سوالات کنکوری فصل هفتم زیستشناسی دهم؛ همراه با پاسخ کلیدی
مجموعه سؤالات کنکور سراسری تجربی داخل و خارج از کشور، فصل هفتم: جـذب و انتقـال مـواد در گیاهـان، همراه با پاسخهای کلیدی
در آیندهنگاران مغز، هر پرسش فرصتی است برای عبور از حفظکردن مطالب و رسیدن به درکی عمیقتر از منطق حیات. زیستشناسی، دانشی گسترده درباره ساختارها، فرایندها و سازوکارهایی است که زندگی را شکل میدهند؛ دانشی که فهم آن به شناخت دقیق مفاهیم، کشف ارتباط میان پدیدهها و توانایی تحلیل شواهد وابسته است. فصل «جـذب و انتقـال مـواد در گیاهـان» از کتاب زیستشناسی دهم، بخشی از این منظومه علمی را پیش روی شما قرار میدهد و زمینهای فراهم میکند تا آموختههای خود را در قالب پرسشهای کنکور به محک بگذارید.
این مجموعه، سؤالات کنکور سراسری تجربی داخل و خارج از کشور از فصل هفتم زیستشناسی دهم، همراه با پاسخهای کلیدی را در اختیار شما قرار میدهد تا بتوانید میزان تسلط خود را ارزیابی کنید، نکات مهم کتاب درسی را هدفمندتر مرور کنید و با شیوه طرح پرسشهای کنکور آشنایی بیشتری به دست آورید. گردآوری سوالات به تفکیک فصل، امکان تمرین متمرکز و سنجش دقیقتر آموختهها را فراهم میکند و به شما کمک میکند فاصله میان مطالعه مطالب و کاربرد آنها در حل تست را کاهش دهید.
تسلط بر زیستشناسی، از شناخت مفاهیم آغاز میشود و با درک ارتباط میان آنها به کمال میرسد. مطالعه فصل «جـذب و انتقـال مـواد در گیاهـان» زمانی ثمربخشتر خواهد بود که به یادآوری واژهها و تعریفها محدود نماند؛ بلکه بتوانید روابط علمی، جزئیات مفهومی و پیامدهای هر فرایند را بهدرستی تحلیل کنید. توجه به متن کتاب درسی، بررسی دقیق شکلها و نمودارها، شناخت قیدهای تعیینکننده و تشخیص تفاوت میان گزارههای درست و نادرست، از مهارتهایی است که در پاسخگویی به پرسشهای زیستشناسی نقشی اساسی دارند.
سوالات کنکور سالهای گذشته، فرصتی برای سنجش واقعی یادگیریاند. این پرسشها به شما نشان میدهند که تا چه اندازه میتوانید دانستههای خود را در موقعیتهای آزمونی به کار بگیرید، ارتباط میان مفاهیم را تشخیص دهید و در مواجهه با گزینههای نزدیک به یکدیگر، تصمیمی دقیق و مستدل بگیرید. گاهی یک قید، تفاوت ظریف میان دو عبارت یا ارتباطی غیرمستقیم میان بخشهای مختلف کتاب، مسیر رسیدن به پاسخ صحیح را تعیین میکند. ازاینرو، موفقیت در تستزنی بیش از آنکه به سرعت در انتخاب گزینه وابسته باشد، به فهم عمیق، دقت در خواندن صورت سؤال و ارزیابی علمی گزینهها نیاز دارد.
در این مجموعه، پاسخهای کلیدی امکان بررسی سریع نتیجه آزمون را فراهم میکنند؛ اما ارزش واقعی هر پرسش زمانی آشکار میشود که بتوانید درستی پاسخ انتخابشده را با تکیه بر مفاهیم کتاب درسی ارزیابی کنید. پس از حل سوالات، پاسخهای نادرست، موارد مشکوک و پرسشهایی را که با حدس پاسخ دادهاید، دوباره بررسی کنید. بازگشت هدفمند به متن کتاب و شناسایی علت هر اشتباه، به اصلاح برداشتهای نادرست، تثبیت آموختهها و افزایش دقت در آزمونهای بعدی کمک میکند.
