از فهم پیامهای الکتریکی نورونها تا کشف سازوکارهای حیات عصبی
نوروفیزیولوژی (Neurophysiology) دانشی بنیادین در علوم اعصاب است که سازوکارهای عملکردی دستگاه عصبی را از جریان یونها و پتانسیلهای غشایی تا انتقال سیناپسی و تعامل شبکههای عصبی بررسی میکند. این دانش، با آشکار ساختن منطق الکتریکی و شیمیایی نورونها، زمینه فهم فرایندهای پیچیدهای چون احساس، حرکت، یادگیری و حافظه را فراهم میسازد. درک عمیق نوروفیزیولوژی، فراتر از حفظ تعاریف و فرمولها، به شناخت روابط علت و معلولی و پیوند میان سازوکارهای سلولی و عملکرد دستگاه عصبی وابسته است.
مجموعه پیش رو، شامل سؤالات نوروفیزیولوژی آزمون دکتری تخصصی علوم اعصاب وزارت بهداشت در سال ۱۳۸۹، همراه با پاسخ کلیدی است؛ فرصتی برای سنجش تسلط بر مفاهیم بنیادین، تحلیل پدیدههای الکتروفیزیولوژیک و شناسایی مباحث نیازمند مرور. پیشنهاد میشود پیش از مراجعه به کلید پاسخ، هر سؤال را مستقل بررسی کنید، روابط میان متغیرهای فیزیولوژیک را بسنجید و گزینهها را بر پایه اصول علمی ارزیابی کنید. سپس با تطبیق پاسخها، ضمن سنجش آمادگی خود، منشأ خطاها و خلأهای دانشی را شناسایی کنید؛ زیرا گاه تفاوتی ظریف میان پتانسیل غشایی و پتانسیل تعادلی، یا میان فعالشدن و غیرفعالشدن کانالهای یونی، مسیر رسیدن به پاسخ صحیح را تعیین میکند.
در آیندهنگاران مغز، نوروفیزیولوژی را فراتر از مجموعهای از فرمولها و نمودارها، دانشی محوری برای فهم منطق عملکرد دستگاه عصبی میدانیم. باور ما این است که یادگیری عمیق، زمانی شکل میگیرد که چرایی و چگونگی پدیدهها درک شود؛ از سازوکار شکلگیری پتانسیل عمل تا ارتباط میان آزادسازی ناقلهای عصبی و پاسخ سلول پسسیناپسی. هر پرسش فرصتی برای تقویت استدلال علمی و هر پاسخ گامی برای تبدیل اطلاعات پراکنده به دانشی منسجم و ماندگار است.
نوروفیزیولوژی، دانش کشف منطق پنهان در فعالیت دستگاه عصبی است؛ دانشی که از جریان یونها و تغییرات الکتریکی غشا آغاز میشود، در ارتباطات سیناپسی و تعامل شبکههای عصبی گسترش مییابد و در فهم سازوکارهای پیچیده عملکرد مغز به اوج میرسد.
آیندهنگاران مغز
ما مغز را میشناسیم تا آینده را بسازیم.
راهنمای زمانسنج آزمون
شما میتوانید بدون فشردن دکمه «شروع آزمون» نیز به سؤالات پاسخ دهید؛ اما برای تمرین مدیریت زمان و سنجش سرعت پاسخگویی، این دکمه را در نظر گرفتهایم. با شروع زمانسنج، مدتزمان پاسخگویی شما محاسبه میشود و حتی پس از پایان زمان نیز میتوانید پاسخدادن را ادامه دهید. هدف، یادگیری مدیریت زمان است، نه محدودکردن فرصت یادگیری شما.
زمان باقیمانده: 10:00
با فشردن دکمه زیر، زمانسنج فعال میشود.
زمان باقیمانده10:00
پرسش ۱- در گیرندههای حسی موجود در پوست، کدام مورد صحیح است؟ (در مورد تولید پتانسیل گیرنده)
الف) مهار کانالهای پتاسیمی موجب تولید پتانسیل گیرنده میشود.
ب) تحریک کانالهای پتاسیمی موجب تولید پتانسیل گیرنده میشود.
ج) تحریک ادنیلیل سیکلاز موجب تولید پتانسیل گیرنده میشود.
