.
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش ۵- به طور کلی در مورد گیرندههای پوست کدام مورد زیر در مورد دپلاریزاسیون آنها نادرست است؟
الف) مهار کانالهای پتاسیمی
ب) فعال شدن کانالهای کلسیمی
ج) مهار پمپ سدیم – پتاسیم
د) مهار کانال کلر
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش ۶- کدام گزینه در مورد فیبرهای آوران ناقل درد در نخاع درست است؟
الف) BDNF در جسم سلولی نورونهای DRG ساخته شده و از انتهای محیطی آزاد میگردد.
ب) BDNF در جسم سلولی نورونهای DRG ساخته شده و از انتهای مرکزی آزاد میشود.
ج) گلوتامات فقط از طریق گیرنده NMDA خود بر نورون پس سیناپسی اثر میگذارد.
د) از انتهای مرکزی فیبرهای آوران درد فقط ماده P و گلوتامات آزاد میشود.
پاسخ صحیح: گزینه ب
پرسش ۷- اگر در بیماری فقط بخش داخلی (Medial) ستون پشتی نخاع در هر دو طرف در اثر تومور آسیب ببیند کدام گزینه زیر درست است؟
الف) احساس ارتعاش هر دو دست کاهش مییابد.
ب) احساس ارتعاش هر دو پا کاهش مییابد.
ج) احساس تماس دقیق دست راست و پای راست از بین میرود.
د) احساس تماس دقیق دست چپ و پای چپ از بین میرود.
پاسخ صحیح: گزینه ب
پرسش ۸- با تخریب ناحیه S1 در انسان کدامیک از حسهای زیر به ترتیب بیشتر تحت تاثیر قرار میگیرد؟
الف) تماس دقیق – درد – حرارت
ب) حرارت – درد – تماس دقیق
ج) تماس دقیق – حرارت – درد
د) درد – حرارت – تماس دقیق
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش ۹- مهمترین علت برگشت مجدد (relapse) به وابستگی به مواد کدام مورد زیر است؟
الف) تحریک مسیرهای تحریکی گلوتاماترژیک از هیپوکامپ و آمیگدال به هسته اکومبنس
ب) تحریک مسیرهای مهاری گاباارژیک از هیپوکامپ و آمیگدال به هسته اکومبنس
ج) تحریک مسیرهای تحریکی از لوکوس سرولئوس به شاخ خلفی نخاع
د) تحریک مسیرهای تحریکی از هسته Raphe به شاخ خلفی نخاع
پاسخ صحیح: گزینه الف
پرسش ۱۰- کدام یک از موارد زیر در ایجاد بیدردی در شاخ خلفی نخاع نقش ندارد؟
الف) تحریک نورونهای انکفالینرژیک و مهار پیشسیناپسی آنها
ب) تحریک نورونهای انکفالینرژیک و مهار پسسیناپسی آنها
ج) تحریک نورونهای سروتونرژیک هسته لوکوس سرولئوس
د) تحریک نورونهای آدرنرژیک هسته لوکوس سرولئوس
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش ۱۱- کدام گزینه زیر در مورد اعتیاد (addiction) نادرست است؟
الف) فقدان بتا آرستین دو باعث توقف تولرانس میشود.
ب) فقدان بتا آرستین دو باعث توقف وابستگی میگردد.
ج) آمفتامینها از طریق افزایش سطح دوپامین و گیرنده D3 باعث اعتیاد میشوند.
د) کوکائین از طریق افزایش سطح دوپامین و گیرنده D3 باعث اعتیاد میشود.
پاسخ صحیح: گزینه ب
پرسش ۱۲- کدام گزینه زیر در مورد پردازش اطلاعات حس بینایی درست است؟
الف) سلولهای آماکرین در پردازش اطلاعات بینایی نقش ندارند.
ب) سلولهای On-center دارای مرکز میدان دریافتی مهاریاند.
ج) سلولهای off-center دارای مرکز میدان دریافتی تحریکیاند.
د) مهار جانبی در شبکیه باعث بهبود تمایز محرک میشود.
