از فهم پیام‌های الکتریکی نورون‌ها تا کشف سازوکارهای حیات عصبی
نوروفیزیولوژی (Neurophysiology) دانشی بنیادین در علوم اعصاب است که سازوکارهای عملکردی دستگاه عصبی را از جریان یون‌ها و پتانسیل‌های غشایی تا انتقال سیناپسی و تعامل شبکه‌های عصبی بررسی می‌کند. این دانش، با آشکار ساختن منطق الکتریکی و شیمیایی نورون‌ها، زمینه فهم فرایندهای پیچیده‌ای چون احساس، حرکت، یادگیری و حافظه را فراهم می‌سازد. درک عمیق نوروفیزیولوژی، فراتر از حفظ تعاریف و فرمول‌ها، به شناخت روابط علت و معلولی و پیوند میان سازوکارهای سلولی و عملکرد دستگاه عصبی وابسته است.
مجموعه پیش رو، شامل سؤالات نوروفیزیولوژی آزمون دکتری تخصصی علوم اعصاب وزارت بهداشت در سال ۱۳۹۸، همراه با پاسخ کلیدی است؛ فرصتی برای سنجش تسلط بر مفاهیم بنیادین، تحلیل پدیده‌های الکتروفیزیولوژیک و شناسایی مباحث نیازمند مرور. پیشنهاد می‌شود پیش از مراجعه به کلید پاسخ، هر سؤال را مستقل بررسی کنید، روابط میان متغیرهای فیزیولوژیک را بسنجید و گزینه‌ها را بر پایه اصول علمی ارزیابی کنید. سپس با تطبیق پاسخ‌ها، ضمن سنجش آمادگی خود، منشأ خطاها و خلأهای دانشی را شناسایی کنید؛ زیرا گاه تفاوتی ظریف میان پتانسیل غشایی و پتانسیل تعادلی، یا میان فعال‌شدن و غیرفعال‌شدن کانال‌های یونی، مسیر رسیدن به پاسخ صحیح را تعیین می‌کند.
در آینده‌نگاران مغز، نوروفیزیولوژی را فراتر از مجموعه‌ای از فرمول‌ها و نمودارها، دانشی محوری برای فهم منطق عملکرد دستگاه عصبی می‌دانیم. باور ما این است که یادگیری عمیق، زمانی شکل می‌گیرد که چرایی و چگونگی پدیده‌ها درک شود؛ از سازوکار شکل‌گیری پتانسیل عمل تا ارتباط میان آزادسازی ناقل‌های عصبی و پاسخ سلول پس‌سیناپسی. هر پرسش فرصتی برای تقویت استدلال علمی و هر پاسخ گامی برای تبدیل اطلاعات پراکنده به دانشی منسجم و ماندگار است.
نوروفیزیولوژی، دانش کشف منطق پنهان در فعالیت دستگاه عصبی است؛ دانشی که از جریان یون‌ها و تغییرات الکتریکی غشا آغاز می‌شود، در ارتباطات سیناپسی و تعامل شبکه‌های عصبی گسترش می‌یابد و در فهم سازوکارهای پیچیده عملکرد مغز به اوج می‌رسد.
آینده‌نگاران مغز
ما مغز را می‌شناسیم تا آینده را بسازیم.
راهنمای زمان‌سنج آزمون
شما می‌توانید بدون فشردن دکمه «شروع آزمون» نیز به سؤالات پاسخ دهید؛ اما برای تمرین مدیریت زمان و سنجش سرعت پاسخ‌گویی، این دکمه را در نظر گرفته‌ایم. با شروع زمان‌سنج، مدت‌زمان پاسخ‌گویی شما محاسبه می‌شود و حتی پس از پایان زمان نیز می‌توانید پاسخ‌دادن را ادامه دهید. هدف، یادگیری مدیریت زمان است، نه محدودکردن فرصت یادگیری شما.
زمان باقی‌مانده: 10:00
با فشردن دکمه زیر، زمان‌سنج فعال می‌شود.
