از فهم پیامهای الکتریکی نورونها تا کشف سازوکارهای حیات عصبی
نوروفیزیولوژی (Neurophysiology) دانشی بنیادین در علوم اعصاب است که سازوکارهای عملکردی دستگاه عصبی را از جریان یونها و پتانسیلهای غشایی تا انتقال سیناپسی و تعامل شبکههای عصبی بررسی میکند. این دانش، با آشکار ساختن منطق الکتریکی و شیمیایی نورونها، زمینه فهم فرایندهای پیچیدهای چون احساس، حرکت، یادگیری و حافظه را فراهم میسازد. درک عمیق نوروفیزیولوژی، فراتر از حفظ تعاریف و فرمولها، به شناخت روابط علت و معلولی و پیوند میان سازوکارهای سلولی و عملکرد دستگاه عصبی وابسته است.
مجموعه پیش رو، شامل سؤالات نوروفیزیولوژی آزمون دکتری تخصصی علوم اعصاب وزارت بهداشت در سال ۱۳۸۸، همراه با پاسخ کلیدی است؛ فرصتی برای سنجش تسلط بر مفاهیم بنیادین، تحلیل پدیدههای الکتروفیزیولوژیک و شناسایی مباحث نیازمند مرور. پیشنهاد میشود پیش از مراجعه به کلید پاسخ، هر سؤال را مستقل بررسی کنید، روابط میان متغیرهای فیزیولوژیک را بسنجید و گزینهها را بر پایه اصول علمی ارزیابی کنید. سپس با تطبیق پاسخها، ضمن سنجش آمادگی خود، منشأ خطاها و خلأهای دانشی را شناسایی کنید؛ زیرا گاه تفاوتی ظریف میان پتانسیل غشایی و پتانسیل تعادلی، یا میان فعالشدن و غیرفعالشدن کانالهای یونی، مسیر رسیدن به پاسخ صحیح را تعیین میکند.
در آیندهنگاران مغز، نوروفیزیولوژی را فراتر از مجموعهای از فرمولها و نمودارها، دانشی محوری برای فهم منطق عملکرد دستگاه عصبی میدانیم. باور ما این است که یادگیری عمیق، زمانی شکل میگیرد که چرایی و چگونگی پدیدهها درک شود؛ از سازوکار شکلگیری پتانسیل عمل تا ارتباط میان آزادسازی ناقلهای عصبی و پاسخ سلول پسسیناپسی. هر پرسش فرصتی برای تقویت استدلال علمی و هر پاسخ گامی برای تبدیل اطلاعات پراکنده به دانشی منسجم و ماندگار است.
نوروفیزیولوژی، دانش کشف منطق پنهان در فعالیت دستگاه عصبی است؛ دانشی که از جریان یونها و تغییرات الکتریکی غشا آغاز میشود، در ارتباطات سیناپسی و تعامل شبکههای عصبی گسترش مییابد و در فهم سازوکارهای پیچیده عملکرد مغز به اوج میرسد.
آیندهنگاران مغز
ما مغز را میشناسیم تا آینده را بسازیم.
راهنمای زمانسنج آزمون
شما میتوانید بدون فشردن دکمه «شروع آزمون» نیز به سؤالات پاسخ دهید؛ اما برای تمرین مدیریت زمان و سنجش سرعت پاسخگویی، این دکمه را در نظر گرفتهایم. با شروع زمانسنج، مدتزمان پاسخگویی شما محاسبه میشود و حتی پس از پایان زمان نیز میتوانید پاسخدادن را ادامه دهید. هدف، یادگیری مدیریت زمان است، نه محدودکردن فرصت یادگیری شما.
زمان باقیمانده: 10:00
با فشردن دکمه زیر، زمانسنج فعال میشود.