در آیندهنگاران مغز، یادگیری را فرایندی پیوسته میدانیم که از فهمیدن آغاز میشود، با تمرین و ارزیابی عمق میگیرد و با بازنگری آگاهانه به تسلط میرسد. این مجموعه نیز با همین رویکرد، فرصتی برای مرور فصل «جـذب و انتقـال مـواد در گیاهـان»، ارزیابی آمادگی و تقویت مهارت تحلیل سؤالات کنکور سراسری فراهم میکند؛ فرصتی که میتوانید در کنار مطالعه دقیق کتاب درسی، برای ساختن دانشی منسجمتر و آمادگی مؤثرتر از آن بهره ببرید.
به خاطر داشته باشید که هر پاسخ نادرست، در صورت بررسی دقیق، میتواند به فرصتی برای یادگیری تبدیل شود و هر پاسخ صحیح، هنگامی ارزشمندتر است که بر پایه فهم و استدلال انتخاب شده باشد. بنابراین، سؤالات این مجموعه را نه صرفاً برای سنجش تعداد پاسخهای درست، بلکه برای کشف نقاط ضعف، اصلاح خطاهای ذهنی و افزایش توانایی خود در تحلیل علمی حل کنید.
هدف، صرفاً انتخاب گزینه صحیح نیست؛ هدف، درک عمیقتر مفاهیم زیستشناسی، برقراری ارتباط میان آموختهها و تبدیل دانش به توانایی تحلیل دقیق و علمی است.
آیندهنگاران مغز
ما مغز را میشناسیم تا آینده را بسازیم.
راهنمای زمانسنج آزمون
شما میتوانید بدون فشردن دکمه «شروع آزمون» نیز به سؤالات پاسخ دهید؛ اما برای تمرین مدیریت زمان و سنجش سرعت پاسخگویی، این دکمه را در نظر گرفتهایم. با شروع زمانسنج، مدتزمان پاسخگویی شما محاسبه میشود و حتی پس از پایان زمان نیز میتوانید پاسخدادن را ادامه دهید. هدف، یادگیری مدیریت زمان است، نه محدودکردن فرصت یادگیری شما.
زمان باقیمانده: 10:00
با فشردن دکمه زیر، زمانسنج فعال میشود.
زمان باقیمانده10:00
پرسش ۱- کدام ویژگی ساختاری، یاختههای نگهبان روزنه هوایی را برای کاری که انجام میدهند، سازگار ساخته است؟ (سراسری ۷۲)
الف) فقدان واکوئول
ب) فقدان کلروپلاست
ج) غیریکنواخت بودن دیواره یاختهای
د) یکنواخت بودن پوستک
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش ۲- در مورد گیاهان، کدام نادرست است؟ (خارج از کشور ۸۵)
الف) موقعیت روزنههای آبی در برگ همه گیاهان یکسان نیست.
ب) روزنههای آبی با باز و بسته شدن خود، بر میزان تعریق تأثیر میگذارند.
ج) افزایش شدت جذب به همراه کاهش تعرق، منجر به تعریق میشود.
د) هوای گرم و خشک میتواند یک عامل بازدارنده تعریق باشد.
پاسخ صحیح: گزینه ب
پرسش ۳- در شکل زیر، کدام در فاصله (الف) و (ب) قرار میگیرد؟ (خارج از کشور ۸۵)
الف) آندودرم (درونپوست)
ب) آوند آبکش
ج) لایهٔ ریشهزا
د) یاختههای معبر
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش ۴- کدام عبارت، در ارتباط با راههای عبور آب جذب شده از طریق ریشه گیاهان درست است؟ (سراسری ۸۷ با تغییر)
الف) آب در مسیر سیمپلاستی از درون واکوئول عبور نمیکند.
ب) نیروی اسمزی، در حرکت آب در مسیر آپوپلاستی، دخالت ندارد.
ج) نیروی دگر چسبی مولکولهای آب به دیواره آوندهای چوبی، مانع حرکت آب به سمت بالا میشود.
د) تنها نیروی مؤثر در حرکت آب در مسیر سیمپلاستی، نیروی هم چسبی بین مولکولهای آب است.
پاسخ صحیح: گزینه ب
پرسش ۵- در مورد روزنههای آبی، کدام عبارت نادرست است؟ (خارج از کشور ۸۷)
الف) در لبه برخی برگها قرار دارند.
