نوروبیولوژی (Neurobiology) دانشی بنیادین در علوم اعصاب است که سازوکارهای سلولی و مولکولی دستگاه عصبی را بررسی می‌کند؛ از ارتباطات نورونی و انتقال پیام‌های عصبی تا فرایندهای زیستی زیربنای یادگیری، حافظه، رفتار و کارکردهای پیچیده مغز. تسلط بر این دانش، فراتر از حفظ‌کردن مطالب، به درک عمیق روابط میان ساختار، عملکرد و سازوکارهای دستگاه عصبی نیاز دارد.
مجموعه پیش رو، شامل سؤالات نوروبیولوژی آزمون دکتری تخصصی علوم اعصاب وزارت بهداشت در سال ۱۳۸۹، همراه با پاسخ کلیدی است که با هدف سنجش دانش، مرور مفاهیم بنیادین، شناسایی نقاط ضعف و آمادگی هدفمند برای آزمون گردآوری شده است. پیشنهاد می‌شود ابتدا به هر سؤال مستقل پاسخ دهید و سپس با مراجعه به کلید پاسخ، میزان تسلط خود را ارزیابی کنید.
در آینده‌نگاران مغز، یادگیری را فراتر از عبور از یک آزمون می‌دانیم؛ آن را گامی برای تعمیق دانش، پرورش تفکر علمی و گشودن افق‌های تازه در شناخت مغز می‌بینیم. باور ما این است که دانش معتبر، هنگامی ارزشمندتر می‌شود که دقیق، روشن و مسئولانه در دسترس جویندگان علم قرار گیرد.
آینده‌نگاران مغز
ما مغز را می‌شناسیم تا آینده را بسازیم.
راهنمای زمان‌سنج آزمون
شما می‌توانید بدون فشردن دکمه «شروع آزمون» نیز به سؤالات پاسخ دهید؛ اما برای تمرین مدیریت زمان و سنجش سرعت پاسخ‌گویی، این دکمه را در نظر گرفته‌ایم. با شروع زمان‌سنج، مدت‌زمان پاسخ‌گویی شما محاسبه می‌شود و حتی پس از پایان زمان نیز می‌توانید پاسخ‌دادن را ادامه دهید. هدف، یادگیری مدیریت زمان است، نه محدودکردن فرصت یادگیری شما.
زمان باقی‌مانده: 10:00
با فشردن دکمه زیر، زمان‌سنج فعال می‌شود.
زمان باقی‌مانده10:00
پرسش ۱- برای یک سلول فرضی که پتانسیل استراحت غشاء آن معادل پتانسیل تعادل الکتروشیمیایی یون پتاسیم است. باز شدن یکباره کانال‌های پتاسیمی چه اثری بر سلول دارد؟
الف) باعث تثبیت پتانسیل غشاء می‌شود.
ب) باعث ایجاد IPSP می‌شود.
ج) اثر بر تحریک‌پذیری سلول ندارد.
د) باعث ایجاد EPSP می‌شود.
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش ۲- کانال‌های سدیمی در گره رانویه و محل تماس عصب به عضله (Neuromuscular Junction) به ترتیب کدامند؟
الف) دریچه‌دار وابسته به لیگاند – دریچه‌دار وابسته به ولتاژ
ب) دریچه‌دار وابسته به ولتاژ – دریچه‌دار وابسته به لیگاند
ج) نشتی – دریچه‌دار وابسته به ولتاژ
د) نشتی – دریچه‌دار وابسته به لیگاند
پاسخ صحیح: گزینه ب
پرسش ۳- در طی پتانسیل استراحت غشاء ……………..
الف) کانال‌های نشتی سدیمی باز هستند و نفوذپذیری غشاء به سدیم بالا است.
ب) کانال‌های نشتی پتاسیمی باز هستند و نفوذپذیری غشاء به پتاسیم بالا است.
ج) کانال‌های نشتی کلسیمی بسته و نفوذپذیری غشاء به کلسیم پایین است.
د) کانال‌های نشتی کلری بسته و نفوذپذیری غشاء به کلر پایین است.
پاسخ صحیح: گزینه ب
پرسش ۴- کدام یک از موارد زیر را می‌توان به وسیله تکنیک Patch clamp انجام داد؟
الف) توالی آمینواسیدهای پروتئین‌های کانال‌های یونی را می‌توان شناسایی کرد.
ب) همزمان می‌توان میزان عبور مواد از هزاران کانال یونی و رسپتورهای یونوتروپیک را تعیین نمود.
ج) می‌توان خصوصیات نقل و انتقال کانال‌های یونی را تعیین نمود.
د) می‌توان ولتاژ دو طرف غشا را به وسیله تزریق توکسین‌ها به داخل پیپت ثابت نگاه داشت.
