سوالات جای خالی گفتار دوم فصل چهارم زیست یازدهم | یادگیری فعال برای کنکور و امتحان نهایی

دعای مطالعه [ نمایش ]
بِسْمِ الله الرَّحْمنِ الرَّحیمِ
اَللّهُمَّ اَخْرِجْنى مِنْ ظُلُماتِ الْوَهْمِ
خدايا مرا بيرون آور از تاريكىهاى وهم،
وَ اَكْرِمْنى بِنُورِ الْفَهْمِ
و به نور فهم گرامى ام بدار،
اَللّهُمَّ افْتَحْ عَلَيْنا اَبْوابَ رَحْمَتِكَ
خدايا درهاى رحمتت را به روى ما بگشا،
وَانْشُرْ عَلَيْنا خَزائِنَ عُلُومِكَ بِرَحْمَتِكَ يا اَرْحَمَ الرّاحِمينَ
و خزانههاى علومت را بر ما باز كن به امید رحمتت اى مهربانترين مهربانان.
آیندهنگاران مغز به مدیریت داریوش طاهری، مجموعهای نوآورانه با نامهای زیستیار، زیستیاد و زیستبان تعاملی ارائه کرده است که تجربهای کاملاً هوشمند، تعاملی و هدفمند در یادگیری زیستشناسی دهم، یازدهم و دوازدهم فراهم میآورد. این مجموعه فراتر از ابزار آموزشی ساده است و به عنوان یک همراه هوشمند یادگیری، دانشآموز را در مسیر تسلط علمی، درک عمیق و آمادگی کامل برای آزمونها هدایت میکند.
این تجربه تعاملی دقیقاً همان اصل قدیمی «تکرار، مادر مهارتهاست» را عملی میکند و دانشآموز را به یادگیری فعال، تفکر تحلیلی و خودسنجی مستمر سوق میدهد. ما در آیندهنگاران مغز خود را معماران تکرار هدفمند میدانیم که با طراحی علمی مسیر یادگیری، دانشآموزان را به بالاترین سطح توانمندی هدایت میکنند.
با تمرکز بر آموزش مفهومی، تکرار هدفمند و بازیابی فعال، این مجموعه با جایخالیهای هوشمند یادگیری را از حالت منفعل خارج کرده و آن را به یک تجربه تعاملی و عمیق تبدیل میکند. طراحی هوشمندانه این ابزارها امکان یادگیری پیوسته و یکپارچه در طول سه سال تحصیلی را فراهم میآورد و دانشآموزان را به مهارتآموز حرفهای در زیستشناسی تبدیل میکند، آماده برای مواجهه با چالشهای علمی و تحصیلی و تبدیل تجربه یادگیری به فرآیندی فراموشنشدنی.
»» فصل تنظیم شیمیایی
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
گفتار غدّههای درونریز
گفتار غدّههای درونریز
دستگاه [نمایش پاسخ] که غدّهها بخش مهمی از آناند، فعالیتهای بدن را به وسیلهٔ [نمایش پاسخ] تنظیم میکند. در این گفتار، غدد [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] آنها را در انسان بررسی میکنیم.
هیپوفیز
غدهٔ هیپوفیز تقریباً به اندازهٔ یک [نمایش پاسخ] است و با ساقهای به [نمایش پاسخ] متصل است (شکل ۵). این غدّه درون یک گودی، در [نمایش پاسخ] از کف جمجمه جای دارد. غدهٔ هیپوفیز [نمایش پاسخ] بخش دارد که [نمایش پاسخ]، [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] نامیده میشوند. عملکرد بخش [نمایش پاسخ] در [نمایش پاسخ] به خوبی شناخته نشده است.
شکل ۵- غدهٔ [نمایش پاسخ]
بیشتر بدانید
نقش بخش میانی غدهٔ هیپوفیز در ماهیها و دوزیستان بهتر شناخته شده است. این بخش، هورمونی ترشح میکند که باعث تیرهتر شدن یاختههای پوست در پاسخ به محرکهای محیطی میشود. در انسان بالغ، بخش میانی بسیار کوچک میشود یا حتی از بین میرود.