ب) با افزایش فشار ریشهای باز میشوند.
ج) در انتهای آوندهای چوبی قرار دارند.
د) با افزایش فشار ریشهای به تعریق کمک میکنند.
پاسخ صحیح: گزینه ب
پرسش ۶- کدام عبارت صحیح است؟ (سراسری ۸۸)
الف) سرعت و جهت حرکت مواد مختلف در آوندهای آبکشی، متفاوت است.
ب) قند با انتقال غیرفعال از آوند آبکشی به محلهای مصرف گیاه میرود.
ج) در گیاه، آب نمیتواند مانند ترکیبات آلی، در همه جهات حرکت کند.
د) کربوهیدرات ساخته شده در میانبرگ به روش غیر فعال وارد آوند آبکش میشود.
پاسخ صحیح: گزینه الف
پرسش ۷- کدام عبارت درست است؟ (سراسری ۸۹ با تغییر)
الف) با تورژسانس یاختههای نگهبان روزنه هوایی، بر طول این یاختهها افزوده میشود.
ب) با پلاسمولیز یاختههای نگهبان روزنه هوایی، این یاختهها از یکدیگر دور میشوند.
ج) در گیاهان با کاهش فشار ریشهای و بسته شدن روزنههای آبی، تعریق متوقف میشود.
د) در روش عبور عرض غشایی شیره خام، کانالهای پروتئینی ویژه عبور آب مؤثرند.
پاسخ صحیح: گزینه الف
پرسش ۸- کدام عبارت صحیح است؟ (خارج از کشور ۹۰)
الف) به علت وجود لایه کاسپاری، آب از درون پوست (آندودرم) به لایه ریشهزا وارد نمیشود.
ب) همه یاختههایی که در گیاهان نقش استحکامی دارند، غیرزنده محسوب میشوند.
ج) با حرکت یونهای معدنی از آوند چوبی ریشه به لایه ریشهزا، فشار ریشهای ایجاد میشود.
د) نوار کاسپاری هیچ گاه در اطراف لایه سطحی پوست ساقه گیاهان تشکیل نمیشود.
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش ۹- به طور معمول، در کدام شرایط مولکولهای آب به صورت مایع از طریق روزنههای موجود در حاشیه برگ گیاه گوجه فرنگی دفع میشود؟ (سراسری ۹۶)
الف) افزایش کشش تعرقی و دور شدن یاختههای نگهبان روزنهها از یکدیگر
ب) کاهش فشار ریشهای و نزدیک شدن یاختههای نگهبان روزنهها به یکدیگر
ج) زیاد شدن فشار اسمزی در یاختههای تار کشنده و کاهش میزان رطوبت هوا
د) بالارفتن فشار آب در داخل آوندهای چوبی و اشباع بودن اتمسفر از بخار آب
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش ۱۰- در کدام شرایط، مولکولهای آب به صورت مایع از طریق روزنههای موجود در انتهای برگ گیاه گندم دفع میشود؟ (خارج از کشور ۹۶)
الف) افزایش خروج بخار آب از برگها و افزایش میزان جذب آب توسط ریشه
ب) بالارفتن سرعت جذب آب در یاختههای تار کشنده و اشباع بودن بخار آب در اتمسفر
ج) نزدیک شدن یاختههای نگهبان روزنههای هوایی به یکدیگر و کاهش یافتن فشار ریشهای
د) زیادتر شدن تمایل گازهای محلول به خروج از شیره خام و افزایش ورود بخار آب به اتمسفر
پاسخ صحیح: گزینه ب
پرسش ۱۱- کدام گزینه، برای تکمیل عبارت زیر نامناسب است؟ (سراسری ۹۸) «یکی از شرایط ………………. گیاه است»
الف) افزایش خروج قطرات آب از انتها یا لبه برگها، افزایش مقدار فشار ریشهای
ب) حرکت آب و املاح در آوندهای چوبی، مکش ناشی از سطح بخشهای هوایی
ج) باز شدن روزنههای هوایی، جذب آب به دنبال انباشت مواد محلول در یاختههای نگهبان روزنهها
د) کاهش خروج آب از منفذ بین یاختههای نگهبان روزنههای هوایی، کاهش بخار آب در هوای اطراف
پاسخ صحیح: گزینه د. کاهش خروج آب از روزنهها با کاهش تبخیر آب از سطح برگ ارتباط دارد؛ اما کاهش بخار آب در هوای اطراف، بهتنهایی شرط مستقیم کاهش خروج آب از روزنهها نیست.