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش ۱۳- کدامیک از نواحی زیر در تشخیص رنگ دخالت ندارد؟
الف) لایه چهار C از ناحیه V1
ب) Blobها
ج) ناحیه V8
د) ناحیه V5
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش ۱۴- کدام مورد زیر در پاسخ نوری مردمک (Pupillary Light Response) نقش اصلی دارد؟
الف) رتینین
ب) ملانوپسین
ج) ناحیه V1
د) ناحیه V5
پاسخ صحیح: گزینه ب
پرسش ۱۵- کدام گزینه زیر در مورد انتقال سیگنال در گیرنده استوانهای چشم درست است؟
الف) افزایش فسفودی استراز باعث باز شدن کانالهای سدیمی غشا میشود.
ب) یون کلسیم وارد شده از طریق کانالهای سدیمی باعث تحریک آنزیم گوانیلات سیکلاز میشود.
ج) یون کلسیم وارد شده از طریق کانالهای سدیمی باعث مهار آنزیم فسفودی استراز میشود.
د) در تاریکی به علت بالا بودن میزان cGMP کانالهای سدیمی غشا باز میباشند.
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش ۱۶- پدیده Phase Locking مربوط به کدام حس است و چه نقشی دارد؟
الف) شنوایی – در تعیین فرکانس صوت
ب) لامسه – در تعیین فرکانس ارتعاش
ج) بینایی – در تعیین شدت نور
د) بویایی – در تعیین شدت بو
پاسخ صحیح: گزینه الف
پرسش ۱۷- کدام گزینه زیر در مورد حسی شنوایی درست است؟
الف) صوت با شدت صفر دسی بل و با هر فرکانسی قابل شنیده شدن نیست.
ب) نقشه تونوتوپیک فقط در هسته MGN و قشر شنوایی وجود دارد.
ج) اختلاف شدت صوت رسیده به دو گوش در فرکانسهای بالای ۳۰۰۰ هرتز در تعیین محل صوت دخالت دارد.
د) اختلاف زمانی صوت رسیده به دو گوش در فرکانسهای بالای ۳۰۰۰ هرتز در تعیین محل صوت دخالت دارد.
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش ۱۸- کدام گزینه در مورد پدیده Priming درست است؟
الف) یک نوع حافظه کوتاه مدت است.
ب) جزو حافظه Explicit قرار میگیرد.
ج) یک نوع یادگیری ارتباطی (Associative) است.
د) نئوکورتکس در ایجاد این نوع حافظه دخیل است.
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش ۱۹- در مورد بیماری آلزایمر کدام مورد درست است؟
الف) بیماری نورودژنراتیو بوده که وابسته به سن نیست.
ب) در این بیماری Neurofibrillary Tangles در خارج نورونها تشکیل میشود.
ج) در این بیماری پپتید بتا آمیلوئید در داخل نورونها تشکیل میشود.
د) در این بیماری Senile Plaques در خارج نورونها تشکیل میشود.
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش ۲۰- شرطی شدن عامل (Operant) چه نوع حافظه و یادگیری محسوب میشود؟
الف) ارتباطی (Associative)
ب) صریح (Explicit)
ج) کاری (Working)
د) آگاهانه (Declarative)
پاسخ صحیح: گزینه الف
پرسش ۲۱- درباره شبکیه چشم کدام گزینه زیر درست است؟
الف) تابش نور باعث دپلاریزه شدن گیرندههای نوری میشود.
ب) اکسون نورونهای دوقطبی، عصب بینایی را میسازند.
ج) گیرندههای استوانهای مسئول دید رنگی هستند.
د) تابش نور باعث بسته شدن کانالهای سدیمی گیرنده مخروطی میشود.
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش ۲۲- اصوات با فرکانس پایین کدام ناحیه از غشاء پایه را تحریک میکنند؟
الف) بخش قاعدهای
ب) بخش میانی
ج) بخش رأسی
د) سراسر غشا به صورت یکنواخت
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش ۲۳- تمام موارد زیر در مورد حسی شنوایی درست است، بجز:
الف) سلولهای مویی (Hair Cells) از نوع مکانورسپتورها هستند.
ب) سلولهای مویی فقط در بخش حلزونی گوش داخلی وجود دارند.
ج) سلولهای مویی خارجی در اثر هیپرپلاریزاسیون بلندتر میشوند.