زمان باقیمانده10:00
پرسش ۱- کدام یک از اعمال زیر در هر سه گروه گیرندههای اوپیوئیدی (مو، دلتا و کاپا) مشترک است؟
الف) بیدردی
ب) میوزیس
ج) سرخوشی
د) یبوست
پاسخ صحیح: گزینه الف (بیدردی)
پرسش ۲- پیامرسان ثانویه مونوکسید کربن (CO) کدام مورد است؟
الف) cAMP
ب) Ca²⁺
ج) cGMP
د) IP3
پاسخ صحیح: گزینه ج (cGMP)
پرسش ۳- کدام یک از قسمتهای دوک عضلانی بیشتر در هنگام کشیده شدن فعال است؟
الف) زنجیر هستهای
ب) پایانه گاما
ج) پایانه اولیه
د) کیسه هستهای
پاسخ صحیح اعلامشده: گزینه د (کیسه هستهای)
پرسش ۴- کلونوس نشاندهنده فعالیت کدام یک از قسمتهای دوک عضلانی است؟
الف) پایانه اولیه
ب) پایانه گاما
ج) پایانه ثانویه
د) پایانه آلفا
سنجش پزشکی گزینه ب را بهعنوان پاسخ ارائه کرده است؛ اما توضیح علمی تکمیلی ارائه نشده است.
پرسش ۵- گیرندههای وانیلوئید نوع ۱ (VR1) به چه تحریکاتی حساس هستند؟
الف) حرارت، کاپسایسین، پروتون
ب) حرارت، کاپسایسین، پتاسیم
ج) پتاسیم، پروتون، کاپسایسین
د) پتاسیم، حرارت، پروتون
پاسخ صحیح: گزینه الف (حرارت، کاپسایسین و پروتون)
پرسش ۶- آلودینیا در اثر رها شدن چه مادهای ایجاد میشود؟
الف) ماده P
ب) گلوتامات
ج) انکفالین
د) سایتوکاینها و فاکتور رشد
پاسخ صحیح اعلامشده: گزینه د (سایتوکاینها و فاکتور رشد)
پرسش ۷- دید اسکوتوپیک با چه خصوصیتی از دید فوتوپیک متمایز میشود؟
الف) شدت نور بیشتر برای تحریک
ب) دید رنگی آبی و قرمز
ج) دید رنگی سبز و قرمز
د) دید سیاه و سفید و رنگ قرمز
سنجش پزشکی گزینه الف را بهعنوان پاسخ ارائه کرده است؛ اما پاسخ از نظر علمی نیازمند بررسی است.
پرسش ۸- مصرف کدام دارو بر عملکرد گیرندههای نوری در چشم مؤثر است؟
الف) مهارگران گابا
ب) مهارگران فسفودیاستراز
ج) مهارگران آدرنرژیک
د) مهارگران استیلکولین
پاسخ صحیح اعلامشده: گزینه ب (مهارگران فسفودیاستراز)
پرسش ۹- سلولهای M در گانگلیون شبکیه به چه خصوصیتی حساس هستند؟
الف) رنگ
ب) شکل
ج) بافت (Texture)
د) حرکت
پاسخ صحیح: گزینه د (حرکت)
پرسش ۱۰- نواحی Blob در قشر بینایی با چه بخشی از دیدن سروکار دارد؟
الف) حرکت
ب) دقت
ج) سرعت
د) دید رنگی
پاسخ صحیح: گزینه د (دید رنگی)
پرسش ۱۱- افزودن «اواباین» به مایع موجود در اندام کرتی چه اثری بر فعالیت سلولهای مویی دارد؟
الف) افزایش فعالیت سلول
ب) افزایش پیام ارسالی از عصب شنوایی
ج) افزایش ترشح گلوتامات از سلولهای مویی
د) کاهش فعالیت سلول مویی
پاسخ صحیح اعلامشده: گزینه د (کاهش فعالیت سلول مویی)
پرسش ۱۲- سلولهای میترال توسط چه سلولهایی مهار میشوند؟
الف) سلولهای گرانوله
ب) سلولهای تافتد
ج) سلولهای گلومروله
د) گیرندههای بویایی
پاسخ صحیح: گزینه الف (سلولهای گرانوله)
پرسش ۱۳- چرا حس بویایی در افراد سیگاری کاهش مییابد؟
الف) تطابق گیرندهها
ب) تطابق گلومرولها