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش ۵- کدامیک از موارد زیر در مورد کانال‌های سدیمی دریچه‌دار وابسته به ولتاژ در نورون‌ها درست است؟
الف) دریچه غیرفعال شدن این کانال‌ها در سطح سیتوپلاسمی غشاء است.
ب) هر تغییری در ولتاژ سلول آنها را فعال می‌کند.
ج) گلوتامات که یک نوروترانسمیتر تحریکی است آنها را فعال می‌کند.
د) روند غیرفعال شدن آنها، سریع تر از فعال شدن آنهاست.
پاسخ صحیح: گزینه الف
پرسش ۶- سرعت هدایت پیام در آکسون با قطر آکسون رابطه ………. و با پوشش میلین رابطه ………….. دارد.
الف) مستقیم _ معکوس
ب) معکوس _ معکوس
ج) معکوس _ مستقیم
د) مستقیم _ مستقیم
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش ۷- کدامیک از موارد زیر در مورد کمپلکس V SNARE-t SNARE در فرایند اگزوسیتوز نوروترانسمیتر صحیح است؟
الف) همه پروتئین‌های شرکت کننده در این کمپلکس خاصیت ATPase دارند.
ب) همه پروتئین‌های شرکت کننده در این کمپلکس خاصیت ATPase یا GTPase دارند.
ج) همه پروتئین‌های شرکت کننده در این کمپلکس دارای موتیف SNARE هستند.
د) همه پروتئین‌های شرکت کننده در این کمپلکس کونفورماسیون ثابتی دارند.
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش ۸- بر اثر پدید آمدن کدام یک از موارد زیر پتانسیل متعاقب منفی (Negative after potential) در عصب ایجاد می‌شود؟
الف) هیپرپلاریزاسیون زودرس عصب
ب) کاهش فعالیت پمپ الکتروژنیک سدیم – پتاسیم
ج) نشت کانال‌های پتاسیمی- سدیمی
د) ازدیاد یون پتاسیم در سطح خارجی عصب
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش ۹- پتانسیل عمل رو به عقب (Back propagating action potential) در کدامیک از موارد زیر دخالتی ندارد؟
الف) تنظیم فرکانس پتانسیل عمل
ب) مهار اگزوسیتوز وزیکول‌های سیناپسی
ج) پلاستیسیته سیناپسی
د) رهایی نوروترانسمیتر از دندریت‌ها
پاسخ صحیح: گزینه ب
پرسش ۱۰- کدامیک از موارد زیر در مورد کانال‌های کلسیمی دریچه‌دار وابسته به ولتاژ درست نیست؟
الف) زیر واحد α2 یک زیر واحد مرکزی برای تشکیل منفذ کانال است.
ب) زیر واحد α1 دارای قسمت (Segment) حساس به ولتاژ است.
ج) زیر واحد β نقش کلیدی در تنظیم فعالیت کانالی بر عهده دارد.
د) زیر واحد γ یک زیر واحد کمکی است.
پاسخ صحیح: گزینه الف
پرسش ۱۱- کدامیک از کانال‌های پتاسیمی حساس به کلسیم به تغییرات ولتاژ نیز حساسیت دارند؟
الف) کانال‌های BK (+Ca2)
ب) کانال‌های IK (+Ca2)
ج) کانال‌های SK (+Ca2) و IK (+Ca2)
د) کانال‌های BK (+Ca2) و SK (+Ca2)
پاسخ صحیح: گزینه الف
پرسش ۱۲- مهمترین عملکرد کانال‌های پتاسیمی نوع K2P در نورون چیست؟
الف) افزایش قدرت سیناپسی
ب) تنظیم متابولیسم
ج) حفظ پتانسیل استراحت
د) القاء آپوپتوز
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش ۱۳- کدامیک از رسپتورهای یونوتروپیک زیر به عنوان یک Dual-gated channel عمل می‌کنند؟
الف) رسپتورهای AMPA
ب) رسپتورهای نیکوتینی کولینرژیک
ج) رسپتورهای NMDA
د) رسپتورهای GABA-A
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش ۱۴- چگونه CaMK II که به عنوان کیناز شناختی (Cognitive kinase) معروف است، قدرت سیناپسی را افزایش می‌دهد؟
الف) به وسیله فسفوریلاسیون کانال‌های یونی
ب) به وسیله مهار پمپ کلسیمی غشای نورون (PMCA)
ج) به وسیله دفسفوریلاسیون کانال‌های یونی
د) به وسیله تولید اینوزیتول تری فسفات (IP3)
پاسخ صحیح: گزینه الف
پرسش ۱۵- اسکلت سلولی در کدامیک از مناطق مخروط رشد (Growth Cone) در انتهای یک زائده نورونی دچار deformation می‌شود؟
الف) Stem Zone
ب) Transitional Zone
ج) Central Zone
د) Peripheral Zone
پاسخ صحیح: گزینه ب
پرسش ۱۶- کدام عبارت زیر صحیح است؟
الف) تعداد وزیکول‌های سیناپسی در ترمینال عصبی در تمامی سیناپس‌ها شامل مقدار ثابتی است.