پرسش ۱۲- کدام مورد، درباره دو گروه مهم باکتریهای همزیست با گیاهان صادق است؟ (سراسری ۹۸)
الف) در بخشهای زیرزمینی گیاه مستقر میشوند.
ب) در شکل مولکولی نیتروژن جو تغییر ایجاد میکنند.
ج) واکنشهای مربوط به تثبیت کربن را انجام میدهند.
د) همه مواد آلی مورد نیاز خود را از گیاهان به دست میآورند.
پاسخ صحیح: گزینه ب. باکتریهای تثبیتکننده نیتروژن، نیتروژن مولکولی جو را به ترکیبات نیتروژنی قابل استفاده تبدیل میکنند. این فرایند با تثبیت کربن تفاوت دارد.
پرسش ۱۳- برای تعیین سرعت و ترکیب شیره پرورده گیاه میتوان از نوعی جاندار استفاده کرد. کدام ویژگی، درباره این جاندار صادق است؟ (سراسری ۹۸)
الف) مغز آن، از چند گره مجزا تشکیل شده است.
ب) همولنف آن از طریق منافذ دریچهدار به قلب باز میگردد.
ج) دهانه قیف مژکدار سامانه دفعی آن، مستقیماً با مایعات بدن ارتباط دارد.
د) تنفس آن از طریق برجستگیهای کوچک و پراکنده پوستی صورت میگیرد.
پاسخ صحیح: گزینه ب. در حشرات، همولنف از منافذ دریچهدار دیواره قلب وارد قلب میشود. از حشراتی مانند شتهها میتوان برای بررسی شیره پرورده گیاه استفاده کرد.
پرسش ۱۴- کدام گزینه، برای تکمیل عبارت زیر مناسب است؟ «یکی از شرایط ….. گیاه است». (خارج از کشور ۹۸)
الف) افزایش خروج قطرات آب از انتها یا لبه برگها، افزایش مقدار فشار ریشهای
ب) حرکت آب و املاح در آوندهای چوبی، فقدان مکش ناشی از سطح بخشهای هوایی
ج) بسته شدن روزنههای هوایی، جذب آب به دنبال تجمع مواد محلول در یاختههای نگهبان روزنه
د) کاهش خروج آب از منفذ بین یاختههای نگهبان روزنههای هوایی، کاهش بخار آب در هوای اطراف
پاسخ صحیح: گزینه الف. افزایش فشار ریشهای میتواند به خروج قطرات آب از انتها یا لبه برگها از طریق پدیده تعریق (Guttation) کمک کند.
پرسش ۱۵- دو گروه مهم باکتریهای همزیست با گیاهان برخلاف قارچهای همزیست با ریشه گیاهان دانهدار چه مشخصهای دارند؟ (خارج از کشور ۹۸)
الف) با کمک انرژی نور خورشید ماده آلی میسازند.
ب) برای گیاهان، مواد معدنی و فسفات فراهم میکنند.
ج) مواد آلی را از اندامهای غیرهوایی گیاهان دریافت میکنند.
د) نیتروژن جو را به نیتروژن قابل استفاده گیاهان تبدیل میکنند.
پاسخ صحیح: گزینه د. برخی باکتریهای همزیست، نیتروژن مولکولی جو را تثبیت کرده و به ترکیبات نیتروژنی قابل استفاده تبدیل میکنند؛ درحالیکه قارچهای همزیست ریشه معمولاً در جذب آب و مواد معدنی، بهویژه فسفات، نقش دارند.
پرسش ۱۶- کدام عبارت، در ارتباط با بیشترین گیاهان روی کره زمین بهطور حتم درست است؟ (سراسری ۱۴۰۰)
الف) تشکیل ساختار اختصاصیافته برای تولیدمثل جنسی آنها، به طول شب و روز بستگی دارد.
ب) کربن دیاکسید از طریق یاختههای تمایزیافته اندامهای هوایی و زمینی آنها جذب میشود.