ج) تخریب مخاط بویایی
د) تخریب گلومرولها
پاسخ صحیح اعلامشده: گزینه ج (تخریب مخاط بویایی)
پرسش ۱۴- اندام ومرونازال (Vomeronasal) در کدام عملکرد دخالت دارد؟
الف) تنظیم فشارخون
ب) تغذیه
ج) ضربان قلب
د) تنفس
پاسخ صحیح اعلامشده: گزینه ب (تغذیه)
پرسش ۱۵- مزه Umami توسط کدام گیرنده در زبان حس میشود؟
الف) ENaC
ب) HCN
ج) T2R
د) mGluR4
پاسخ صحیح اعلامشده: گزینه د (mGluR4)
پرسش ۱۶- خواب با حرکات سریع چشم (REM) با چه خصوصیاتی مشخص میشود؟
الف) بروز امواج تتا و دلتا
ب) آمپلیتود پایین
ج) پیدایش دوک خواب
د) ریتم تتا با آمپلیتود بالا
پاسخ صحیح اعلامشده: گزینه ب (آمپلیتود پایین)
پرسش ۱۷- رفلکس لوکوموتور در کدام حالت از بین میرود؟
الف) قطع قشر مخ
ب) قطع ساقه مغز
ج) قطع نخاع
د) قطع عصب محیطی
پاسخ صحیح اعلامشده: گزینه ج (قطع نخاع)
پرسش ۱۸- در بین رفلکسهای زیر، بعد از شوک نخاعی، اولین رفلکسی که برگشت میکند کدام است؟
الف) جهش زانو
ب) دفع
ج) دفع ادرار
د) تعریق
پاسخ صحیح اعلامشده: گزینه الف (جهش زانو)
پرسش ۱۹- بخش استریوزوم عقدههای قاعدهای، ورودیهای قشری را از چه لایهای دریافت میکند؟
الف) لایه I
ب) لایه VI
ج) لایه V خارجی
د) لایه V داخلی
پاسخ صحیح اعلامشده: گزینه ج (لایه V خارجی)
پرسش ۲۰- آکینزیا از علائم تخریب کدام هسته است؟
الف) هسته قرمز
ب) هسته آبی
ج) استریاتوم
د) هسته سیاه
پاسخ صحیح اعلامشده: گزینه د (هسته سیاه)
پرسش ۲۱- تومور محدود به ناحیه میانی (کرمینه) مخچه، چه عارضهای را به دنبال دارد؟
الف) نیستاگموس
ب) کاهش تنفس
ج) لرزش دست
د) لکنت زبان
پاسخ صحیح اعلامشده: گزینه الف (نیستاگموس)
پرسش ۲۲- بیماری حرکت با برداشتن کدام بخش از مخچه (در سگ) از بین میرود؟
الف) لب جانبی
ب) لب میانی
ج) لب فلوکولوندولر
د) کرمینه
پاسخ صحیح اعلامشده: گزینه ج (لب فلوکولوندولر)
پرسش ۲۳- امواج آهسته EPSP در گانگلیون سمپاتیک با واسطه چه نوروترانسمیتر و کدام گیرنده آن به وجود میآید؟
پرسش ۲۵- هسته ونترومدیال هیپوتالاموس، مرکز جمعبندی کدام رفتار است؟
الف) خواب
ب) سیری
ج) بیداری
د) گرسنگی
پاسخ صحیح اعلامشده: گزینه ب (سیری)
پرسش ۲۶- عملکرد لپتین در کاهش وزن در هیپوتالاموس چگونه است؟
الف) مهار نورونهای حاوی نوروپپتید Y
ب) مهار نورونهای حاوی نورآدرنالین
ج) تحریک نورونهای حاوی نوروپپتید Y
د) تحریک نورونهای حاوی نورآدرنالین
پاسخ صحیح اعلامشده: گزینه الف (مهار نورونهای حاوی نوروپپتید Y)
پرسش ۲۷- گرلین ترشح کدام هورمون را تحریک میکند؟
الف) پرولاکتین
ب) وازوپرسین
ج) اکسیتوسین
د) هورمون رشد
پاسخ صحیح اعلامشده: گزینه د (هورمون رشد)
پرسش ۲۸- هورمون وازوپرسین (Vasopressin) موجب چه حالتی میشود؟
الف) با انبساط رگهای خونی فشار خون را پایین میبرد.
ب) با انقباض رگهای خونی فشارخون را بالا میبرد.