ب) پروتئین‌های ماتریکس منطقه فعال فقط در ترمینال‌های تحریکی وجود دارند.
ج) نیروی لازم جهت اگزوسیتوز توسط فعالیت پروتئین سیناپتوبروین (Synaptobrevin) تأمین می‌شود.
د) گلیا در حفظ پلاستیسیته نورونی و انتقال پیام عصبی نقش دارد.
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش ۱۷- سرنوشت نوروترانسمیتر موجود در شکاف سیناپسی چیست؟
الف) توسط آنزیم‌ها تجزیه شده و از بین می‌رود.
ب) توسط ترمینال پیش‌سیناپسی بازجذب (Re-uptake) می‌شود.
ج) به بافت‌های اطراف منتشر می‌شود.
د) همه موارد
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش ۱۸- کدام عبارت زیر صحیح است؟
الف) برخی دندریت‌ها نیز همانند ترمینال عصبی قابلیت ترشح نوروترانسمیتر را دارند.
ب) نیروی لازم جهت آندوسیتوز در ترمینال عصبی توسط فعالیت ATPase داینئین تأمین می‌شود.
ج) همه نوروترانسمیترها فقط در ناحیه جسم سلولی سنتز شده و در ترمینال عصبی آزاد می‌شوند.
د) اگزوسیتوز نوروترانسمیترها از هر مکان ترمینال عصبی صورت می‌گیرد.
پاسخ صحیح: گزینه الف
پرسش ۱۹- کدام عبارت زیر در مورد فرایند آندوسیتوز در ترمینال عصبی صحیح است؟
الف) وزیکول آندوسیتوزی شامل وزیکول‌هایی است که در جسم سلولی ایجاد شده است.
ب) پدیده آندوسیتوز طی فعالیت ATPase کینزین انجام می‌شود.
ج) پروتئین‌های آمفی‌فیزین نقش مهمی در آندوسیتوز دارند.
د) فعالیت کلاترین وابسته به عملکرد پروتئین کیناز C (PKC) است.
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش ۲۰- فقدان پروتئین سیناپتوجانین در موش‌های تازه متولد شده موجب حملات عصبی و مرگ می‌شود. این پروتئین در کدامیک از فرایندهای زیر نقش بسیار مهمی دارد؟
الف) اگزوسیتوز نوروترانسمیتری
ب) بسته‌بندی نوروترانسمیترها در وزیکول‌های سیناپسی
ج) آندوسیتوز در ترمینال عصبی
د) حرکت وزیکول‌های سیناپسی بر روی میکروتوبول‌ها
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش ۲۱- کدامیک از پروتئین‌های زیر یک سنسور کلسیمی در ناحیه ترمینال عصبی است؟
الف) سیناپتوتاگمین
ب) Syntaxin
ج) SNAP25
د) VAMP
پاسخ صحیح: گزینه الف
پرسش ۲۲- کدامیک از موارد زیر در منطقه فعال ترمینال عصبی حضور ندارد؟
الف) Large Dense-Core Vesicles (LDCVs)
ب) Munc 13
ج) کانال‌های کلسیمی دریچه‌دار وابسته به ولتاژ (VGCCs)
د) فیلامان‌های اکتین
پاسخ صحیح: گزینه الف
پرسش ۲۳- کدام ترتیب از راست به چپ در ارتباط با مراحل اگزوسیتوز یک وزیکول سیناپسی صحیح است؟
الف) Fusion, Priming, Loading, Docking
ب) Fusion, Loading, Priming, Docking
ج) Fusion, Priming, Docking, Loading
د) Fusion, Loading, Docking, Priming
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش ۲۴- حضور کدامیک از پروتئین‌های زیر در ترمینال پیش‌سیناپسی باعث تشکیل دستجات میکروفیلامانی می‌شود؟
الف) اسپکترین αβ
ب) فیلامین
ج) اسپکترین αγ
د) سیناپسین
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش ۲۵- مهار آنزیم استیل کولین استراز چه تأثیری بر پتانسیل صفحه انتهایی دارد؟
الف) تضعیف دامنه و کوتاه کردن آن
ب) تقویت دامنه و طولانی کردن آن
ج) افزایش ورود پتاسیم
د) افزایش خروج یون سدیم
پاسخ صحیح: گزینه ب
پرسش ۲۶- توزیع رسپتورهای متابوتروپیک گلوتاماتی در یک سیناپس گلوتاماترژیک چگونه است؟
الف) فقط در غشای پس‌سیناپسی هستند.