د) مهار تولید IP4 موجب تولید پتانسیل گیرنده میشود.
پاسخ صحیح: الف
پرسش ۲- پدیده عضو شبح (Phantom limb) با کدام قانون قابل توجیه است؟
الف) قانون همه یا هیچ
ب) قانون کانن
ج) قانون پروجکشن
د) اصل انطباق
پاسخ صحیح: ج
پرسش ۳- علت افزایش زمان واکنش در رفلکسهای جهش زانو، پس کشیدن و فرار چیست؟
الف) نوع فیبرهای عصبی آوران و وابران
ب) افزایش زمان تأخیر مرکزی
ج) تفاوت در نوع گیرندههای حسی درگیر
د) تفاوت در نوع نوروترانسمیترهای رها شده
پاسخ صحیح: ب
پرسش ۴- لرزش فیزیولوژی به دلیل حساسیت کدام گیرنده حسی تولید میشود؟
الف) گیرندههای پاچینی
ب) گیرندههای رافینی
ج) دوک عضلانی
د) گیرندههای گنبدی ایگو
پاسخ صحیح: ج
پرسش ۵- کلونوس (Clonus) در اثر فعالیت زیاد کدام سیستم اتفاق میافتد؟
الف) سیستم حرکتی آلفا
ب) سیستم حسی Ia
ج) سیستم حرکتی گاما
د) سیستم حسی II
پاسخ صحیح: ج
پرسش ۶- تخریب ناحیه S1 چه عواقبی را در فرد ایجاد میکند؟
الف) کاهش بینایی و شنوایی (کری هدایت)
ب) افزایش حساسیت به بوهای قارچی
ج) کاهش توانایی درک درد
د) کاهش حس وضعی
پاسخ صحیح: د
پرسش ۷- درد نوروپاتیک چرا ایجاد میشود؟
الف) تخریب بافت و افزایش حساسیت گیرندههای درد
ب) تخریب بافت و رها شدن میانجیهای درد و التهاب
ج) تخریب فیبر آوران درد
د) تخریب مسیر درد در نخاع
پاسخ صحیح: ج
پرسش ۸- رودوپسین گیرندههای استوانهای چشم انسان به کدام طول موج حساسیت زیادی دارد؟
الف) بیش از ۶۰۰ نانومتر
ب) کمتر از ۴۰۰ نانومتر
ج) طول موج نور قرمز
د) حدود ۵۰۰ نانومتر
پاسخ صحیح: د
پرسش ۹- ملانوپسین موجود در گیرندههای نوری چشم در چه کاری دخالت دارند؟
الف) رفتارهای وابسته به سیکل نوری
ب) تغییرات فشارخون ناشی از تابش نور مستقیم به چشم
ج) افزایش تعداد پلک زدن
د) کاهش میزان تغذیه
پاسخ صحیح: الف
پرسش ۱۰- فعالیت بتا-آرستین (β-Arrestin) چه اثری بر کار گیرندههای نوری چشم دارد؟
الف) افزایش فعالیت آنها میشود.
ب) فعالیت آنها را کاهش میدهد.
ج) باعث مهار تخریب رودوپسین میشود.
د) باعث تحریک سنتز رودوپسین میشود.
پاسخ صحیح: الف
پرسش ۱۱- کدام آنزیم در نواحی Blob قشر بینایی به وفور یافت میشود؟
الف) ترانس آمیناز
ب) لاکتات دهیدروژناز
ج) تیروزین هیدروکسیلاز
د) سیتوکروم اکسیداز
پاسخ صحیح: د
پرسش ۱۲- کدام ناحیه(ها) از قشر اولیه بینایی به صورت انحصاری به دید رنگی اختصاص دارد (در انسان)؟
الف) ناحیه V8
ب) ناحیههای V1 و V3
ج) ناحیههای V6 و V7
د) ناحیههای V1-V4
پاسخ صحیح: الف
پرسش ۱۳- مهمترین اثر کم کاری کلیه بر فعالیت سلولهای شنوایی گوش چیست؟
الف) افزایش آستانه شنوایی
ب) کاهش آستانه شنوایی
ج) افزایش فعالیت عصب شنوایی
د) افزایش فعالیت قشر شنوایی
پاسخ صحیح: ب
پرسش ۱۴- کدام عبارت در مورد تشخیص جهت صوت صحیح است؟
الف) در فرکانس زیر ۳۰۰۰ هرتز تفاوت زمان رسیدن صوت به گوش فاکتور تعیین کننده است.