زمان باقی‌مانده10:00
پرسش ۱- کدامیک مسئول ایجاد فاز بالاروی پتانسیل عمل در یک نورون ميلينه گاباارژیک است؟
الف) influx یون کلر از محل گره‌های رانویه
ب) influx یون سدیم از محل گره‌های رانویه
ج) efflux یون پتاسیم از محل میلین‌دار غشا
د) efflux یون سدیم از محل میلین‌دار غشا
»» پاسخ: گزینه «ب»
پرسش ۲- احتمال Co-transmission کدامیک از جفت نوروترانسمیترهای زیر در پتانسیل عمل با فرکانس بالا بیشتر است؟
الف) Ach – ATP
ب) ACh – NO
ج) NE – ATP
د) NE – NPY
»» پاسخ: گزینه «د»
پرسش ۳- در مورد نیستاگموس دهلیزی کدام گزینه درست است؟
الف) در افراد کور نیز مشاهده می‌شود.
ب) جزء سریع آن ناشی از تحریک مجاری نیم دایره است.
ج) جزء آهسته آن ناشی از تحریک مراکزی در تنه مغزی است.
د) به طور قراردادی جهت نیستاگموس در جهت حرکت آهسته چشم محسوب می‌شود.
»» پاسخ: گزینه «د»
پرسش ۴- درک کدام حس چشایی از طریق فعال شدن گیرنده‌های T1R2 و T1R3 می‌باشد؟
الف) ترشی
ب) شیرینی
ج) تلخی
د) Umami
»» پاسخ: گزینه «ب»
پرسش ۵- کدام حالت زیر در اختلالات مخچه‌ای دیده نمی‌شود؟
الف) نیستاگموس
ب) آتاکسی
ج) ترمور غیرارادی
د) هیپوتونی
»» پاسخ: گزینه «ج»
پرسش ۶- کدام قشر بویایی زیر نقش اصلی را در حافظه بویایی دارد؟
الف) olfactory tubercle
ب) Amygdala
ج) Piriform Cortex
د) Entorhinal Cortex
»» پاسخ: گزینه «د»
پرسش ۷- در مورد تحریک سمپاتیک کدام صحیح است؟
الف) باعث افزایش ترشح عرق از غدد عرقی می‌شود.
ب) موجب تحریک عضله صاف نای می‌شود.
ج) با انقباض عضله حلقوی باعث تنگ شدن مردمک می‌شود.
د) موجب افزایش خروج ادرار می‌شود.
»» پاسخ: گزینه «الف»
پرسش ۸- کدام مورد در رابطه با آفازی ورنیکه صحیح است؟
الف) همان آفازی غیر روان است.
ب) به آن آفازی حرکتی نیز گفته می‌شود.
ج) تکلم طبیعی است، اما آنچه گفته می‌شود پر از کلمات نامفهوم است.
د) کنترل حرکات ماهرانه حنجره، لب‌ها و دهان زایل می‌گردد.
»» پاسخ: گزینه «ج»
پرسش ۹- تخریب کدام یک از موارد زیر موجب بیماری کره هانتیگتون می‌شود؟
الف) گلوتاماترژیک، گلبوس پالیدوس
ب) گاباارژیک، استریاتوم
ج) دوپامینرژیک، جسم سیاه
د) دوپامینرژیک، استریاتوم
»» پاسخ: گزینه «ب»
پرسش ۱۰- در مورد Fovea در مقایسه با بخش پیرامونی شبکیه کدام عبارت درست است؟
الف) سلول‌های استوانه بیشتری دارد.
ب) سلول‌های مخروطی باریک و دراز دارد.
ج) ضخامت آن در مرکز بیشتر است.
د) تراکم سلول‌های مخروطی كمتر دارد.
»» پاسخ: گزینه «ب»
پرسش ۱۱- کدام مورد زیر به هنگام شوک نخاعی رخ نمی‌دهد؟
الف) ناتوانی همیشگی در تخليه مثانه
ب) افت فوری فشار خون شریانی در بدو شوک نخاعی
ج) توقف موقت رفلکس‌های اسکلتی مرتبط با نخاع
د) بازگشت رفلکس‌های ساکرال چند هفته بعد از شوک نخاعی
»» پاسخ: گزینه «الف»
پرسش ۱۲- رفلکس نوری متعاقب ضایعه در کدام بخش از مسیر عصبی بینایی آسیب نمی‌بیند؟
الف) کیاسمای بینایی
ب) جسم زانویی جانبی
ج) مسیر بینایی
د) عصب بینایی
»» پاسخ: گزینه «ب»
پرسش ۱۳- کدام گزینه زیر در مورد سلول‌های شبکیه چشم درست است؟
الف) تابش نور به سلول‌های استوانه باعث رپلاریزاسيون آنها می‌شود.