بخش پیشین
بخش پیشین تحت تنظیم [نمایش پاسخ]، [نمایش پاسخ] هورمون ترشح میکند. هیپوتالاموس توسط [نمایش پاسخ] با بخش [نمایش پاسخ] ارتباط دارد و هورمونهایی به نام [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] ترشح میکند که باعث میشوند هورمونهای بخش [نمایش پاسخ] ترشح شوند، یا اینکه ترشح آنها [نمایش پاسخ] شود. به همین دلیل، غدّهٔ [نمایش پاسخ] نقش مهمی در تنظیم ترشح سایر [نمایش پاسخ] بر عهده دارد.
هورمون [نمایش پاسخ]، یکی از هورمونهای بخش [نمایش پاسخ] است که با رشد [نمایش پاسخ] استخوانهای [نمایش پاسخ]، اندازهٔ قد را افزایش میدهد. در نزدیکی [نمایش پاسخ] سر استخوانهای [نمایش پاسخ]، دو صفحهٔ [نمایش پاسخ] وجود دارد که صفحات [نمایش پاسخ] نام دارند (شکل ۶) یاختههای [نمایش پاسخ] در این صفحات تقسیم میشوند. همچنان که یاختههای [نمایش پاسخ] پدید میآیند، یاختههای [نمایش پاسخ] جانشین یاختههای [نمایش پاسخ] قدیمیتر میشوند و به این ترتیب، [نمایش پاسخ] رشد میکند. [نمایش پاسخ] بعد از [نمایش پاسخ]، صفحات [نمایش پاسخ] از حالت [نمایش پاسخ] به [نمایش پاسخ] تبدیل میشوند. در این حالت، [نمایش پاسخ] استخوان متوقف میشود و میگویند «[نمایش پاسخ] بسته شدهاند». تا زمانی که این [نمایش پاسخ] بسته نشدهاند، [نمایش پاسخ] میتواند قد را افزایش دهد.
شکل ۶- [نمایش پاسخ] در استخوانهای [نمایش پاسخ] و چگونگی [نمایش پاسخ] استخوان
[نمایش پاسخ] هورمون دیگر بخش [نمایش پاسخ] است. پس از [نمایش پاسخ]، این هورمون، غدد [نمایش پاسخ] را به تولید [نمایش پاسخ] وامیدارد. تا مدتها تصور میشد که کار [نمایش پاسخ] تنها همین است. اما اکنون شواهد روزافزونی مبنی بر نقش این هورمون در دستگاه [نمایش پاسخ] و حفظ [نمایش پاسخ] به دست آمده است. در مردان، این هورمون در تنظیم فرایندهای دستگاه [نمایش پاسخ] نیز نقش دارد.
هورمونهای [نمایش پاسخ]، [نمایش پاسخ] هورمون باقیماندهٔ بخش [نمایش پاسخ] را تشکیل میدهند. بخش [نمایش پاسخ] با ترشح این هورمونها فعالیت سایر [نمایش پاسخ] را تنظیم میکنند. هورمون محرک [نمایش پاسخ]، فعالیت غدّهٔ [نمایش پاسخ] را تحریک میکند؛ هورمون محرک [نمایش پاسخ] روی غدّهٔ [نمایش پاسخ] تأثیر میگذارد و هورمونهای محرک غدّههای [نمایش پاسخ] که [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] نام دارند، کار غدّههای [نمایش پاسخ] ([نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ]) را تنظیم میکنند.
بخش پسین
بخش پسین [نمایش پاسخ] هورمونی [نمایش پاسخ]. هورمونهای بخش [نمایش پاسخ] در یاختههای [نمایش پاسخ] [نمایش پاسخ] تولید میشوند. این هورمونها که در [نمایش پاسخ] ساخته شدهاند از طریق [نمایش پاسخ] به بخش [نمایش پاسخ] میرسند (شکل 7). دو هورمون به نامهای [نمایش پاسخ]، که در سال قبل با آن آشنا شدیم، و [نمایش پاسخ]، که در فصل ۷ با آن آشنا میشویم، در [نمایش پاسخ] ساخته و در بخش [نمایش پاسخ]، [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] میشوند.