ج) بیشترین جذب کاروتنوئیدهای آنها، در بخش زرد و نارنجی نور مرئی صورت میگیرد.
د) با تجزیه شدن سبزینه (کلروفیل) برگهای آنها، مقدار کاروتنوئیدها افزایش مییابد.
پاسخ صحیح: گزینه ب. در گیاهان آونددار، کربن دیاکسید عمدتاً از طریق روزنههای موجود در اندامهای هوایی، بهویژه برگها، وارد میشود. عبارت گزینه ب به یاختههای تمایزیافته اشاره دارد؛ بااینحال، تعبیر جذب از اندامهای زمینی نیازمند توجه به صورت دقیق عبارت کتاب درسی است.
پرسش ۱۷- در ارتباط با یک گیاه علفی، کدام گزینه عبارت زیر را بهطور مناسب کامل میکند؟ (سراسری ۱۴۰۰) «در هر نوع بارگیری، ……………………»
الف) آب از نوعی آوند به نوعی دیگر انتقال مییابد.
ب) شیره گیاهی با مصرف انرژی به درون آوند وارد میشود.
ج) ترکیباتی از یاختهای زنده به یاختهای مرده منتقل میشود.
د) شیره گیاهی بهصورت تودهای از مواد به سمت محل مصرف حرکت مینماید.
پاسخ صحیح اعلامشده: گزینه ب. بارگیری آبکش معمولاً با انتقال فعال ساکارز به درون عناصر آبکش همراه است و به انرژی نیاز دارد. بااینحال، اگر منظور از «هر نوع بارگیری» بارگیری آبکش بهصورت آپوپلاستی و سیمپلاستی باشد، تعمیم مصرف مستقیم انرژی به تمام مراحل و انواع بارگیری نیازمند دقت است.
پرسش ۱۸- چند مورد، برای تکمیل عبارت زیر مناسب است؟ (خارج از کشور ۱۴۰۰) «هر جانداری که میتواند همه یا بخشی از مواد غذایی مورد نیاز خود را از گیاهان به دست آورد، …………..»
۱) رشتههای ظریفی به درون ریشه گیاه میفرستد.
۲) از نظر تولید ماده آلی از مواد معدنی ناتوان است.
۳) نیتروژن جو را به نیتروژن قابل استفاده گیاه تبدیل میکند.
۴) به کمک ترکیبی فسفاتدار، مولکولی دو نوکلئوتیدی میسازد.
الف) ۱ مورد
ب) ۲ مورد
ج) ۳ مورد
د) ۴ مورد
پاسخ صحیح اعلامشده: گزینه الف؛ فقط مورد ۴ درست است. مطابق توضیح ارسالی، منظور پرسش سیانوباکتریها و گیاهان انگل است. مورد ۴ به ساخت مولکولی مانند ATP با پیوندهای فسفاتدار اشاره دارد. توجه کنید که گزارههای ۱ تا ۳ بهصورت کلی درباره هر جانداری که از گیاهان مواد غذایی میگیرد، صادق نیستند.
پرسش ۱۹- کدام گزینه، عبارت مقابل را بهطور مناسب کامل میکند؟ (خارج از کشور ۱۴۰۰) «در هر بارگیری ……………..»
الف) جریان تودهای باعث حرکت مواد به سمت محل مصرف میشود.
ب) شیره گیاهی، از یاختهای زنده به یاختهای مرده منتقل میشود.
ج) شیره گیاهی با صرف انرژی، به درون آوند وارد میشود.
د) آب از نوعی آوند به نوعی دیگر انتقال مییابد.
پاسخ صحیح: گزینه ج. در بارگیری آبکش، ساکارز به درون عناصر آبکش منتقل میشود. این فرایند میتواند به انتقال فعال و مصرف انرژی نیاز داشته باشد و موجب افزایش غلظت مواد محلول و ورود آب به آوند آبکش شود.
پرسش ۲۰- کدام مورد، برای تکمیل عبارت زیر نامناسب است؟ (سراسری ۱۴۰۱) «در نوعی گیاه، ……….. قرار دارند، در این گیاه بهطور حتم …………………….»
الف) بر روی ریشهی قطور، ریشههای فرعی فراوان ـ پوست ریشه کاملاً مشخص است.