د) ورود یون پتاسیم به داخل سلولهای مویی باعث دپلاریزاسیون میشود.
پاسخ صحیح: گزینه ب
پرسش ۲۴- کدام گزینه درمورد بیماری کری (Deafness) درست است؟
الف) در کری هدایتی در یک گوش، صدا در گوش معیوب در آزمون وبر بلندتر است.
ب) در کری هدایتی در یک گوش، صدا در گوش سالم در آزمون وبر بلندتر است.
ج) در کری عصبی در یک گوش، صدا در گوش معیوب در آزمون وبر بلندتر است.
د) در کری عصبی در یک گوش، صدا در گوش سالم در آزمون وبر کمتر شنیده میشود.
پاسخ صحیح: گزینه الف
پرسش ۲۵- نورونهای پیاز بویایی فرعی (Accessory Olfactory Bulbs) به کدام ناحیه مغزی زیر میرسند؟
الف) Entorhinal Cortex
ب) Amygdala
ج) Piriform Cortex
د) olfactory Tubercle
پاسخ صحیح: گزینه ب
پرسش ۲۶- کدام گزینه زیر در مورد پیاز بویایی درست است؟
الف) سلولهای اطراف گلومرولی (Periglomerular) از نوع تحریکیاند.
ب) سلولهای گرانولی به صورت متقابل (Reciprocal) با سلولهای میترال سیناپس دارند.
ج) سلولهای گرانولی به صورت یک طرفه سلولهای میترال را تحریک میکنند.
د) سلولهای میترال از طریق نوروترانسمیتر GABA سلولهای گرانولی را مهار میکنند.
پاسخ صحیح: گزینه ب
پرسش ۲۷- کدام گزینه زیر در مورد حس چشایی درست است؟
الف) حس چشایی نیمه راست زبان به قشر حسی چشایی سمت راست میرسد.
ب) حس چشایی نیمه راست زبان به قشر حسی چشایی سمت چپ میرسد.
ج) گیرنده چشایی T1R3+T1R1 در درک مزه شیرینی دخالت دارد.
د) گیرنده چشایی T1R3+T1R1 در درک مزه تلخی دخالت دارد.
پاسخ صحیح: گزینه الف
پرسش ۲۸- آستانه تشخیص برای کدام مزه و ماده بیشترین است؟
الف) شوری – نمک طعام
ب) شیرینی – گلوکز
ج) ترشی – اسیدکلریدریک
د) تلخی – استریکنین
پاسخ صحیح: گزینه ب
پرسش ۲۹- تمام موارد زیر در مورد خواب و بیداری درست است، بجز:
الف) افزایش نوراپی نفرین و سروتونین و کاهش استیل کولین در ساقه مغز منجر به خواب REM میگردد.
ب) کاهش نوراپی نفرین و سروتونین و افزایش استیل کولین در ساقه مغز منجر به بیداری میشود.
ج) افزایش رهایش گابا و کاهش هیستامین و افزایش فعالیت تالاموس و قشر موجب بیداری میگردد.
د) افزایش رهایش گابا و کاهش هیستامین و کاهش فعالیت تالاموس و قشر موجب خواب NREM میشود.
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش ۳۰- راه رفتن در خواب و نارکولپسی به ترتیب از اختلالات کدام مرحله از خواب است؟
الف) NREM – REM
ب) REM – REM
ج) REM – NREM
د) NREM – NREM
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش ۳۱- نارکولپسی به وسیله اختلال در عملکرد کدام ناحیه زیر ممکن است به وجود بیاید؟
الف) قشر مغز
ب) عضلات اسکلتی
ج) هیپوتالاموس
د) تالاموس
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش ۳۲- سهم کدام یک از نواحی زیر در منشاء تشکیل مسیر کورتیکواسپاینال بیشتر است؟
الف) Primary Motor Cortex
ب) Premotor Cortex
ج) Supplementary Motor Cortex
د) S1 و ناحیه ۵ و ۷ برودمن
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش ۳۳- کدام یک از نواحی زیر اختصاصاً در هماهنگی دست و چشم در هنگام انجام اعمال حرکتی دخالت دارد؟
الف) ۱ و ۲ و ۳ برودمن
ب) ۴ برودمن
ج) ۵ برودمن
د) ۷ برودمن
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش ۳۴- تمام موارد زیر در ضایعه به نورونهای حرکتی تحتانی (Lower Motor Neurons) دیده میشود، بجز:
الف) Flaccid Paralysis
ب) Muscular Atrophy
ج) Hypertonia
د) Fasciculation
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش ۳۵- تمام موارد زیر در Decorticate Rigidity درست است، بجز:
الف) با خم شدن (Flexion) اندام فوقانی همراه است.
