تقویم سلامت ماه اسفند؛ مناسبتهای پزشکی و علوم اعصاب
اسفند ۱۴۰۵ از ۲۰ فوریه ۲۰۲۷ تا ۲۰ مارس ۲۰۲۷ است. بنابراین روز جهانی سل، ۲۴ مارس، دیگر در اسفند نیست و در ۴ فروردین ۱۴۰۶ قرار میگیرد. همین دقت باعث میشود تقویم سالانه آیندهنگاران مغز از خطاهای رایج تقویمهای اینترنتی فاصله بگیرد.
اسفند ۱۴۰۵ را میتوان از منظر تقویم محتوایی «آیندهنگاران مغز»، یکی از مغزیترین ماههای سال دانست؛ ماهی که در آن موضوعاتی چون شنوایی، خواب، گلوکوم، کلیه، سلامت دهان، بیماریهای نادر و سرانجام هفته آگاهی از مغز، فرصتهای متعددی برای تولید محتوای علمی فراهم میکنند.
تقویم سلامت و علوم پزشکی اسفند ۱۴۰۵؛ مناسبتهای جهانی پزشکی و علوم اعصاب
اسفند ۱۴۰۵ در تقویم سلامت و علوم پزشکی، ماهی پربار از نظر موضوعات مرتبط با مغز، خواب، شنوایی، بینایی، بیماریهای مزمن، سلامت دهان، سلامت کلیه و آگاهی عمومی از علوم اعصاب است.
در این ماه، از یک سو مناسبتهای رسمی و معتبر بینالمللی مانند روز جهانی شنوایی، روز جهانی زن، روز جهانی کلیه و روز جهانی سلامت دهان قرار دارند و از سوی دیگر، هفته آگاهی از مغز فرصتی ارزشمند برای ترویج دانش علوم اعصاب در میان عموم مردم و نسل آینده فراهم میکند.
در تقویم آیندهنگاران مغز تلاش شده است تنها مناسبتهایی انتخاب شوند که پشتوانه معتبر داشته باشند و بتوان برای آنها محتوای علمی، پزشکی یا مرتبط با سلامت عمومی تولید کرد.
۱ اسفند | روز جهانی عدالت اجتماعی
World Day of Social Justice
روز جهانی عدالت اجتماعی در ۲۰ فوریه برگزار میشود.
عدالت اجتماعی در حوزه سلامت به معنای فراهم کردن فرصت منصفانه برای دسترسی افراد به پیشگیری، تشخیص، درمان، توانبخشی، دارو، فناوریهای پزشکی و اطلاعات علمی معتبر است.
در علوم اعصاب، نابرابری در دسترسی به خدمات تشخیصی و درمانی میتواند پیامدهای مهمی برای بیماران مبتلا به سکته مغزی، صرع، بیماریهای نورودژنراتیو، اختلالات شناختی و سایر بیماریهای عصبی داشته باشد.
۲ اسفند | روز جهانی زبان مادری
International Mother Language Day
روز جهانی زبان مادری در ۲۱ فوریه برگزار میشود.
زبان بخش مهمی از ارتباط انسانی و شناخت است و مطالعه زبان یکی از حوزههای مهم علوم شناختی و علوم اعصاب است. پردازش زبان، تولید گفتار، درک زبان، حافظه واژگانی و شبکههای عصبی مرتبط با زبان از موضوعات مهم در نوروساینس شناختی محسوب میشوند.
این موضوع در بیماران مبتلا به سکته مغزی، آفازی، برخی بیماریهای نورودژنراتیو و اختلالات عصبی نیز اهمیت بالینی دارد.
۹ اسفند | روز جهانی بیماریهای نادر
Rare Disease Day
روز جهانی بیماریهای نادر در آخرین روز فوریه برگزار میشود و در سال ۱۴۰۵، با توجه به اینکه ۲۸ فوریه ۲۰۲۷ برابر با ۹ اسفند است، این مناسبت در اسفند قرار میگیرد.
بسیاری از بیماریهای نادر منشأ ژنتیکی دارند و بخش قابلتوجهی از آنها میتوانند سیستم عصبی را درگیر کنند.
از جمله موضوعات مهم در این حوزه میتوان به بیماریهای عصبی نادر، صرعهای ژنتیکی، بیماریهای نوروموسکولار، اختلالات متابولیک ارثی و بیماریهای نورودژنراتیو ژنتیکی اشاره کرد.
تشخیص دیرهنگام یکی از چالشهای مهم بیماران مبتلا به بیماریهای نادر است. به همین دلیل، افزایش آگاهی پزشکان، پژوهشگران و عموم جامعه میتواند به تشخیص سریعتر و دسترسی بهتر به مراقبتهای تخصصی کمک کند.
۱۰ اسفند | روز جهانی شنوایی
World Hearing Day
روز جهانی شنوایی هر سال در ۳ مارس برگزار میشود و سازمان جهانی بهداشت آن را برای افزایش آگاهی درباره پیشگیری از کمشنوایی و ارتقای مراقبت از گوش و شنوایی برگزار میکند.