ب) یاختههایی حاوی سوبرین در مجاورت لایهی ریشهزای ریشه ـ پوست ریشه کاملاً نازک است.
ج) دسته آوندهای چوبی و آبکش ساقه بر روی یک دایره ـ آوندهای چوبی قطور در مرکز ریشه قرار دارند.
د) دسته آوندهای چوبی و آبکش ساقه بر روی دوایر هممرکز ـ یاختههایی با دیوارهی نازک در مرکز ریشه قرار دارند.
پاسخ صحیح: گزینه ب. وجود یاختههای حاوی سوبرین در مجاورت لایه ریشهزا، بهتنهایی نازک بودن کامل پوست ریشه را تضمین نمیکند؛ بنابراین این نتیجهگیری قطعی نیست.
پرسش ۲۱- در خصوص پلاسمودسمهای مربوط به منطقهای از پوست ریشه گیاه لوبیا (نزدیک به روپوست)، چند مورد زیر درست است؟ (سراسری ۱۴۰۲)
۱) در محل لانها به فراوانی یافت میشوند.
۲) در محلهایی وجود دارند که دیواره یاختهها فاقد تیغه میانی است.
۳) منافذ بزرگی برای عبور پروتئینها و مولکولهای رنا (RNA) دارند.
۴) باعث انتقال آب و مواد محلول معدنی در عرض ریشه به روش سیمپلاستی میشوند.
الف) ۴ مورد
ب) ۳ مورد
ج) ۲ مورد
د) ۱ مورد
پاسخ اعلامشده: گزینه الف؛ ۴ مورد. پلاسمودسمها ارتباطات سیتوپلاسمی میان یاختههای گیاهی ایجاد میکنند و امکان انتقال آب و مواد محلول را از مسیر سیمپلاستی فراهم میسازند. بااینحال، عبارتهای مربوط به محل تشکیل و عبور مولکولهای درشت باید با متن دقیق کتاب درسی تطبیق داده شوند؛ زیرا همه مولکولهای پروتئینی و RNA بدون محدودیت از پلاسمودسمها عبور نمیکنند.
امتیاز آزمون: 0
مسیر یادگیری را ادامه دهید
از سنجش دانش تا یادگیری عمیقتر
برای تثبیت آموختهها، بررسی پاسخهای تشریحی و دسترسی به سوالات کتابها و مباحث دیگر، میتوانید از مسیرهای زیر استفاده کنید.
گامی فراتر از پاسخ صحیح؛ درک عمیق مفاهیم
اگر میخواهید علاوه بر شناسایی گزینه صحیح، با تحلیل علمی سوالات، مبانی مفهومی پاسخها و دلایل رد یا تأیید گزینهها آشنا شوید، پاسخهای تشریحی این مجموعه را مطالعه کنید. تحلیل تشریحی پرسشها فرصتی فراهم میکند تا مفاهیم را عمیقتر درک کنید، ارتباط میان مباحث را بهتر بشناسید و برای مواجهه با پرسشهای مفهومی آزمون آمادگی بیشتری به دست آورید.
برای شناخت بهتر روند سوالات کنکوری زیستشناسی، به یک فصل بسنده نکنید. مرور سوالات فصلهای مختلف به شما کمک میکند دانستههای خود را بازبینی کنید، بر مفاهیم بنیادین تسلط بیشتری بیابید و آمادگی خود را در مواجهه با شیوههای گوناگون طرح سوال بسنجید.
یادگیری زیستشناسی به تسلط بر مباحث یک پایه محدود نمیشود. برای تکمیل یادگیری و آمادگی بهتر در آزمونهای مدرسه و کنکور سراسری، مباحث زیستشناسی یازدهم و دوازدهم را نیز مطالعه کنید و دانش خود را با مرور پیوسته مفاهیم، شکلها و ارتباط میان فصلهای مختلف زیستشناسی گسترش دهید.
نه اولین، اما در تلاش برای بهترین بودن؛ نه پیشرو در آغاز، اما ممتاز در پایان.
----
ما شاید آغازگر راه نباشیم، اما با ایمان به شایستگی و تعالی، قدم برمیداریم تا در قلهی ممتاز بودن بایستیم.