ب) در غشاهای پیش‌سیناپسی و پس‌سیناپسی هستند.
ج) در غشاهای پیش‌سیناپسی، پس‌سیناپسی و آستروسیتی حضور دارند.
د) فقط در غشای پیش‌سیناپسی هستند.
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش ۲۷- کدامیک از موارد زیر در فاز دوم (Intermediate Phase) پلاستیسیته سیناپسی اتفاق می‌افتد؟
الف) افزایش ترجمه mRNA (mRNA Translation)
ب) فسفوریلاسیون و نیتروزیلاسیون پروتئین‌های موجود
ج) رونویسی ژن (Gene Transcription)
د) فقط فسفوریلاسیون پروتئین‌های موجود
پاسخ صحیح: گزینه الف
پرسش ۲۸- کدامیک از پروتئین‌های زیر در فاز نهایی تقویت طولانی‌مدت (Late-LTP) فسفوریله می‌شود؟
الف) CREB (cAMP Response Element Binding Protein)
ب) NOS (Nitric Oxide Synthase)
ج) Calmodulin
د) Ras
پاسخ صحیح: گزینه الف
پرسش ۲۹- کدامیک از عبارات زیر صحیح است؟
الف) در پلاستیسیته سیناپسی برهم‌کنش کانال‌های یونی و ژن‌ها نقش اصلی را برعهده دارند.
ب) آندوسیتوز رسپتورهای AMPA باعث القای تقویت طولانی‌مدت (LTP) در سیناپس‌های گلوتاماتی می‌شود.
ج) پلاستیسیته سیناپسی فرایندی است که فقط در نورون پس‌سیناپسی القا می‌شود.
د) کلسی‌نورین در القای تضعیف طولانی‌مدت (LTD) وابسته به NMDA دخالت دارد.
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش ۳۰- کدامیک از عوامل زیر اثرات نوروتوکسیسیته گلوتامات را در نورون پس‌سیناپسی القا می‌کند؟
الف) مهار کانال‌های کلسیمی دریچه‌دار وابسته به ولتاژ
ب) افزایش جریان‌های ورودی کلسیم (Ca²⁺ Influx)
ج) کاهش مقدار نیتریک اکساید (NO)
د) افزایش جریان‌های ورودی سدیم (Na⁺ Influx)
پاسخ صحیح: گزینه ب
امتیاز آزمون: 0
مسیر یادگیری را ادامه دهید
از سنجش دانش تا یادگیری عمیق‌تر
برای تثبیت آموخته‌ها، بررسی پاسخ‌های تشریحی و دسترسی به سوالات کتاب‌ها و مباحث دیگر، می‌توانید از مسیرهای زیر استفاده کنید.
گامی فراتر از پاسخ صحیح؛ درک عمیق مفاهیم
اگر می‌خواهید علاوه بر شناسایی گزینه صحیح، با تحلیل علمی سوالات، مبانی مفهومی پاسخ‌ها و دلایل رد یا تأیید گزینه‌ها آشنا شوید، پاسخ‌های تشریحی این مجموعه را مطالعه کنید. تحلیل تشریحی پرسش‌ها فرصتی فراهم می‌کند تا مفاهیم را عمیق‌تر درک کنید، ارتباط میان مباحث را بهتر بشناسید و برای مواجهه با پرسش‌های مفهومی آزمون آمادگی بیشتری به دست آورید.
برای شناخت بهتر روند سوالات آزمون دکتری علوم اعصاب، به یک دوره بسنده نکنید. مرور سوالات سال‌های مختلف به شما کمک می‌کند دانسته‌های خود را بازبینی کنید، بر مفاهیم بنیادین تسلط بیشتری بیابید و آمادگی خود را در مواجهه با شیوه‌های گوناگون طرح سؤال بسنجید.
شناخت مغز به تسلط بر یک مبحث محدود نمی‌شود. برای تکمیل آمادگی خود در آزمون دکتری تخصصی علوم اعصاب وزارت بهداشت، سایر حوزه‌های اصلی این رشته را نیز مرور کنید و دانش خود را در پیوند میان ساختار، عملکرد، مبانی زیستی و اثرات داروها بر دستگاه عصبی گسترش دهید.
نه اولین، اما در تلاش برای بهترین بودن؛ نه پیشرو در آغاز، اما ممتاز در پایان.
----
ما شاید آغازگر راه نباشیم، اما با ایمان به شایستگی و تعالی، قدم برمی‌داریم تا در قله‌ی ممتاز بودن بایستیم.
