سوالات جای خالی گفتار سوم فصل چهارم زیست دوازدهم | یادگیری فعال برای کنکور و امتحان نهایی
دعای مطالعه [ نمایش ]
بِسْمِ الله الرَّحْمنِ الرَّحیمِ
اَللّهُمَّ اَخْرِجْنى مِنْ ظُلُماتِ الْوَهْمِ
خدايا مرا بيرون آور از تاريكىهاى وهم،
وَ اَكْرِمْنى بِنُورِ الْفَهْمِ
و به نور فهم گرامى ام بدار،
اَللّهُمَّ افْتَحْ عَلَيْنا اَبْوابَ رَحْمَتِكَ
خدايا درهاى رحمتت را به روى ما بگشا،
وَانْشُرْ عَلَيْنا خَزائِنَ عُلُومِكَ بِرَحْمَتِكَ يا اَرْحَمَ الرّاحِمينَ
و خزانههاى علومت را بر ما باز كن به امید رحمتت اى مهربانترين مهربانان.
آیندهنگاران مغز به مدیریت داریوش طاهری، مجموعهای نوآورانه با نامهای زیستیار، زیستیاد و زیستبان تعاملی ارائه کرده است که تجربهای کاملاً هوشمند، تعاملی و هدفمند در یادگیری زیستشناسی دهم، یازدهم و دوازدهم فراهم میآورد. این مجموعه فراتر از ابزار آموزشی ساده است و به عنوان یک همراه هوشمند یادگیری، دانشآموز را در مسیر تسلط علمی، درک عمیق و آمادگی کامل برای آزمونها هدایت میکند.
این تجربه تعاملی دقیقاً همان اصل قدیمی «تکرار، مادر مهارتهاست» را عملی میکند و دانشآموز را به یادگیری فعال، تفکر تحلیلی و خودسنجی مستمر سوق میدهد. ما در آیندهنگاران مغز خود را معماران تکرار هدفمند میدانیم که با طراحی علمی مسیر یادگیری، دانشآموزان را به بالاترین سطح توانمندی هدایت میکنند.
با تمرکز بر آموزش مفهومی، تکرار هدفمند و بازیابی فعال، این مجموعه با جایخالیهای هوشمند یادگیری را از حالت منفعل خارج کرده و آن را به یک تجربه تعاملی و عمیق تبدیل میکند. طراحی هوشمندانه این ابزارها امکان یادگیری پیوسته و یکپارچه در طول سه سال تحصیلی را فراهم میآورد و دانشآموزان را به مهارتآموز حرفهای در زیستشناسی تبدیل میکند، آماده برای مواجهه با چالشهای علمی و تحصیلی و تبدیل تجربه یادگیری به فرآیندی فراموشنشدنی.
»» فصل تغییر در اطلاعات وراثتی
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
گفتار تغییر در گونهها
گفتار ۳. تغییر در گونهها
گونههای [نمایش پاسخ] روی کره زمین زندگی میکنند. آیا این گونهها در گذشتههای [نمایش پاسخ] هم وجود داشتهاند؟ یا اینکه در طول [نمایش پاسخ] پدید آمدهاند؟
شواهد تغییر گونهها
شواهدی وجود دارند که نشان میدهند [نمایش پاسخ] در طول [نمایش پاسخ] تغییر کردهاند. در ادامه به این شواهد میپردازیم.
الف) [نمایش پاسخ]: در سالهای قبل، با انواع سنگوارهها و نحوه تشکیل آنها آشنا شدهاید. به یاد دارید که سنگواره عبارت بود از [نمایش پاسخ] یک [نمایش پاسخ] یا [نمایش پاسخ] از جانداری که در [نمایش پاسخ] زندگی میکرده است. سنگواره [نمایش پاسخ] حاوی قسمتهای [نمایش پاسخ] بدن جانداران (مثل استخوانها یا [نمایش پاسخ]) است. گاهی ممکن است [نمایش پاسخ] یک جاندار سنگواره شده باشد مثل [نمایش پاسخ] منجمد شدهای که [نمایش پاسخ] قسمتهای بدن آنها، حتی [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ]، حفظ شدهاند یا حشراتی که در [نمایش پاسخ] [نمایش پاسخ] به دام افتادهاند.