بیشتر بدانید
اندازهٔ قد هر فرد علاوه بر ژنتیک به محیط هم بستگی دارد. ژنهایی که از والدین به فرزند میرسد تعیین کنندهٔ اندازهٔ قد اوست. اندازهٔ قد به نژاد هم بستگی دارد (که آن هم موردی از ژنتیک است). به عنوان مثال، میانگین قد در آسیای جنوب شرقی کمتر از ایران است.
محیط تأثیر غیر قابل انکاری بر اندازهٔ نهایی قد دارد. تغذیه، ورزش و حتی استراحت از عوامل مؤثر بر اندازهٔ قد هستند.
شكل ۷- ارتباط بخش [نمایش پاسخ] با [نمایش پاسخ]
غدهٔ تیروئید
شکلی شبیه به [نمایش پاسخ] دارد و در [نمایش پاسخ] [نمایش پاسخ] واقع است (شکل ۸). [نمایش پاسخ] که از این غده ترشح میشوند، عبارتاند از: [نمایش پاسخ] [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ]. هورمونهای تیروئیدی [نمایش پاسخ] هورمون [نمایش پاسخ] به نامهای [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] هستند.
هورمونهای تیروئیدی میزان [نمایش پاسخ] [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] در دسترس را تنظیم میکنند. از آنجایی که تجزیهٔ [نمایش پاسخ] در [نمایش پاسخ] یاختههای بدن رخ میدهد پس [نمایش پاسخ]، یاختهٔ [نمایش پاسخ] این هورمونها هستند.
در دوران [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ]، [نمایش پاسخ] برای [نمایش پاسخ] دستگاه عصبی [نمایش پاسخ] لازم است؛ بنابراین، فقدان آن به اختلالات [نمایش پاسخ] دستگاه عصبی و عقبماندگی [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] جنین میانجامد.
اگر [نمایش پاسخ] در غذا به مقدار کافی نباشد، آنگاه هورمون [نمایش پاسخ] به اندازهٔ کافی ساخته نمیشود. در این حالت غدهٔ [نمایش پاسخ] با ترشح هورمون [نمایش پاسخ]، باعث [نمایش پاسخ] بیشتر غده میشود تا [نمایش پاسخ] بیشتری جذب کند. فعالیت بیشتر غدهٔ [نمایش پاسخ] منجر به بزرگ شدن آن میشود که به آن [نمایش پاسخ] میگویند.
يد در غذاهای [نمایش پاسخ] فراوان است. مقدار ید موجود در فراوردههای [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] یک منطقه، به مقدار ید [نمایش پاسخ] بستگی دارد. با توجه به کمبود ید در [نمایش پاسخ] کشور ما، همچون [نمایش پاسخ] دیگر کشورها، برنامههای غذایی متکی به فراوردههای [نمایش پاسخ] نمیتواند فراهم کنندهٔ [نمایش پاسخ] موردنیاز بدن باشد.
شکل ۸- غدهٔ [نمایش پاسخ]
فعالیت ۱
استفاده از نمک [نمایش پاسخ] میتواند [نمایش پاسخ] مورد نیاز بدن را تأمین کند. تحقیق کنید که نمکهای ید دار در چه [نمایش پاسخ] خواص خود را حفظ میکنند و چه غذاهایی [نمایش پاسخ] جذب ید میشوند؟
بیشتر بدانید
هورمونهای تیروئیدی از پیوستن دو مشتق آمینواسید تیروزین پدید آمدهاند. یکی از آنها سه اتم يد دارد و دیگری چهار اتم ید؛ به همین دلیل، آن دو را به ترتیب، با T3 و T4 نمایش میدهند. T4 که تیروکسین نیز نامیده میشود در مجاورت یاختههای هدف به T3 تبدیل میشود.

هورمون دیگر تیروئید، [نمایش پاسخ] است. زمانی که [نمایش پاسخ] در خوناب [نمایش پاسخ] است، این هورمون از برداشت [نمایش پاسخ] از [نمایش پاسخ] جلوگیری میکند.