ب) در فرکانس زیر ۳۰۰۰ هرتز بلندی صوت عامل تعیین کننده است.
ج) در فرکانس بالای ۳۰۰۰ هرتز تفاوت زمان رسیدن صوت به گوش فاکتور تعیین کننده است.
د) فرکانس و بلندی صوت در تشخیص جهت صوت فاکتور تعیین کننده نیستند.
پاسخ صحیح: الف
پرسش ۱۵- کدام جمله در مورد گیرندههای بویایی صحیح است؟
الف) همه گیرندههای بویایی با فعال کردن آنزیم آدنیلیل سیکلاز فعالیت میکنند.
ب) همه گیرندههای بویایی از طریق فعال کردن IP3 فعالیت میکنند.
ج) گیرندههای بویایی به یک پروتئین G متصل هستند.
د) گیرندههای بویایی از طریق فعال کردن کانالهای کلسیمی فعالیت میکنند.
پاسخ صحیح: ج
پرسش ۱۶- اندام وومرونازول (Vomeronasal) به کدام ماده حساسیت زیادی دارد؟
الف) هورمونهای جنسی
ب) فرمونها
ج) پروستاگلاندینها
د) کورتونها
پاسخ صحیح: ب
پرسش ۱۷- طعم Umami در زبان با کدام ماده ایجاد میشود؟
الف) سدیم کلراید
ب) سدیم سیترات
ج) کینین
د) سدیم گلوتامات
پاسخ صحیح: د
پرسش ۱۸- حساسیت زبان به کدام مزه زیاد است؟
الف) تلخی
ب) شوری
ج) شیرینی
د) ترشی _ Umami
پاسخ صحیح: الف
پرسش ۱۹- پدیده محو آلفا (Alpha Block) در کدام حالت اتفاق میافتد؟
الف) کم و زیاد شدن نور
ب) پلک زدن
ج) حل مسائل ریاضی
د) قدم زدن
پاسخ صحیح: ج
پرسش ۲۰- در کدام مرحله خواب، امواج مغزی با فرکانس ۱۴-۱۰ هرتز ایجاد میشوند؟
الف) مرحله دوم
ب) مرحله سوم
ج) مرحله اول
د) مرحله چهارم
پاسخ صحیح: الف
پرسش ۲۱- الکتروانسفالوگرافی در کدام مورد قابلیت تشخیصی دارد؟
الف) هماتوم و سکته مغزی در ساقه مغز
ب) هماتوم و سکته در بخشی از قشر مخ
ج) هماتوم در بخشی از قشر مخ
د) سکته و تومور در بخشی از مغز
پاسخ صحیح: ب
پرسش ۲۲- در کدام حالت افزایش سطح کورتکس مربوط به یک اندام مشاهده میشود؟
الف) وقتی حرکات جدید اندام یاد گرفته میشوند.
ب) وقتی اندام طرف مقابل از بین میرود.
ج) وقتی کار یاد گرفته شده زیاد تکرار شود.
د) وقتی کار یاد گرفته شده، برای مدتی انجام نشود.