سنگوارهها اطلاعات [نمایش پاسخ] به ما میدهند. [نمایش پاسخ]، که به مطالعه [نمایش پاسخ] میپردازند، دریافتهاند که در [نمایش پاسخ] جاندارانی زندگی میکردهاند که [نمایش پاسخ] دیگر نیستند، مثل [نمایش پاسخ]. در مقابل، جاندارانی هم هستند که [نمایش پاسخ] زندگی میکنند، اما در [نمایش پاسخ] زندگی نمیکردهاند مثل [نمایش پاسخ] یا [نمایش پاسخ]. در این میان، گونههایی هم هستند که از [نمایش پاسخ] دور تا زمان [نمایش پاسخ] زندگی کردهاند مثل [نمایش پاسخ]. شواهد [نمایش پاسخ] نشان میدهند که این درخت در [نمایش پاسخ] سال پیش هم وجود داشته است (شکل 10).
شکل ۱۰- برگ [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] آن
دیرینه شناسان قادرند [نمایش پاسخ] یک [نمایش پاسخ] را تعیین کنند. آنان اکنون میدانند که در هر [نمایش پاسخ]، چه [نمایش پاسخ] وجود داشتهاند. در مجموع، [نمایش پاسخ] نشان میدهند که در [نمایش پاسخ] مختلف، زندگی به [نمایش پاسخ] مختلفی جریان داشته است.
ب) تشریح [نمایش پاسخ]: در تشریح مقایسهای [نمایش پاسخ] جانداران [نمایش پاسخ] [نمایش پاسخ] با یکدیگر مقایسه میشود. این مقایسه نشان میدهد که [نمایش پاسخ] بدنی [نمایش پاسخ] گونهها از طرح [نمایش پاسخ] برخوردار است. مقایسه اندام [نمایش پاسخ] در [نمایش پاسخ] مختلف، از طرح [نمایش پاسخ] یکسان حکایت دارد. اندامهایی را که طرح [نمایش پاسخ] آنها [نمایش پاسخ] است، حتی اگر [نمایش پاسخ] متفاوتی انجام دهند، «اندامها یا ساختارهای [نمایش پاسخ]» مینامند. [نمایش پاسخ] انسان، [نمایش پاسخ] پرنده، [نمایش پاسخ] دلفین و [نمایش پاسخ] گربه مثالهایی از اندامهای [نمایش پاسخ] هستند.
علت وجود ساختارهای [نمایش پاسخ] در گونههای [نمایش پاسخ] چیست؟ زیستشناسان بر این باورند که این [نمایش پاسخ]، [نمایش پاسخ] مشترکی دارند یعنی اینکه در [نمایش پاسخ] از گونه [نمایش پاسخ] مشتق شدهاند (شکل ۱۱)، به همین علت این [نمایش پاسخ] میان آنها دیده میشود. گونههایی را که [نمایش پاسخ] مشترکی دارند گونههای [نمایش پاسخ] میگویند.
بیشتر بدانید
ساختارهای همتا طرح ساختاری یکسان در اندام حرکتی جلویی بعضی از مهره داران 
شکل ۱۱- [نمایش پاسخ] مشترک و گونههای [نمایش پاسخ]. از [نمایش پاسخ] موجودات زنده در [نمایش پاسخ] هم استفاده میشود. دلفین با [نمایش پاسخ] خویشاوندی [نمایش پاسخ] دارد تا با [نمایش پاسخ]. بنابراین دلفین و [نمایش پاسخ] در یک گروه قرار میگیرند.
زیستشناسان از ساختارهای [نمایش پاسخ] برای ردهبندی جانداران استفاده میکنند و جانداران [نمایش پاسخ] را در یک گروه قرار میدهند.