غدّههای پاراتیروئید
غدّههای پاراتیروئید به تعداد [نمایش پاسخ] عدد در [نمایش پاسخ] غدهٔ [نمایش پاسخ] قرار دارند (شکل 9). این غدد، هورمون [نمایش پاسخ] ترشح میکنند.
هورمون پاراتیروئیدی در پاسخ به [نمایش پاسخ] [نمایش پاسخ] [نمایش پاسخ] ترشح میشود و در [نمایش پاسخ] [نمایش پاسخ] نقش دارد. این هورمون، [نمایش پاسخ] را از [نمایش پاسخ] [نمایش پاسخ] جدا و آزاد میکند. همچنین [نمایش پاسخ] کلسیم را در [نمایش پاسخ] افزایش میدهد.
یکی دیگر از کارهای هورمون [نمایش پاسخ] اثر بر ویتامین [نمایش پاسخ] است. این هورمون، ویتامین [نمایش پاسخ] را به شکلی تبدیل میکند که میتواند [نمایش پاسخ] [نمایش پاسخ] از [نمایش پاسخ] را افزایش دهد؛ بنابراین کمبود ویتامین [نمایش پاسخ] باعث [نمایش پاسخ] جذب کلسیم از [نمایش پاسخ] میشود.
شکل ۹- غدّههای [نمایش پاسخ]
غدّه فوق کلیه
غدهٔ فوق کلیه [نمایش پاسخ] کلیه قرار دارد و از [نمایش پاسخ] بخش [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] تشکیل شده است که از همدیگر [نمایش پاسخ]اند (شکل ۱۰).
بخش [نمایش پاسخ] ساختار [نمایش پاسخ] دارد. وقتی فرد در شرایط [نمایش پاسخ] قرار میگیرد، این بخش [نمایش پاسخ] هورمون به نامهای [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] ترشح میکند. این هورمونها [نمایش پاسخ]، [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] [نمایش پاسخ] را افزایش میدهند و [نمایش پاسخ] را در [نمایش پاسخ] باز میکنند. چنین تغییراتی بدن را برای پاسخهای [نمایش پاسخ] آماده میکند.
بخش [نمایش پاسخ] به تنشهای [نمایش پاسخ]، مثل [نمایش پاسخ]، با ترشح [نمایش پاسخ] پاسخ [نمایش پاسخ] میدهد. این هورمون [نمایش پاسخ] [نمایش پاسخ] را افزایش میدهد. اگر تنشها به مدت [نمایش پاسخ] ادامه یابد، [نمایش پاسخ] دستگاه [نمایش پاسخ] را تضعیف میکند.
هورمون دیگر بخش قشری [نمایش پاسخ] است که بازجذب [نمایش پاسخ] را از [نمایش پاسخ] افزایش میدهد. به دنبال بازجذب [نمایش پاسخ]، [نمایش پاسخ] هم بازجذب میشود و در نتیجه فشار خون [نمایش پاسخ] میرود.
بخش قشری هورمون [نمایش پاسخ] [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] را در هر دو جنس نیز ترشح میکند.
شکل ۱۰- غدّهٔ [نمایش پاسخ]
بیشتر بدانید
در زمان بارداری نیز ممکن است دیابت رخ دهد که به آن دیابت بارداری میگویند. دیابت بارداری برای جنین خطرناک است و باید بلافاصله تشخیص داده شود تا اقدامات لازم صورت گیرد؛ در غیر این صورت، جنین آسیب میبیند و حتی ممکن است سقط شود.
غدهٔ لوزالمعده
غدهٔ لوزالمعده از [نمایش پاسخ] قسمت [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] تشکیل شده است (شکل ۱۱). بخش [نمایش پاسخ]، آنزیمهای [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] ترشح میکند که در سال گذشته با آن آشنا شدیم. بخش [نمایش پاسخ] به صورت مجموعهای از [نمایش پاسخ] در بین بخش [نمایش پاسخ] است که [نمایش پاسخ] نام دارند.