ج) موجب افزایش ادرار میشود.
د) موجب کاهش مصرف آب میشود.
پاسخ صحیح اعلامشده: گزینه ب (انقباض رگهای خونی و افزایش فشارخون)
پرسش ۲۹- سطح کورتیزول سرم در ابتدا و انتهای خواب چگونه است؟
الف) در شروع به کمترین مقدار و در انتهای خواب (هنگام صبح) به بیشترین مقدار میرسد.
ب) در شروع به بیشترین مقدار و در انتهای خواب (انتهای صبح) به کمترین مقدار میرسد.
ج) در شروع و انتهای خواب تغییری نمیکند.
د) در شروع به کمترین مقدار و در انتهای خواب (هنگام صبح) در حد متوسط است.
پاسخ صحیح اعلامشده: گزینه الف
پرسش ۳۰- کدام ماده میانجی نهایی تب میباشد؟
الف) پروستاسایکلین
ب) پروستاگلاندین F2α
ج) پروستاگلاندین E2
د) ترومبوکسان A2
پاسخ صحیح: گزینه ج (پروستاگلاندین E2)
پرسش ۳۱- کدام یک از موارد زیر، در شمار وظایف مخچه نمیباشد؟
الف) کنترل غذا خوردن
ب) حفظ تعادل بدن
ج) انجام حرکات ماهرانه
د) دخالت در چگونگی راه رفتن
پاسخ صحیح: گزینه الف
پرسش ۳۲- برداشتن کدام بخش از مغز میمونهای نر باعث افزایش فعالیت جنسی در آنها میشود؟
الف) قشر آهیانه
ب) هیپوکمپ
ج) هیپوتالاموس جانبی
د) قشر پریفرم
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش ۳۳- تجویز آندروژن در مراحل ابتدایی زندگی در موشهای ماده باعث بروز چه مشکلی میشود؟
الف) رها شدن دورهای استروئیدهای جنسی
ب) رها شدن دورهای LH و FSH
ج) رها شدن تونیک استروئیدهای جنسی
د) رها شدن تونیک LH و FSH
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش ۳۴- کدامیک از موارد زیر با کاهش آزاد شدن Cholecystokinin (CCK) و افزایش آزاد شدن Ghrelin ایجاد میشود؟
الف) پرخوری عصبی (Bulimia nervosa)
ب) بیاشتهایی عصبی (Anorexia nervosa)
ج) افزایش سطح انسولین
د) افزایش آزاد شدن سروتونین
پاسخ صحیح: گزینه الف
پرسش ۳۵- پرخاشگری موشهای نر، به دلیل منزوی کردن آنها به مدت یک ماه ناشی از کدامیک از موارد زیر است؟
الف) صرع قطعه گیجگاهی
ب) کاهش میزان جایگزینی سروتونین
ج) افزایش میزان جایگزینی سروتونین
د) برونداد ناشی از آمیگدال
پاسخ صحیح: گزینه ب
پرسش ۳۶- کدامیک از موارد زیر از پیامدهای استرس طولانی به شمار نمیرود؟
الف) برای هیپوکامپ زیانبار میباشد.
ب) عملکرد سلول ایمنی T را حتی به نصف سطح طبیعی کاهش میدهد.
ج) به اندازه بیماری طولانی، بدن را تحلیل میبرد.
د) سیستم عصبی سمپاتیک را فعال میکند.
پاسخ صحیح اعلامشده: گزینه د
پرسش ۳۷- کدام یک از اظهارات زیر در ارتباط با کارکرد آمیگدال درست نیست؟
الف) آمیگدال دروازه مهمی است که محرکهای درونی و بیرونی را یکپارچه میسازد.
ب) آمیگدال واسطه واکنشهای آموختهشدهای همچون ترس و اضطراب است.
ج) اثر تحریکی یا مهاری قشر مغز بر آمیگدال بیشتر از همان اثر بر قشر مغز است.
د) آسیب دیدن آمیگدال توانایی افتراق ترس و خشم و حالت چهره دیگران را از بین میبرد.