ساختارهایی را که کار [نمایش پاسخ] اما طرح ساختاری [نمایش پاسخ] دارند، ساختارهای [نمایش پاسخ] مینامند. [نمایش پاسخ] کبوتر و [نمایش پاسخ] پروانه [نمایش پاسخ]اند چون هر دو برای [نمایش پاسخ] کردناند (کار [نمایش پاسخ]) گرچه [نمایش پاسخ] متفاوتی دارند. این ساختارها نشان میدهند که برای [نمایش پاسخ] به یک [نمایش پاسخ]، جانداران به روشهای مختلفی [نمایش پاسخ] پیدا کردهاند.
تشریح [نمایش پاسخ] علاوه بر آشکار کردن [نمایش پاسخ] گونهها، [نمایش پاسخ] دیگری را نیز فراهم میکند. وقتی گونههای [نمایش پاسخ] را مقایسه میکنیم، گاهی به [نمایش پاسخ] برمیخوریم که در یک [نمایش پاسخ] بسیار [نمایش پاسخ] هستند اما در [نمایش پاسخ] دیگر، [نمایش پاسخ] یا [نمایش پاسخ] شده و حتی ممکن است [نمایش پاسخ] کار خاصی باشند. این ساختارهای [نمایش پاسخ]، [نمایش پاسخ] یا [نمایش پاسخ] شده را ساختارهای [نمایش پاسخ] (به معنی [نمایش پاسخ]) مینامیم. [نمایش پاسخ] با اینکه پا ندارد اما [نمایش پاسخ] پا در [نمایش پاسخ] آن به صورت [نمایش پاسخ] موجود است و این حاکی از وجود [نمایش پاسخ] میان آن و دیگر [نمایش پاسخ] است (شکل 12).
در واقع ساختارهای [نمایش پاسخ] ردپای «[نمایش پاسخ]» هستند. شواهد [نمایش پاسخ] در دست است که نشان میدهد [نمایش پاسخ] از تغییر یافتن [نمایش پاسخ] پدید آمدهاند.
شکل ۱۲- بقایای [نمایش پاسخ] در مار [نمایش پاسخ]
پ) مطالعات [نمایش پاسخ]: مقایسه [نمایش پاسخ] را میتوان در تراز [نمایش پاسخ] هم انجام داد. از این مقایسه، [نمایش پاسخ] به دست میآید. مثلاً اینکه کدام [نمایش پاسخ] در بین گونهها [نمایش پاسخ]اند و کدام [نمایش پاسخ] [نمایش پاسخ] یک گونه را باعث میشوند. همچنین، زیستشناسان از مقایسه بین [نمایش پاسخ] جانداران مختلف برای تشخیص [نمایش پاسخ] آنها استفاده میکنند. هرچه بین [نمایش پاسخ] دو جاندار [نمایش پاسخ] بیشتری وجود داشته باشد، [نمایش پاسخ] نزدیکتری دارند. همچنین میتوان به تاریخچه [نمایش پاسخ] آنها پی برد.
توالیهایی از [نمایش پاسخ] را که در بین [نمایش پاسخ] مختلف دیده میشوند توالیهای [نمایش پاسخ] مینامند.
بیشتر بدانید
توالیهای حفظ شده در ژن یکی از پروتئینهای باکتریایی در بخشهای قرمز، توالیها کاملاً حفظ شدهاند اما در بخشهای زرد، کمتر حفظ شدهاند. زیست شناسان در برخورد با ساختار یا توالیهای حفظ شده از خود میپرسند این ساختار یا توالی چه اهمیت ویژهای داشته است که همچنان حفظ شده و تغییر نکرده است؟ مثلاً چرا همه غشاهای یاختهای از دو لایه فسفولیپید تشکیل شدهاند؟ به این ترتیب، زیستشناسان امروزی فقط به توصیف دنیای زنده بسنده نمیکنند بلکه با نگرشی چراجویانه به تجزیه و تحلیل آن نیز میپردازند. 