شکل ۱۱- [نمایش پاسخ]
از بخش [نمایش پاسخ] لوزالمعده دو [نمایش پاسخ] به نامهای [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] ترشح میشوند. [نمایش پاسخ] در پاسخ به [نمایش پاسخ] گلوکز خون ترشح شده، باعث [نمایش پاسخ] [نمایش پاسخ] به گلوکز در [نمایش پاسخ] میشود و به این ترتیب، [نمایش پاسخ] خون را [نمایش پاسخ] میدهد. [نمایش پاسخ] در پاسخ به [نمایش پاسخ] گلوکز خون ترشح میشود و باعث ورود [نمایش پاسخ] به [نمایش پاسخ] و ساختهشدن [نمایش پاسخ] میشود و به این ترتیب، [نمایش پاسخ] خون را [نمایش پاسخ] میدهد.
اگر [نمایش پاسخ] نتوانند گلوکز را از [نمایش پاسخ] بگیرند، غلظت گلوکز [نمایش پاسخ] افزایش مییابد. به همین علت [نمایش پاسخ] و به دنبال آن [نمایش پاسخ] وارد [نمایش پاسخ] میشود. چنین وضعیتی به [نمایش پاسخ] معروف است.
در این نوع [نمایش پاسخ]، یاختهها مجبورند [نمایش پاسخ] موردنیاز خود را از [نمایش پاسخ] یا حتی [نمایش پاسخ] بهدست آورند که به [نمایش پاسخ] وزن میانجامد. بر اثر تجزیهٔ [نمایش پاسخ]، محصولات [نمایش پاسخ] تولید میشود که اگر این وضعیت [نمایش پاسخ] نشود به [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] منجر خواهد شد. علاوه بر آن، تجزیه [نمایش پاسخ]، [نمایش پاسخ] بدن را کاهش میدهد. بنابراین، افراد مبتلا به [نمایش پاسخ] باید بهداشت را [نمایش پاسخ] رعایت کنند و مراقب [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] هرچند کوچک باشند.
دیابت بر [نمایش پاسخ] نوع است. در نوع [نمایش پاسخ]، [نمایش پاسخ] ترشح نمیشود یا به [نمایش پاسخ] ترشح نمیشود. این بیماری، یک بیماری [نمایش پاسخ] است که در آن دستگاه [نمایش پاسخ] یاختههای [نمایش پاسخ] در [نمایش پاسخ] را از بین میبرد. این بیماری با تزریق [نمایش پاسخ] تحت کنترل درخواهد آمد. در دیابت نوع [نمایش پاسخ] اشکال در تولید [نمایش پاسخ] نیست. در نوع [نمایش پاسخ] انسولین به [نمایش پاسخ] وجود دارد، اما [نمایش پاسخ] به آن پاسخ نمیدهند. دیابت نوع [نمایش پاسخ] از سن حدود [نمایش پاسخ] به بعد، در نتیجه [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] در افرادی که [نمایش پاسخ] را دارند ظاهر میشود.
فعالیت ۲
تحقیق کنید که برای پیشگیری از دیابت نوع [نمایش پاسخ] چه باید کرد؟
سایر غدد درونریز
غدهٔ [نمایش پاسخ] یکی دیگر از غدد [نمایش پاسخ] مغز است که در [نمایش پاسخ] برجستگیهای [نمایش پاسخ] قرار دارد (شکل ۱۲) و هورمون [نمایش پاسخ] ترشح میکند. مقدار ترشح این هورمون در [نمایش پاسخ] به حداکثر و در [نمایش پاسخ] به حداقل میرسد. [نمایش پاسخ] این هورمون در [نمایش پاسخ] به خوبی معلوم نیست، اما پژوهشها نشان میدهند که به تنظیم [نمایش پاسخ] ارتباط دارد.
غدهٔ [نمایش پاسخ] هورمون [نمایش پاسخ] ترشح میکند که در تمایز [نمایش پاسخ] نقش دارد. با تمایز [نمایش پاسخ] در فصل ۵ بیشتر آشنا خواهیم شد.
همچنین عملکرد غدّههای [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] آنها را در فصل ۷ خواهید دید.
