از فهم پیامهای الکتریکی نورونها تا کشف سازوکارهای حیات عصبی
نوروفیزیولوژی (Neurophysiology) دانشی بنیادین در علوم اعصاب است که سازوکارهای عملکردی دستگاه عصبی را از جریان یونها و پتانسیلهای غشایی تا انتقال سیناپسی و تعامل شبکههای عصبی بررسی میکند. این دانش، با آشکار ساختن منطق الکتریکی و شیمیایی نورونها، زمینه فهم فرایندهای پیچیدهای چون احساس، حرکت، یادگیری و حافظه را فراهم میسازد. درک عمیق نوروفیزیولوژی، فراتر از حفظ تعاریف و فرمولها، به شناخت روابط علت و معلولی و پیوند میان سازوکارهای سلولی و عملکرد دستگاه عصبی وابسته است.
مجموعه پیش رو، شامل سؤالات نوروفیزیولوژی آزمون دکتری تخصصی علوم اعصاب وزارت بهداشت در سال ۱۳۹۴، همراه با پاسخ کلیدی است؛ فرصتی برای سنجش تسلط بر مفاهیم بنیادین، تحلیل پدیدههای الکتروفیزیولوژیک و شناسایی مباحث نیازمند مرور. پیشنهاد میشود پیش از مراجعه به کلید پاسخ، هر سؤال را مستقل بررسی کنید، روابط میان متغیرهای فیزیولوژیک را بسنجید و گزینهها را بر پایه اصول علمی ارزیابی کنید. سپس با تطبیق پاسخها، ضمن سنجش آمادگی خود، منشأ خطاها و خلأهای دانشی را شناسایی کنید؛ زیرا گاه تفاوتی ظریف میان پتانسیل غشایی و پتانسیل تعادلی، یا میان فعالشدن و غیرفعالشدن کانالهای یونی، مسیر رسیدن به پاسخ صحیح را تعیین میکند.
در آیندهنگاران مغز، نوروفیزیولوژی را فراتر از مجموعهای از فرمولها و نمودارها، دانشی محوری برای فهم منطق عملکرد دستگاه عصبی میدانیم. باور ما این است که یادگیری عمیق، زمانی شکل میگیرد که چرایی و چگونگی پدیدهها درک شود؛ از سازوکار شکلگیری پتانسیل عمل تا ارتباط میان آزادسازی ناقلهای عصبی و پاسخ سلول پسسیناپسی. هر پرسش فرصتی برای تقویت استدلال علمی و هر پاسخ گامی برای تبدیل اطلاعات پراکنده به دانشی منسجم و ماندگار است.
نوروفیزیولوژی، دانش کشف منطق پنهان در فعالیت دستگاه عصبی است؛ دانشی که از جریان یونها و تغییرات الکتریکی غشا آغاز میشود، در ارتباطات سیناپسی و تعامل شبکههای عصبی گسترش مییابد و در فهم سازوکارهای پیچیده عملکرد مغز به اوج میرسد.
آیندهنگاران مغز
ما مغز را میشناسیم تا آینده را بسازیم.
راهنمای زمانسنج آزمون
شما میتوانید بدون فشردن دکمه «شروع آزمون» نیز به سؤالات پاسخ دهید؛ اما برای تمرین مدیریت زمان و سنجش سرعت پاسخگویی، این دکمه را در نظر گرفتهایم. با شروع زمانسنج، مدتزمان پاسخگویی شما محاسبه میشود و حتی پس از پایان زمان نیز میتوانید پاسخدادن را ادامه دهید. هدف، یادگیری مدیریت زمان است، نه محدودکردن فرصت یادگیری شما.
زمان باقیمانده: 10:00
با فشردن دکمه زیر، زمانسنج فعال میشود.
زمان باقیمانده10:00
پرسش ۱- در قطع دقيق هرمها در بصل النخاع که منجر به تخریب مسیر کورتیکواسپاینال لترال شود:
الف) حیوان نمیتواند بایستد و راه برود.
ب) کنترل عضلات انتهایی اندامها تغییر نمیکند.
ج) اختلال در عضلات محوری مشاهده می شود.
د) توانایی حیوان در گرفتن اشیای کوچک بین دو انگشت از دست میرود.
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش ۲- کدام یک از پروتئینهای زیر در Lewy bodies در بیماری پارکینسون وجود دارد؟
الف) α-Synuclein
ب) Frataxin
ج) Atrophin
د) Ataxin
پاسخ صحیح: گزینه الف
پرسش ۳- کدام یک در مورد سلولهای گرانولی مخچه صحیح است؟
الف) نوروترانسمیتر گابا ترشح میکنند.
ب) رسپتورهای GABAA آنها حاوی جزء a6 است.
ج) جسم سلولی آنها در لایه سلولهای پورکنژ قرار دارد.
د) دندریت آنها فیبرهای موازی را میسازد.