گونهزایی
تعاریف مختلفی برای [نمایش پاسخ] وجود دارد که هر کدام در [نمایش پاسخ] کارآمدند. یکی از تعاریف رایج برای [نمایش پاسخ]، تعریفی است که [نمایش پاسخ] ارائه کرده است و برای [نمایش پاسخ] کاربرد دارد که [نمایش پاسخ] دارند: «گونه در [نمایش پاسخ] به [نمایش پاسخ] گفته میشود که میتوانند در طبیعت با هم [نمایش پاسخ] کنند و زادههای [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] به وجود آورند ولی [نمایش پاسخ] با جانداران دیگر [نمایش پاسخ] [نمایش پاسخ] داشته باشند».
زیستا در تعریف بالا، به [نمایش پاسخ] گفته میشود که [نمایش پاسخ] میماند و زندگی [نمایش پاسخ] خود را ادامه میدهد. همچنین، منظور از آمیزش [نمایش پاسخ]، آمیزشی است که به تولید زادههای [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] منجر شود.
اگر میان افراد [نمایش پاسخ] گونه جدایی [نمایش پاسخ] رخ دهد، آنگاه [نمایش پاسخ] آنها از یکدیگر جدا و احتمال تشکیل [نمایش پاسخ] [نمایش پاسخ] فراهم میشود. منظور از جدایی [نمایش پاسخ]، عواملی است که مانع آمیزش [نمایش پاسخ] از افراد [نمایش پاسخ] گونه با [نمایش پاسخ] دیگر از افراد [نمایش پاسخ] میشوند.
به طور کلی [نمایش پاسخ] را که باعث ایجاد [نمایش پاسخ] جدید میشوند، به [نمایش پاسخ] گروه تقسیم میکنند: [نمایش پاسخ] [نمایش پاسخ] که در آن جدایی [نمایش پاسخ] رخ میدهد و [نمایش پاسخ] که در آن جدایی [نمایش پاسخ] رخ نمیدهد. در شکل ۱۳ این دو نوع [نمایش پاسخ] با هم مقایسه شدهاند.
شكل ۱۳- الف) گونهزایی [نمایش پاسخ] و ب) [نمایش پاسخ]
گونهزایی [نمایش پاسخ]: گاهی بر اثر وقوع رخدادهای [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ]، یک [نمایش پاسخ]، به دو قسمت [نمایش پاسخ] تقسیم میشود. مثلاً در نتیجه پدیده [نمایش پاسخ]، ممکن است در یک منطقه مثلاً [نمایش پاسخ]، [نمایش پاسخ] و یا [نمایش پاسخ] ایجاد شود و یک [نمایش پاسخ] را به [نمایش پاسخ] قسمت تقسیم کند.
این سدهای [نمایش پاسخ]، ارتباط دو قسمت را که قبلاً به یک [نمایش پاسخ] تعلق داشتند قطع میکنند و بین آنها دیگر [نمایش پاسخ] صورت نمیگیرد. بر اثر وقوع پدیدههایی همچون [نمایش پاسخ]، [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ]، به تدریج دو [نمایش پاسخ] یاد شده با یکدیگر [نمایش پاسخ] میشوند. از آنجا که [نمایش پاسخ] میان آنها وجود ندارد، این تفاوت [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] میشود تا جایی که حتی اگر این دو [نمایش پاسخ] کنار هم باشند، [نمایش پاسخ] بین آنها رخ نخواهد داد (مثلاً [نمایش پاسخ] تولیدمثل آنها فرق کند)؛ بنابراین میتوان آنها را دو [نمایش پاسخ] مجزا به شمار آورد.
اگر [نمایش پاسخ] که از جمعیت [نمایش پاسخ] جدا شده است [نمایش پاسخ] باشد، آن وقت اثر [نمایش پاسخ] را نیز باید در نظر گرفت که خود بر میزان [نمایش پاسخ] بین دو [نمایش پاسخ] میافزاید.