ب) سلول‌های دو قطبی می‌توانند فقط دپلاریزه شوند.
ج) سلول‌های مخروطی قادر به تولید پتانسیل عمل نیستند.
د) سلول‌های گانگلیونی قادر به تولید پتانسیل عمل نیستند.
»» پاسخ: گزینه «ج»
پرسش ۱۴- کدامیک از موارد زیر عمل خود را از طریق تغییر در پروتئین غشایی موسوم به Prestin انجام می‌دهد؟
الف) سلول مژک‌دار داخلی
ب) سلول مژک دار خارجی
ج) ماهیچه‌های گوش میانی
د) دریچه گرد
»» پاسخ: گزینه «ب»
پرسش ۱۵- تشابه بين فیبرهای بالارونده و خزه‌ای در مخچه در کدام مورد زیر است؟
الف) از منظر منشاء
ب) پاسخ سلول‌های پورکنژ به اثرات تحریکی آنها
ج) تعداد سیناپس‌ها با سلول‌های پورکنژ
د) تحریک هسته‌های عمقی مخچه
»» پاسخ: گزینه «د»
پرسش ۱۶- کدام یون زیر در فرایند عادت کردن که یک نوع یادگیری است نقش برجسته‌تری دارد؟
الف) کلر
ب) کلسیم
ج) پتاسیم
د) سديم
»» پاسخ: گزینه «ب»
پرسش ۱۷- پتانسیل الکتریکی کدام بخش از حلزون گوش داخلی مثبت‌تر است؟
الف) Scala Media
ب) Scala Vestibuli
ج) Scala Tympani
د) Inner Hair Cells
»» پاسخ: گزینه «الف»
پرسش ۱۸- استریوگنوزیس (Stereognosis) به چه معنی است؟
الف) ادراک چهره اشخاص بدون نگاه کردن به تصویر آنها
ب) ادراک چهره یک دوست از طریق تلفن
ج) ادراک بافت و شکل یک جسم بدون نگاه کردن به آن
د) ادراک تصویر یک گل از طریق بوییدن آن
»» پاسخ: گزینه «ج»
پرسش ۱۹- کدام عبارت در مورد گیرنده‌های حسی درست است؟
الف) گیرنده ماکولا در دستگاه دهلیزی جزو گیرنده‌های با تطابق آهسته می‌باشند.
ب) گیرنده‌های فشاری (بارورسپتورهای) کاروتید و آئورتی هیچ‌گاه تطابق نمی‌یابند.
ج) اگر پتانسیل گیرنده از آستانه پیدایش پتانسیل عمل کمتر شود پتانسیل عمل شروع به ظهور می‌کند.
د) تطابق در گیرنده‌ها فقط به معنی باز تنظیم ساختمانی در آنها است.
»» پاسخ: گزینه «الف»
پرسش ۲۰- کدام گزینه در رابطه با اعمال هیپوتالاموس درست است؟
الف) تحریک هیپوتالاموس طرفی باعث احساس سیری و خشم می‌گردد.
ب) قسمت قدامی هیپوتالاموس به ویژه ناحيه پره اپتیک در تنظیم آب بدن دخالت دارد.
ج) تحریک هسته شکمی میان تالاموس باعت احساس گرسنگی می‌گردد.
د) تحریک هیپوتالاموس خلفی و طرفی فشار شریانی و سرعت ضربان قلب را افزایش می‌دهد.
»» پاسخ: گزینه «د»
پرسش ۲۱- کدام گزینه در مورد حافظه مفهومی یا تلویحی (implicit) صحیح است؟
الف) شامل مهارت‌ها، عادات و رفلکس‌های شرطی می‌شود.
ب) به دو دسته حافظه وقایع ضمنی و حافظه معنایی کلمات تقسیم می‌شود.
ج) برای حفظ خود به هیپوکامپ و سایر بخش‌های لوب گیجگاهی میانی مغز نیاز دارد.
د) همان حافظه اخباری (Declerative) و تشخیصی است.
»» پاسخ: گزینه «الف»
پرسش ۲۲- کدام مورد زیر در مورد نقش ناحیه خاکستری دور قناتی (PAG) نادرست است؟
الف) تزريق مرفین در ناحیه PAG موجب کاهش درد می‌شود.