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش ۳۸- پردازش واژگانی (Lexical processing)، بهویژه تشخیص حروف صدادار و بیصدا، در کدام منطقه از مغز انجام میگیرد؟
الف) لوب گیجگاهی چپ
ب) لوب آهیانهای راست
ج) لوب پیشپیشانی
د) لوب پسسری
پاسخ صحیح: گزینه الف
پرسش ۳۹- کدام یک از موارد زیر، از حسهای پیکری (Somatosensory) به شمار نمیآید؟
الف) فشار
ب) صدا
ج) درد
د) دما
پاسخ صحیح: گزینه ب
پرسش ۴۰- اخته کردن موشهای نر چه اثری بر میزان خشونت آنها دارد؟
الف) افزایش خشونت
ب) کاهش خشونت
ج) ابتدا افزایش و سپس کاهش خشونت
د) ابتدا کاهش و سپس افزایش خشونت
پاسخ صحیح: گزینه ب
پرسش ۴۱- تحریک چه بخشی از مغز باعث القای خودتحریکی در موش میشود؟
الف) تگمنتوم شکمی
ب) آمیگدال
ج) هیپوکمپ
د) قشر آهیانه
پاسخ صحیح: گزینه الف
پرسش ۴۲- کدام گیرنده در اعتیاد نقش اصلی را دارد؟
الف) D2 دوپامینی
ب) نیکوتینی استیلکولین
ج) گابا-A
د) D3 دوپامینی
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش ۴۳- مهمترین سیستم دوپامینی مغز که در حرکت نقش دارد کدام است؟
الف) سیستم توبرواینفاندیبولار
ب) سیستم اینتروهیپوتالامیک
ج) سیستم مزوکورتیکولیمبیک
د) سیستم نیگرواستریاتال
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش ۴۴- تقویت طولانیمدت (LTP) در هیپوکمپ، در چه کاری دخالت ندارد؟
الف) حافظه
ب) حرکت
ج) خودتجویزی
د) اعتیاد
پاسخ صحیح: گزینه ب
پرسش ۴۵- تخریب لوب تحتانی تمپورال قشر مخ چه بیماری را ایجاد میکند؟
الف) پروسپاگنوزیا
ب) آگنوزیا
ج) آنوسمی
د) آفازیا
امتیاز آزمون: 0
مسیر یادگیری را ادامه دهید
از سنجش دانش تا یادگیری عمیقتر
برای تثبیت آموختهها، بررسی پاسخهای تشریحی و دسترسی به سوالات کتابها و مباحث دیگر، میتوانید از مسیرهای زیر استفاده کنید.
گامی فراتر از پاسخ صحیح؛ درک عمیق مفاهیم
اگر میخواهید علاوه بر شناسایی گزینه صحیح، با تحلیل علمی سوالات، مبانی مفهومی پاسخها و دلایل رد یا تأیید گزینهها آشنا شوید، پاسخهای تشریحی این مجموعه را مطالعه کنید. تحلیل تشریحی پرسشها فرصتی فراهم میکند تا مفاهیم را عمیقتر درک کنید، ارتباط میان مباحث را بهتر بشناسید و برای مواجهه با پرسشهای مفهومی آزمون آمادگی بیشتری به دست آورید.
برای شناخت بهتر روند سوالات آزمون دکتری علوم اعصاب، به یک دوره بسنده نکنید. مرور سوالات سالهای مختلف به شما کمک میکند دانستههای خود را بازبینی کنید، بر مفاهیم بنیادین تسلط بیشتری بیابید و آمادگی خود را در مواجهه با شیوههای گوناگون طرح سؤال بسنجید.
شناخت مغز به تسلط بر یک مبحث محدود نمیشود. برای تکمیل آمادگی خود در آزمون دکتری تخصصی علوم اعصاب وزارت بهداشت، سایر حوزههای اصلی این رشته را نیز مرور کنید و دانش خود را در پیوند میان ساختار، عملکرد، مبانی زیستی و اثرات داروها بر دستگاه عصبی گسترش دهید.
نه اولین، اما در تلاش برای بهترین بودن؛ نه پیشرو در آغاز، اما ممتاز در پایان.
----
ما شاید آغازگر راه نباشیم، اما با ایمان به شایستگی و تعالی، قدم برمیداریم تا در قلهی ممتاز بودن بایستیم.