شکل ۱۲- جایگاه غدّه [نمایش پاسخ]
گوناگونی [نمایش پاسخ] یاختهها به هورمونها
[نمایش پاسخ] یک یاخته [نمایش پاسخ] هورمون را دریافت کند یا اینکه [نمایش پاسخ] یاخته، [نمایش پاسخ] هورمون را دریافت کنند. براساس نوع [نمایش پاسخ] و نوع [نمایش پاسخ]، پیام [نمایش پاسخ] به [نمایش پاسخ] تفسیر میشود. مثلاً وقتی هورمون [نمایش پاسخ] که کلسیم [نمایش پاسخ] را افزایش میدهد به [نمایش پاسخ] میرسد، بازجذب [نمایش پاسخ] را زیاد میکند، اما همان هورمون در [نمایش پاسخ] باعث [نمایش پاسخ] استخوان میشود و [نمایش پاسخ] را آزاد میکند.
تنظیم [نمایش پاسخ] ترشح هورمونها
هورمونها در مقادیر [نمایش پاسخ] [نمایش پاسخ] ترشح میشوند، اما با همین مقدار [نمایش پاسخ]، اثرات خود را برجای میگذارند. بنابراین، تغییر هرچند [نمایش پاسخ] در مقدار ترشح هورمونها اثرات [نمایش پاسخ] در پی خواهد داشت؛ به همین علت ترشح هورمونها باید به [نمایش پاسخ] تنظیم شود.
چرخهٔ تنظیم [نمایش پاسخ] روش [نمایش پاسخ] در تنظیم ترشح [نمایش پاسخ]ست که به دو صورت [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] دیده میشود. در تنظیم [نمایش پاسخ] [نمایش پاسخ]، [نمایش پاسخ] مقدار یک هورمون یا [نمایش پاسخ] آن، باعث [نمایش پاسخ] ترشح همان هورمون میشود و [نمایش پاسخ]. [نمایش پاسخ] هورمونها توسط بازخورد [نمایش پاسخ] تنظیم میشوند. تنظیم [نمایش پاسخ]، مثالی از یک بازخورد [نمایش پاسخ] است (شكل 13).
در تنظیم بازخوردی [نمایش پاسخ]، [نمایش پاسخ] مقدار یک هورمون یا [نمایش پاسخ] آن، باعث [نمایش پاسخ] ترشح همان هورمون میشود. عملکرد [نمایش پاسخ] توسط چرخهٔ بازخوردی [نمایش پاسخ] تنظیم میشود که در فصل ۷ با آن آشنا خواهید شد.
شکل ۱۳- تنظیم [نمایش پاسخ] [نمایش پاسخ] با بازخورد [نمایش پاسخ]
ارتباط [نمایش پاسخ] در [نمایش پاسخ]
در دنیای جانوران از ارتباط [نمایش پاسخ] نه فقط برای ارتباط بین [نمایش پاسخ]، بلکه برای ارتباط [نمایش پاسخ] با یکدیگر نیز استفاده میشود. [نمایش پاسخ] موادی هستند که از یک [نمایش پاسخ] ترشح میشوند و در [نمایش پاسخ] دیگری از همان [نمایش پاسخ] پاسخهای [نمایش پاسخ] ایجاد میکنند. مثلاً زنبور از [نمایش پاسخ] برای هشدار خطر [نمایش پاسخ] به دیگران استفاده میکند. مارها از [نمایش پاسخ] برای [نمایش پاسخ] و گربهها از آن برای تعیین [نمایش پاسخ] خود استفاده میکنند.
در ادامه بخوانید:
زیستیار تعاملی آیندهنگاران مغز | زیستبان یادگیری با جایخالی؛ زیستشناسی دهم
زیستیار تعاملی آیندهنگاران مغز | زیستبان یادگیری با جایخالی؛ زیستشناسی دوازدهم
🚀 با ما همراه شوید!
تازهترین مطالب و آموزشهای مغز و اعصاب را از دست ندهید. با فالو کردن کانال تلگرام آیندهنگاران مغز، از ما حمایت کنید!