پاسخ صحیح: الف
پرسش ۲۳- مهمترین نقش ناحیه حرکتی ضمیمه (Supplementary Motor Area) چیست؟
الف) شرکت در حرکات کلیشهای
ب) شرکت در حرکات جدیدی و در حال آموزش
ج) شرکت در مهار حرکات اضافی
د) شرکت در حرکات برنامهریزی شده
پاسخ صحیح: د
پرسش ۲۴- الگوسازان (Pattern Generators) نخاع در کدام بیمار قادر به تحریک شدن هستند؟
الف) قطع نخاع کامل در زیر ناحیه گردنی
ب) قطع نخاع در زیر ناحیه کمری
ج) قطع نیمه نخاع
د) قطع کامل نخاع در بالای ناحیه گردنی
پاسخ صحیح: ج
پرسش ۲۵- رفلکس تصحیح (Righting Reflex) در چه ناحیهای از دستگاه عصبی جمعبندی میشود؟
الف) قشر مخ
ب) نخاع شوکی
ج) سیستم دهلیزی
د) تالاموس
پاسخ صحیح: ج
پرسش ۲۶- کاهش تون گابائرژیک ورودی از استریاتوم به ماده سیاه، باعث بروز کدام عارضه میشود؟
الف) کره هانتینگتون
ب) پارکینسون
ج) بالیسم
د) آتتوز
پاسخ صحیح: الف
پرسش ۲۷- رشتههای کورتیکواستریاتوم لایه ۵ قشر مخ در چه بخشی از استریاتوم ختم میشوند؟
الف) استریوزومها
ب) ماتریکس
ج) نواحی خارج از استریاتوم
د) هسته ساب تالامیک
پاسخ صحیح: الف
پرسش ۲۸- مهار (Inhibition) کدام دسته گیرنده باعث بروز علائم شبیه بیماری پارکینسون در فرد میگردد؟
الف) M1 موسکارینی
ب) D1 دوپامینی
ج) M4 موسکارینی
د) D2 دوپامینی
پاسخ صحیح: د
پرسش ۲۹- تخریب کدام بخش از مخچه باعث از بین رفتن تعادل میشود؟
الف) Spinocerebellum
ب) Cerebrocerebellum
ج) Flocculonodular
د) Lateral Hemispher
پاسخ صحیح: ج
پرسش ۳۰- یادگیری حرکتی در مخچه به دلیل فعالیت کدام مسیر است؟
الف) Spinocerebellar
ب) Olivocerebellar
ج) Corticocerebellar
د) Puntocerebellar
پاسخ صحیح: ب
پرسش ۳۱- کدام جمله در مورد سیستم سمپاتیک صحیح است؟
الف) دارای دو قطعه جمجمهای و خارجی است.
ب) باعث بروز حرکات لوله گوارش در هنگام استرس میشود.
ج) تحریک آن، ترشحات نای را افزایش میدهد.
د) با تجویز هگزامتونیوم، اثرات آن از بین میرود.
پاسخ صحیح: د
پرسش ۳۲- در عقدههای اتونوم، Slow EPSP توسط کدام میانجی و کدام گیرنده ایجاد میشود؟
الف) استیل کولین، نیکوتین
ب) استیل کولین، موسکارینی M2
ج) استیل کولین، نیکوتینی M1
د) دوپامینی D2
پاسخ صحیح: ب
پرسش ۳۳- محل اثر داروهای ضد تب در مغز کجاست؟
الف) ناحیه Dorsal هیپوتالاموس
ب) هسته پاراونتریکولار
ج) ناحیه Anterior هیپوتالاموس
د) هسته سوپراکیاسماتیک
پاسخ صحیح: ج
پرسش ۳۴- تخریب ناحیه جانبی (Lateral) هیپوتالاموس کدام عارضه را در حیوان ایجاد میکند؟
الف) پرخوری هیپوتالاموس
ب) لاغری مفرط
ج) تعریق زیاد
د) احساس شدید تشنگی
پاسخ صحیح: ب
پرسش ۳۵- رفتار خشونتآمیز در اثر تحریک کدام ناحیه در مغز القاء میشود؟
الف) هیپوتالاموس جانبی
ب) آمیگدال
ج) قشر پریفرونتال
د) ساقه مغز (هسته آبی)
پاسخ صحیح: ب
پرسش ۳۶- تخریب کدام بخش از قشر مخ به صورت دوطرفه باعث بروز رفتار جنسی شدید در میمونهای نر میشود؟
الف) قشر فرونتال
ب) قشر تمپورال
ج) قشر لیمبیک
د) قشر پاریتال
پاسخ صحیح: ج
پرسش ۳۷- نقش کدام عامل زیر در بروز رفتار مادرانه مهم است؟