شنوایی تنها دریافت صدا نیست؛ بلکه ارتباط نزدیکی با پردازش حسی، زبان، یادگیری، ارتباط اجتماعی و عملکرد شناختی دارد.
در دوران کودکی، تشخیص و درمان بهموقع اختلالات شنوایی میتواند برای رشد زبان و شناخت اهمیت داشته باشد. در سالمندی نیز کمشنوایی یکی از موضوعات مهم در پژوهشهای مربوط به سلامت مغز و زوال شناختی است.
از منظر علوم اعصاب، بررسی مسیرهای شنوایی از گوش داخلی تا قشر شنوایی و شبکههای مغزی مرتبط با پردازش زبان و شناخت اهمیت ویژهای دارد.
سازمان جهانی بهداشت روز ۳ مارس را بهعنوان روز جهانی شنوایی معرفی میکند.
۱۳ اسفند | روز جهانی چاقی
World Obesity Day
روز جهانی چاقی در ۴ مارس برگزار میشود.
چاقی یک بیماری پیچیده و چندعاملی است که عوامل ژنتیکی، متابولیک، رفتاری، روانشناختی، اجتماعی و محیطی در شکلگیری آن نقش دارند.
ارتباط چاقی با علوم اعصاب نیز بسیار گسترده است؛ از تنظیم اشتها و پاداش در مغز گرفته تا نقش هیپوتالاموس، سیستمهای هورمونی و شبکههای عصبی مرتبط با رفتار تغذیهای.
چاقی همچنین با افزایش خطر بیماریهایی مانند دیابت نوع ۲، بیماریهای قلبیعروقی و سکته مغزی ارتباط دارد.
۱۶ تا ۲۲ اسفند | هفته جهانی گلوکوم
World Glaucoma Week
هفته جهانی گلوکوم فرصتی برای افزایش آگاهی درباره آبسیاه چشم (Glaucoma) و اهمیت تشخیص زودهنگام آن است.
گلوکوم از مهمترین علل آسیب غیرقابل برگشت بینایی است و آسیب به عصب بینایی میتواند به تدریج و گاهی بدون علامت واضح در مراحل اولیه رخ دهد.
ارتباط این بیماری با علوم اعصاب بسیار مستقیم است؛ زیرا عصب بینایی و مسیرهای بینایی مغز بخش مهمی از دستگاه عصبی هستند.
آگاهی عمومی و معاینه منظم چشم میتواند در شناسایی زودهنگام افراد در معرض خطر اهمیت داشته باشد. هفته جهانی گلوکوم یک ابتکار بینالمللی مرتبط با World Glaucoma Association است.
۱۷ اسفند | روز جهانی زنان
International Women’s Day
روز جهانی زنان در ۸ مارس برگزار میشود و از مناسبتهای رسمی سازمان ملل متحد است.
در حوزه پزشکی و علوم اعصاب، این روز میتواند فرصتی برای توجه به مشارکت زنان در پژوهشهای زیستپزشکی، پزشکی، نوروساینس و فناوریهای سلامت و همچنین بررسی تفاوتهای جنسیتی در سلامت باشد.
حضور برابر زنان در پژوهش و تصمیمگیری علمی، بخشی از مسیر توسعه پایدار علم و سلامت است.
۲۰ اسفند | روز جهانی کلیه
World Kidney Day
روز جهانی کلیه در سال ۲۰۲۷ برابر با ۱۱ مارس و ۲۰ اسفند ۱۴۰۵ است.
این مناسبت با هدف افزایش آگاهی درباره سلامت کلیه، پیشگیری و تشخیص زودهنگام بیماری مزمن کلیه و دسترسی عادلانه به مراقبتهای کلیوی برگزار میشود.
ارتباط کلیه و مغز از موضوعات مهم پزشکی است. اختلال عملکرد کلیه میتواند از طریق تغییرات متابولیک، عروقی و الکترولیتی بر عملکرد دستگاه عصبی اثر بگذارد و بیماری کلیوی نیز با افزایش خطر برخی پیامدهای عصبی و شناختی همراه است.
روز جهانی کلیه ۲۰۲۷ بهطور رسمی برای ۱۱ مارس ۲۰۲۷ اعلام شده است.
۲۱ اسفند | روز جهانی خواب
World Sleep Day
روز جهانی خواب در سال ۲۰۲۷ برابر با ۱۲ مارس و ۲۱ اسفند ۱۴۰۵ است.
خواب یکی از اساسیترین فرایندهای زیستی برای سلامت مغز است. در طول خواب، فرایندهایی مرتبط با تنظیم هیجان، تثبیت حافظه، یادگیری، تنظیم متابولیک و عملکرد شبکههای عصبی رخ میدهد.
اختلالات خواب نیز میتوانند با مشکلاتی مانند اختلال تمرکز، خستگی، تغییرات خلقی و اختلال عملکرد شناختی همراه باشند.