پاسخ صحیح: گزینه ب
پرسش ۴- کدام یک در مورد سیستم اتونوم صحیح است؟
الف) مهار بازجذب نوراپی نفرین از پایانه عصبی نیمه عمر آن را کاهش میدهد.
ب) وزیکولهای کوچک در نورونهای آدرنرژیک پس گانگليون حاوی نوروپپتید Y هستند.
ج) تحریک نورونهای آدرنرژیک پس گانگلیونی با فرکانس پایین سبب رهایش ATP میشود.
د) مهار مونوآمینواکسیداز و کاتکول اُمتيل ترانسفراز متابولیسم نوراپی نفرین را به شدت کاهش میدهد.
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش ۵- کدام یک در مورد Mossy Fiber LTP در هیپوکمپ صحیح است؟
الف) پسسیناپسی است.
ب) مستقل از رسپتورهای NMDA است.
ج) میزان cAMP در ایجاد آن نقش ندارد.
د) هیپرپولاریزاسیون غشا در ایجاد آن نقش دارد.
پاسخ صحیح: گزینه ب
پرسش ۶- کدام یک جزو حافظه Explicit است؟
الف) Priming
ب) Procedural
ج) Semantic
د) Habituation
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش ۷- کدام یک در مورد هورمونهای هیپوفیز و هیپوتالاموس صحیح است؟
الف) TRH ترشح پرولاكتین را تحریک میکند.
ب) سوماتوستاتین ترشح TRH را تحریک میکند.
ج) سوماتوستاتین ترشح هورمون رشد را تحریک میکند.
د) CRH ترشح β-LPH را مهار میکند.
پاسخ صحیح: گزینه الف
پرسش ۸- کدام یک از جملات زیر در مورد سیستم بینایی صحیح است؟
الف) در مخروطها Transducin مانند استوانهها عمل میکند.
ب) آکسون فوتورسپتورهای حاوی ملانوپسین به هسته سوپراکیاسماتیک میروند.
ج) پاسخ ریتم شبانهروزی به تغییرات روشنایی و تاریکی توسط سیستم استوانهها و مخروطها کنترل میشود.
د) بخش قابل توجهی از پردازش ورودیهای سیستم بینایی در سطح شبکیه از طریق سلولهای مولر صورت می پذیرد.
پاسخ صحیح: گزینه ب
پرسش ۹- کدام یک در خصوص Outer Hair Cells صحیح است؟
الف) استیل کولین آنها را هیپوپولاریزه مینماید.
ب) هیپرپولاریزاسیون سبب کوتاه شدن آنها میشود.
ج) Prestin سبب دپولاریزاسیون آنها میشود.
د) برخلاف سلولهای مویی داخلی، آنها به صوت پاسخ نمیدهند.
از نظر سنجش پزشکی گزینه الف است اما…
پرسش ۱۰- تحریک سمپاتیک موجب کدام اثر میشود؟
الف) انقباض کیسه صفرا
ب) افزایش ترشح آبکی غدد بزاق
ج) انبساط عضله صاف نای
د) افزایش ترشح غدد اشکی
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش ۱۱- در یک عقده یا گانگلیون سمپاتیکی کدام نوع پتانسیل پسسیناپسی ایجاد میشود؟
الف) مهاری آهسته در اثر تحریک نوروپپتیدها
ب) مهاری آهسته در اثر تحریک گیرنده M1 موسکارینی
ج) تحریکی آهسته در اثر تحریک گیرنده M2 موسکارینی
د) تحریکی سریع در اثر تحریک گیرنده نیکوتینی استیل کولین
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش ۱۲- کاربرد تحریکی عمقی مغز (DBS) در کدام یک از بیماریهای زیر مورد تایید FDA قرار گرفته است؟
الف) بیماری ویلسون
ب) وسواس اجباری
ج) آتاکسی مخچه
د) بیماری پارکینسون
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش ۱۳- درباره امواج آلفای مغزی (ریتم آلفا) همه گزینهها صحیح است، بجز:
الف) فرکانس امواج بین ۱۳-۸ در ثانیه است.
ب) فرد در وضعیت هوشیار و چشم بسته قرار دارد.
ج) غالب امواج در نواحی اُکسی پیتال و فرونتال است.
د) فرد از نظر ذهنی در وضعیت آرام و عدم تمرکز قرار دارد.
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش ۱۴- گیرندههای بویایی در روی کدام ناحیه قرار دارند؟
الف) مژکهای دندریتهای عصب بویایی
ب) سلولهای مخاطی بخش فوقانی بینی
ج) سلولهای میترال و کلافهای
د) سلولهای پریگلومرولار پیاز بویابی
پاسخ صحیح: گزینه الف
پرسش ۱۵- بلافاصله پس از قطع عرضی کامل نخاع چه تغییری ایجاد میشود؟
الف) رفلکسهای زیر ناحیه قطع شده از بین میرود.
ب) کلیه رفلکسهای زیر ناحیه قطع شده از بین میرود.