گونهزایی [نمایش پاسخ]: گاهی بین [نمایش پاسخ] که در یک [نمایش پاسخ] زندگی میکنند، جدایی [نمایش پاسخ] اتفاق میافتد و در نتیجه، [نمایش پاسخ] [نمایش پاسخ] حاصل میشود. این نوع [نمایش پاسخ] را گونهزایی [نمایش پاسخ] مینامند. در گونهزایی [نمایش پاسخ]، برخلاف گونهزایی [نمایش پاسخ]، جدایی [نمایش پاسخ] رخ نمیدهد.
پیدایش گیاهان [نمایش پاسخ] ([نمایش پاسخ])، مثال خوبی از گونهزایی [نمایش پاسخ] است. چندلادی به تولید [نمایش پاسخ] منجر میشود که [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] هستند اما نمیتوانند در نتیجه [نمایش پاسخ] با افراد گونه [نمایش پاسخ] خود، زادههای [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] پدید آورند و بنابراین [نمایش پاسخ] جدید به شمار میروند.
گیاهان [نمایش پاسخ] بر اثر [نمایش پاسخ] ایجاد میشوند. میدانیم که جدانشدن [نمایش پاسخ] در [نمایش پاسخ] به تشکیل [نمایش پاسخ] با عدد [نمایش پاسخ] غیرطبیعی منجر میشود و اگر این [نمایش پاسخ] با گامت طبیعی [نمایش پاسخ] کنند [نمایش پاسخ] طبیعی تشکیل نخواهد شد (شکل 14).
شکل ۱۴- نتیجه آمیزش [نمایش پاسخ] حاصل از [نمایش پاسخ] با [نمایش پاسخ] سالم
در اوایل دهه [نمایش پاسخ] دانشمندی به نام [نمایش پاسخ] که با گیاهان [نمایش پاسخ] ([نمایش پاسخ]) کار میکرد، متوجه شد که یکی از گلهای مغربی [نمایش پاسخ] متفاوت با بقیه دارد. وی با بررسی [نمایش پاسخ] آن دریافت که این گیاه به جای [نمایش پاسخ] فامتن، [نمایش پاسخ] فامتن دارد و بنابراین [نمایش پاسخ] ([نمایش پاسخ]) ([نمایش پاسخ]) است. [نمایش پاسخ] که گیاه چارلاد ایجاد میکند، [نمایش پاسخ]اند نه [نمایش پاسخ].
اگر [نمایش پاسخ] این گیاه با [نمایش پاسخ] گیاهان طبیعی، که [نمایش پاسخ]ند، آمیزش کنند [نمایش پاسخ] حاصل [نمایش پاسخ] ([نمایش پاسخ]) ([نمایش پاسخ]) خواهند شد. گیاه [نمایش پاسخ] حاصل از نمو این [نمایش پاسخ]، [نمایش پاسخ]ست.
اما اگر گیاه چارلاد بتواند [نمایش پاسخ] انجام دهد، یا در نزدیکی آن گیاه [نمایش پاسخ] [نمایش پاسخ] دیگری وجود داشته باشد، یاخته [نمایش پاسخ] [نمایش پاسخ] خواهد بود و گیاهی که از آن ایجاد میشود، قادر به [نمایش پاسخ] بوده، بنابراین [نمایش پاسخ]ست. این گیاه، با جمعیت [نمایش پاسخ] خود (که [نمایش پاسخ] بودند) نمیتواند آمیزش کند و بنابراین به [نمایش پاسخ] جدیدی تعلق دارد که افراد آن [نمایش پاسخ] هستند. شکل ۱۵ این ساز و کار را برای گیاهی با [نمایش پاسخ] فامتن نشان میدهد.