از دیدگاه علوم اعصاب، خواب یک حالت منفعل نیست؛ بلکه دورهای فعال از تغییرات نوروفیزیولوژیک در مغز است.
روز جهانی خواب توسط World Sleep Society و با هدف ارتقای آموزش، پژوهش و مراقبت در حوزه سلامت خواب برگزار میشود.
۲۵ اسفند تا ۱ فروردین | هفته آگاهی از مغز
Brain Awareness Week
یکی از مهمترین مناسبتهای تقویم آیندهنگاران مغز در اسفند، هفته آگاهی از مغز است.
در سال ۲۰۲۷، این هفته از ۱۵ تا ۲۱ مارس برگزار میشود که در تقویم ایران از ۲۵ اسفند ۱۴۰۵ تا ۱ فروردین ۱۴۰۶ ادامه دارد.
هفته آگاهی از مغز یک کارزار جهانی برای افزایش آگاهی عمومی درباره مغز و علوم اعصاب است و دانشگاهها، مراکز پژوهشی، بیمارستانها، انجمنهای علمی و سازمانهای آموزشی در سراسر جهان میتوانند در آن مشارکت کنند.
این مناسبت با تلاش بنیاد Dana (Dana Foundation) شکل گرفت؛ بنیاد علمی و بشردوستانهای مستقر در ایالات متحده که از دهه ۱۹۹۰ نقش مهمی در توسعه و گسترش برنامههای عمومی برای افزایش آگاهی درباره مغز و علوم اعصاب داشته است. Brain Awareness Week نیز در سال ۱۹۹۶ با حمایت این بنیاد آغاز شد و بهتدریج به یک رویداد بینالمللی در حوزه آموزش و آگاهیرسانی علوم اعصاب تبدیل شد.
این هفته فرصتی کمنظیر برای معرفی موضوعاتی مانند:
ساختار و عملکرد مغز
نوروفیزیولوژی
نوروآناتومی
حافظه و یادگیری
علوم شناختی
بیماریهای عصبی
سلامت مغز
هوش مصنوعی و علوم اعصاب
نوروتکنولوژی
رشد و تکامل مغز
است.
برای آیندهنگاران مغز، این مناسبت میتواند به یک رویداد محتوایی ویژه تبدیل شود؛ زیرا رسالت آن با هدف اصلی این رسانه، یعنی انتقال دانش روز علوم اعصاب به زبان قابل فهم و علمی برای جامعه، همراستا است.
بر اساس اعلام رسمی بنیاد Dana، هفته آگاهی از مغز در سال ۲۰۲۷ از ۱۵ تا ۲۱ مارس برگزار خواهد شد.
۲۹ اسفند | روز جهانی سلامت دهان
World Oral Health Day
روز جهانی سلامت دهان هر سال در ۲۰ مارس برگزار میشود و در سال ۱۴۰۵ برابر با ۲۹ اسفند است.
سلامت دهان تنها به سلامت دندانها محدود نمیشود. بیماریهای دهان و دندان میتوانند بر کیفیت زندگی، تغذیه، گفتار، تعاملات اجتماعی و سلامت عمومی اثر بگذارند.
این مناسبت برای آیندهنگاران مغز اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا ارتباط میان سلامت دهان، التهاب، میکروبیوم دهان و سلامت عمومی، حوزهای رو به رشد در پژوهشهای زیستپزشکی است.
بررسی ارتباط احتمالی میان میکروبیوتای دهان، التهاب سیستمیک و عملکرد مغز نیز یکی از حوزههای جذاب پژوهشهای میانرشتهای در سالهای اخیر بوده است.
فدراسیون جهانی دندانپزشکی (FDI) روز ۲۰ مارس را روز جهانی سلامت دهان معرفی کرده و کمپین سالهای ۲۰۲۷ تا ۲۰۲۹ را با عنوان Generation Smile آغاز کرده است.
اسفند ۱۴۰۵؛ ماه آگاهی از مغز و سلامت انسان
اسفند را میتوان با مجموعهای از موضوعات مهم در سلامت مغز و بدن به پایان رساند:
از شنوایی و بینایی تا خواب و سلامت کلیه؛ از سلامت دهان و میکروبیوم تا بیماریهای نادر؛ و سرانجام هفته آگاهی از مغز که یکی از مهمترین فرصتهای سال برای نزدیکتر کردن علوم اعصاب به جامعه است.
در این نگاه، سلامت مغز جدا از سلامت بدن نیست. مغز با خواب، تغذیه، متابولیسم، سیستم ایمنی، حواس، دهان و دندان و بسیاری دیگر از فرایندهای بدن در ارتباط است.
آیندهنگاران مغز تلاش میکند این پیوندها را بر پایه شواهد علمی و منابع معتبر برای مخاطبان فارسیزبان توضیح دهد.
ما مغز را میشناسیم، تا آینده را بسازیم.