ب) تزریق نالوکسان در ناحیه PAG موجب افزایش درد می‌شود.
ج) تحریک PAG باعث رها شدن NE و 5HT می‌گردد.
د) نورون‌های PAG مستقیماً نورون‌های انکفالینرژیک نخاع را تحریک می‌کنند.
»» پاسخ: گزینه «د»
پرسش ۲۳- اگر هسته كونئاتوس در بخش تحتانی بصل النخاع به صورت دو طرفه تخریب شود. کدام حالت زیر در فرد بیمار در معاینه بالینی مشاهده می‌شود؟
الف) از بین رفتن حس درد دست راست و حس فشار دست چپ
ب) از بین رفتن حس وضعیت و تماس دقیق در اندام‌های فوقانی
ج) از بین رفتن حس وضعیت و تماس دقیق در اندام‌های تحتانی
د) از بین حس درد و حرارت هر چهار اندام
»» پاسخ: گزینه «ب»
پرسش ۲۴- تمام موارد زیر در مورد پدیده Wind-up در شاخ خلفی نخاع درست است، بجز:
الف) در اثر رهایش گلوتامات و ماده P ایجاد می‌شود.
ب) در اثر افزایش تعداد گیرنده NMDA بر روی نورون‌های نخاع ایجاد می‌شود.
ج) در اثر افزایش تولید گیرنده AMPA بر روی نورون‌های نخاع ایجاد می‌شود.
د) باعث افزایش فعالیت در مسیر انتقال درد می‌شود.
»» پاسخ: گزینه «ج»
پرسش ۲۵- کدام گزینه زیر در مورد (Calcitonin Gene-related peptide) CGRP درست است؟
الف) فقط در اعصاب محیطی وجود دارد.
ب) هم در اعصاب محیطی و هم در سیستم اعصاب مرکزی دیده می‌شوند.
ج) فقط همراه با ماده P در انتهای اعصاب وجود دارد.
د) گیرنده CGRP از نوع کانال یونی است.
»» پاسخ: گزینه «ب»
امتیاز آزمون: 0
مسیر یادگیری را ادامه دهید
از سنجش دانش تا یادگیری عمیق‌تر
برای تثبیت آموخته‌ها، بررسی پاسخ‌های تشریحی و دسترسی به سوالات کتاب‌ها و مباحث دیگر، می‌توانید از مسیرهای زیر استفاده کنید.
گامی فراتر از پاسخ صحیح؛ درک عمیق مفاهیم
اگر می‌خواهید علاوه بر شناسایی گزینه صحیح، با تحلیل علمی سوالات، مبانی مفهومی پاسخ‌ها و دلایل رد یا تأیید گزینه‌ها آشنا شوید، پاسخ‌های تشریحی این مجموعه را مطالعه کنید. تحلیل تشریحی پرسش‌ها فرصتی فراهم می‌کند تا مفاهیم را عمیق‌تر درک کنید، ارتباط میان مباحث را بهتر بشناسید و برای مواجهه با پرسش‌های مفهومی آزمون آمادگی بیشتری به دست آورید.
برای شناخت بهتر روند سوالات آزمون دکتری علوم اعصاب، به یک دوره بسنده نکنید. مرور سوالات سال‌های مختلف به شما کمک می‌کند دانسته‌های خود را بازبینی کنید، بر مفاهیم بنیادین تسلط بیشتری بیابید و آمادگی خود را در مواجهه با شیوه‌های گوناگون طرح سؤال بسنجید.
شناخت مغز به تسلط بر یک مبحث محدود نمی‌شود. برای تکمیل آمادگی خود در آزمون دکتری تخصصی علوم اعصاب وزارت بهداشت، سایر حوزه‌های اصلی این رشته را نیز مرور کنید و دانش خود را در پیوند میان ساختار، عملکرد، مبانی زیستی و اثرات داروها بر دستگاه عصبی گسترش دهید.
نه اولین، اما در تلاش برای بهترین بودن؛ نه پیشرو در آغاز، اما ممتاز در پایان.
----
ما شاید آغازگر راه نباشیم، اما با ایمان به شایستگی و تعالی، قدم برمی‌داریم تا در قله‌ی ممتاز بودن بایستیم.