ب) با افزایش فعالیت و باز شدن (Extention) اندام تحتانی همراه است.
ج) در اثر برداشته شدن قشر مغز و یا خونریزی در کپسول داخلی به وجود میآید.
د) در اثر صدمه به بخش پایینی مغز میانی و فوقانی پل مغزی ایجاد میشود.
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش ۳۶- کدام گزینه زیر در مورد SCI (Spinal cord injury) نادرست است؟
الف) در این افراد mass reflex مشاهده نمیشود.
ب) به وسیله نیشگون به ران میتوان رفلکس مدفوع کردن را ایجاد کرد.
ج) آستانه رفلکس عقب کشیدن (Withdrawal) خیلی کم میشود.
د) در SCI ناکامل داروی باکلوفن به عنوان گابا B آگونیست مفید است.
پاسخ صحیح: گزینه الف
پرسش ۳۷- تخریب کدام هسته از عقدههای قاعدهای باعث بیماری باليسم میشود؟
د) شل شدن عضله شعاعی مردمک – شل شدن اسفنکترهای دستگاه گوارش
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش ۴۴- کدامیک از نورونهای موجود در مخچه صرفاً تحریکی است؟
الف) سلولهای پورکنژ
ب) سلولهای سبدی
ج) سلولهای گرانولی
د) سلولهای گگلژی
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش ۴۵- کدامیک از بیماریهای زیر در اثر تکرار بیش از حد تری نوکلئوتیدها ایجاد نمیشود؟
الف) Huntington disease
ب) Fragile X syndrome
ج) Friedreich ataxia
د) Alzheimer disease
پاسخ صحیح: گزینه د
امتیاز آزمون: 0
مسیر یادگیری را ادامه دهید
از سنجش دانش تا یادگیری عمیقتر
برای تثبیت آموختهها، بررسی پاسخهای تشریحی و دسترسی به سوالات کتابها و مباحث دیگر، میتوانید از مسیرهای زیر استفاده کنید.
گامی فراتر از پاسخ صحیح؛ درک عمیق مفاهیم
اگر میخواهید علاوه بر شناسایی گزینه صحیح، با تحلیل علمی سوالات، مبانی مفهومی پاسخها و دلایل رد یا تأیید گزینهها آشنا شوید، پاسخهای تشریحی این مجموعه را مطالعه کنید. تحلیل تشریحی پرسشها فرصتی فراهم میکند تا مفاهیم را عمیقتر درک کنید، ارتباط میان مباحث را بهتر بشناسید و برای مواجهه با پرسشهای مفهومی آزمون آمادگی بیشتری به دست آورید.
برای شناخت بهتر روند سوالات آزمون دکتری علوم اعصاب، به یک دوره بسنده نکنید. مرور سوالات سالهای مختلف به شما کمک میکند دانستههای خود را بازبینی کنید، بر مفاهیم بنیادین تسلط بیشتری بیابید و آمادگی خود را در مواجهه با شیوههای گوناگون طرح سؤال بسنجید.
شناخت مغز به تسلط بر یک مبحث محدود نمیشود. برای تکمیل آمادگی خود در آزمون دکتری تخصصی علوم اعصاب وزارت بهداشت، سایر حوزههای اصلی این رشته را نیز مرور کنید و دانش خود را در پیوند میان ساختار، عملکرد، مبانی زیستی و اثرات داروها بر دستگاه عصبی گسترش دهید.
نه اولین، اما در تلاش برای بهترین بودن؛ نه پیشرو در آغاز، اما ممتاز در پایان.
----
ما شاید آغازگر راه نباشیم، اما با ایمان به شایستگی و تعالی، قدم برمیداریم تا در قلهی ممتاز بودن بایستیم.