الف) قشر لیمبیک
ب) اکسیتوسین
ج) پرولاکتین
د) قشر سینگولا
پاسخ صحیح: الف
پرسش ۳۸- فعالیت زیاد کدام بخش از مغز باعث بروز اضطراب میشود؟
الف) قشر پاریتال
ب) قشر تمپورال
ج) قشر اکسیپیتال
د) قشر فرونتال
پاسخ صحیح: ب
پرسش ۳۹- تحریک کدام بخش از مغز موجب افزایش تمایل به تکرار میشود؟
الف) Ventral Striatum
ب) Lateral Thalamus
ج) Caudate Nucleus
د) Medial Forebrain Bundle
پاسخ صحیح: د
پرسش ۴۰- هنگام گوش دادن به یک حرف، بر اساس آزمایشهای PET چه بخشی از قشر مخ فعال میشود؟
الف) قشر اکسیپیتال
ب) قشر تمپورال
ج) قشر فرونتال
د) قشر پاریتال
پاسخ صحیح: ب
پرسش ۴۱- ورود کدام یون به نورونهای حرکتی در حلزون آپلیزیا باعث ایجاد حافظه میشود؟
الف) یون کلسیم
ب) یون سدیم
ج) یون پتاسیم
د) یون کلر
پاسخ صحیح: الف
پرسش ۴۲- مهمترین عامل چپ یا راست بودن برتری اندامها کدام است؟
الف) فعالیت اندام
ب) عوامل محیطی
ج) عوامل ژنتیک
د) رشد مناسب نورونها
پاسخ صحیح: ج
پرسش ۴۳- پردازش کلمات و ادای آنها به ترتیب توسط کدام بخشهای مغز انجام میگیرد؟
الف) ورنیکه، رابط قوسی
ب) رابط قوسی، بروکا
ج) هر دو در ورنیکه
د) ورنیکه، بروکا
پاسخ صحیح: د
پرسش ۴۴- «کاهش قند خون باعث گرسنگی و افزایش قند خون موجب سیری میشود.» این جمله کدام فرضیه را تبیین میکند؟
الف) لیپواستاتیک
ب) ترموستاتیک
ج) گلوکوستاتیک
د) گات پپتاید
پاسخ صحیح: ج
پرسش ۴۵- کاهش کدام نوروترانسمیتر مغزی در اثر گرسنگی باعث تأخیر در بلوغ میشود؟
الف) گرلین
ب) هورمون رشد
ج) لپتین
د) انسولین
پاسخ صحیح: ج
امتیاز آزمون: 0
مسیر یادگیری را ادامه دهید
از سنجش دانش تا یادگیری عمیقتر
برای تثبیت آموختهها، بررسی پاسخهای تشریحی و دسترسی به سوالات کتابها و مباحث دیگر، میتوانید از مسیرهای زیر استفاده کنید.
گامی فراتر از پاسخ صحیح؛ درک عمیق مفاهیم
اگر میخواهید علاوه بر شناسایی گزینه صحیح، با تحلیل علمی سوالات، مبانی مفهومی پاسخها و دلایل رد یا تأیید گزینهها آشنا شوید، پاسخهای تشریحی این مجموعه را مطالعه کنید. تحلیل تشریحی پرسشها فرصتی فراهم میکند تا مفاهیم را عمیقتر درک کنید، ارتباط میان مباحث را بهتر بشناسید و برای مواجهه با پرسشهای مفهومی آزمون آمادگی بیشتری به دست آورید.
برای شناخت بهتر روند سوالات آزمون دکتری علوم اعصاب، به یک دوره بسنده نکنید. مرور سوالات سالهای مختلف به شما کمک میکند دانستههای خود را بازبینی کنید، بر مفاهیم بنیادین تسلط بیشتری بیابید و آمادگی خود را در مواجهه با شیوههای گوناگون طرح سؤال بسنجید.
شناخت مغز به تسلط بر یک مبحث محدود نمیشود. برای تکمیل آمادگی خود در آزمون دکتری تخصصی علوم اعصاب وزارت بهداشت، سایر حوزههای اصلی این رشته را نیز مرور کنید و دانش خود را در پیوند میان ساختار، عملکرد، مبانی زیستی و اثرات داروها بر دستگاه عصبی گسترش دهید.
نه اولین، اما در تلاش برای بهترین بودن؛ نه پیشرو در آغاز، اما ممتاز در پایان.
----
ما شاید آغازگر راه نباشیم، اما با ایمان به شایستگی و تعالی، قدم برمیداریم تا در قلهی ممتاز بودن بایستیم.