ج) حس تماس از بین می رود ولی حس های درد باقی میماند.
د) سندرم براون – سیکوارد اتفاق میافتد.
پاسخ صحیح: گزینه ب
پرسش ۱۶- کدام کانال یونی در تولید فعالیت ریتمیک مدار تالاموسی قشری در هنگام خواب و بیداری نقش دارد؟
الف) کلسیمی نوع T
ب) گیرنده NMDA
ج) گیرنده نیکوتینی استیل کولین
د) پتاسیمی تأخیری تصحیح کننده
پاسخ صحیح: گزینه الف
پرسش ۱۷- جهت نیستاگموس ایجاد شده پس از یک حرکت چرخشی افقی به کدام سمت و به علت چیست؟
الف) هم جهت چرخش – ادامه حرکت پری لنف به سمت چرخش
ب) خلاف جهت چرخش – ادامه حرکت آندولنف به سمت چرخش
ج) هم جهت چرخش – متوقف شدن حرکت پری لنف
د) خلاف جهت چرخش – متوقف شدن حرکت آندولنف
پاسخ صحیح: گزینه ب
پرسش ۱۸- مرکز تشخیص قیافه اشخاص کدام ناحیه از قشر مغز میباشد؟
الف) بروکا
ب) ورنیکه
ج) بخش فوقانی قشر بینایی اولیه
د) بخش تحتانی لوب گیجگاهی
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش ۱۹- تمام موارد زیر در مورد گیرنده حسی صحیح است، بجز:
الف) کد کردن شدت محرک
ب) کد کردن مدت زمان محرک
ج) تعیین محل محرک
د) تولید پتانسیل همه یا هیچ
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش ۲۰- راه رفتن در خواب و شب ادراری به ترتیب از راست به چپ در کدام مرحله خواب مشاهده میشود؟
الف) NonREM-REM
ب) REM-REM
ج) NonREM-NonREM
د) REM-NonREM
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش ۲۱- کدام گزینه زیر در مورد سازمانبندی سوماتوتوپیک نادرست است؟
الف) ناحیه صورت در بخش لترال قشر حسی اولیه قرار دارد.
ب) اندازه هر ناحیه از بدن با میزان استفاده از آن ناحیه مرتبط است.
ج) ناحیه صورت در قشر حسی کنار ناحیه دست قرار دارد.
د) ناحیه صورت در قشر حسی بین ناحیه تنه و دست قرار دارد.
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش ۲۲- کدام گزینه در مورد سندرم براون – سیکوارد (Brown-Sequard) صحیح است؟
الف) در قطع کامل نخاع مشاهده میشود.
ب) در برخی تومورهای تالاموس مشاهده میشود.
ج) در قطع نخاع به صورت نیمه مشاهده میشود.
د) در بیدردی ناشی از استرس مشاهده میشود.
پاسخ صحیح: گزینه ج
امتیاز آزمون: 0
مسیر یادگیری را ادامه دهید
از سنجش دانش تا یادگیری عمیقتر
برای تثبیت آموختهها، بررسی پاسخهای تشریحی و دسترسی به سوالات کتابها و مباحث دیگر، میتوانید از مسیرهای زیر استفاده کنید.
گامی فراتر از پاسخ صحیح؛ درک عمیق مفاهیم
اگر میخواهید علاوه بر شناسایی گزینه صحیح، با تحلیل علمی سوالات، مبانی مفهومی پاسخها و دلایل رد یا تأیید گزینهها آشنا شوید، پاسخهای تشریحی این مجموعه را مطالعه کنید. تحلیل تشریحی پرسشها فرصتی فراهم میکند تا مفاهیم را عمیقتر درک کنید، ارتباط میان مباحث را بهتر بشناسید و برای مواجهه با پرسشهای مفهومی آزمون آمادگی بیشتری به دست آورید.
برای شناخت بهتر روند سوالات آزمون دکتری علوم اعصاب، به یک دوره بسنده نکنید. مرور سوالات سالهای مختلف به شما کمک میکند دانستههای خود را بازبینی کنید، بر مفاهیم بنیادین تسلط بیشتری بیابید و آمادگی خود را در مواجهه با شیوههای گوناگون طرح سؤال بسنجید.
شناخت مغز به تسلط بر یک مبحث محدود نمیشود. برای تکمیل آمادگی خود در آزمون دکتری تخصصی علوم اعصاب وزارت بهداشت، سایر حوزههای اصلی این رشته را نیز مرور کنید و دانش خود را در پیوند میان ساختار، عملکرد، مبانی زیستی و اثرات داروها بر دستگاه عصبی گسترش دهید.
نه اولین، اما در تلاش برای بهترین بودن؛ نه پیشرو در آغاز، اما ممتاز در پایان.
----
ما شاید آغازگر راه نباشیم، اما با ایمان به شایستگی و تعالی، قدم برمیداریم تا در قلهی ممتاز بودن بایستیم.