شکل ۱۵- چگونگی تشکیل گیاه [نمایش پاسخ] از گیاه [نمایش پاسخ]
بیشتر بدانید
مالاریا و گویچههای داسی شکل
با اینکه مقاومت افراد ناخالص (HbAHbS) نسبت به مالاریا در دهه ۱۹۵۰ مشخص شد، اما چگونگی آن همچنان در حال بررسی است. دانشمندان در دهه ۱۹۷۰ دریافتند که سرعت داسی شکل شدن گویچههای قرمز، پس از ورود انگل مالاریا به آنها بین ۲ تا ۸ برابر افزایش مییابد. بر این اساس با مرتبط دانستن مقاومت افراد ناخالص با شکل داسی گویچههای قرمز، این فرضیه مطرح شد که «داسی شدن» به افزایش بیگانه خواری و در نتیجه از بین رفتن انگل میانجامد.
در سالهای بعد نیز فرضیههای دیگری با تأکید بر شکل «داسی» این یاختهها ارائه شد. مانند این فرضیه که میگوید با داسی شدن گویچهها، منافذی در غشا ایجاد میشود که نتیجه آن خروج مواد مغذی از یاخته و روبه رو شدن انگل با کمبود غذا است. بدین ترتیب رشد انگل کُند یا متوقف میشود.
در شرایطی که تصور میشد توضیحات قابل قبولی برای علت مقاومت به مالاریا وجود دارد، بررسیهای بیشتر نشان داد که کندی رشد انگل مالاریا، در همه گویچههای قرمز در افراد ناخالص رخ میدهد و منحصر به گویچههای داسی شکل نیست.
در دهه ۲۰۱۰، فرضیهای مبنی بر رناهای کوچک مکمل (فصل ۲) ارائه شد که بر مبنای آن، گویچه قرمز در افراد ناخالص رناهای کوچکی میسازد که به رنای انگل متصل و مانع از ترجمه آن میشوند و در نتیجه در فرایند رشد انگل اختلال به وجود میآید.
در همین دهه با نگاهی متفاوت، فرضیهای براساس سازوکار بیماری زایی مالاریا در افراد HbAHbA ارائه شد. در این افراد، که گویچههای قرمز طبیعی دارند، مالاریا باعث چسبیدن گویچهها به همدیگر و یا به دیواره رگها میشود که از نتایج آن آسیب بافتی و التهاب گسترده در رگها است. اما علت چسبندگی آنها چیست؟ انگل مالاریا در گویچه قرمز، پروتئینی میسازد که در غشای گویچه قرار میگیرد و باعث چسبندگی آنها میشود. در افراد ناخالص از واکنش اکسیژن با هموگلوبین جهش یافته، مادهای تولید میشود که تلاش انگل را در فرستادن این پروتئین به سطح یاخته، بیثمر میسازد. در نتیجه گویچههای قرمز، چسبنده نمیشوند و بیمار جان سالم به در میبرد.
ارائه فرضیههای جدید همچنان ادامه دارد. شواهد جدید ممکن است فرضیههای قبل را تضعیف یا تقویت کند. باید منتظر بود تا قطعات بیشتری از این جورچین کشف شود. این ماهیت علم و نشانی از پویا بودن آن است. با بیشتر شدن دانش، پرسشهای ما نیز بیشتر میشوند. پرسشهای بیشتر، زمینههای اکتشاف بیشتری فراهم میکند. شاید کشف بعدی را «شما» انجام دهید.
در ادامه بخوانید:
زیستیار تعاملی آیندهنگاران مغز | زیستبان یادگیری با جایخالی؛ زیستشناسی دهم
زیستیار تعاملی آیندهنگاران مغز | زیستبان یادگیری با جایخالی؛ زیستشناسی یازدهم
🚀 با ما همراه شوید!
تازهترین مطالب و آموزشهای مغز و اعصاب را از دست ندهید. با فالو کردن کانال تلگرام آیندهنگاران مغز، از ما حمایت کنید!
ورود/ ثبت نام با جیمیل
