۱۱ فوریه؛ روز جهانی زنان و دختران در علم | تجلیل از زنان ایرانی در پیشرفت علم و برابری جنسیتی
⏳ ۱۱ فوریه؛ روز جهانی زنان و دختران در علم
۱۱ فوریه تنها یک تاریخ در تقویم نیست؛ تجلی یک حقیقت تاریخی و یک آرمان انسانی است. روزی است که جهان به احترام زنانی میایستد که چراغ علم را در تاریکترین لحظههای تاریخ روشن نگاه داشتند؛ زنانی که نهتنها دانش آفریدند، بلکه با ایستادگی خود، معنای برابری، شجاعت و امید را نیز بازتعریف کردند.
این روز یادآور آن است که علم، جنسیت نمیشناسد؛ ذهن خلاق، زن و مرد ندارد؛ و حقیقت، تنها به جستوجوگران صبور و پرتلاش خود پاسخ میدهد.
علم؛ سرزمینی برای شجاعت
در طول تاریخ، مسیر علم همواره هموار نبوده است. بسیاری از زنان دانشمند در جهانی گام برداشتند که درهای دانشگاهها، آزمایشگاهها و انجمنهای علمی به روی آنان بسته بود. آنان باید دو برابر تلاش میکردند تا نیمی از فرصتها را به دست آورند. اما همین دشواریها بود که نامشان را در تاریخ ماندگار کرد.
از ماری کوری که در میان شعلههای رادیواکتیویته، مرزهای فیزیک و شیمی را گسترش داد، تا رزالین فرانکلین که ساختار DNA را با دقتی مثالزدنی آشکار ساخت؛ از آدا لاولیس که نخستین الگوریتم رایانهای را نوشت، تا هزاران زن دانشمند گمنامی که در گوشهوکنار جهان، بیادعا اما مصمم، در آزمایشگاهها، مراکز تحقیقاتی و دانشگاهها به کشف و آفرینش مشغولاند.
علم، میدان رقابت صرف نیست؛ میدان ایمان به توانایی خویش است. زنانی که در علم پیش رفتند، پیش از آنکه معادلهای حل کنند یا مقالهای منتشر سازند، یک دیوار تاریخی را فرو ریختند.
زنان ایران؛ روایت ایستادگی و روشنایی
در سرزمین ما، دختران و زنان بسیاری مسیر دانش را با شوق و جسارت پیمودهاند. در کلاسهای درس، در پژوهشگاهها، در عرصههای پزشکی، زیستشناسی، مهندسی، علوم پایه و انسانی، آنان ثابت کردهاند که استعداد و اراده مرز نمیشناسد.
بهویژه در حوزه زیستشناسی، علوم اعصاب، ژنتیک، بیوتکنولوژی و پزشکی، حضور زنان ایرانی چشمگیر و الهامبخش است. آنان نهتنها در تولید دانش نقشآفرین بودهاند، بلکه در تربیت نسلهای آینده دانشمندان نیز سهمی عظیم داشتهاند.
دخترانی که در آزمایشگاههای دانشگاهی تا پاسی از شب به تحلیل دادهها میپردازند؛ پژوهشگرانی که میان مسئولیتهای خانوادگی و پروژههای علمی تعادل برقرار میکنند؛ استادانی که با عشق، شوق کشف را در دل دانشجویان میکارند — همگی مصداق روشن این حقیقتاند که علم، وقتی با تعهد و ایمان همراه شود، به نیرویی تحولآفرین بدل میگردد.
برابری جنسیتی؛ ضرورتی برای پیشرفت علم
برابری جنسیتی تنها یک مطالبه اجتماعی نیست؛ پیششرط توسعه پایدار علمی است. جامعهای که نیمی از ظرفیت فکری خود را نادیده بگیرد، ناگزیر از نیمی از پیشرفت نیز محروم خواهد ماند.
وقتی دختران امکان دسترسی برابر به آموزش، منابع پژوهشی و فرصتهای شغلی داشته باشند، نوآوری شتاب میگیرد. تنوع دیدگاهها، خلاقیت را تقویت میکند. حضور زنان در سطوح مدیریتی علمی، فرهنگ پژوهش را انسانیتر و متوازنتر میسازد.
روز جهانی زنان و دختران در علم، یادآوری این حقیقت است که عدالت، موتور پیشرفت است. هر گامی که برای توانمندسازی دختران در علم برداشته شود، سرمایهگذاری برای آیندهای روشنتر است.
یاد آنان که رویا داشتند
اما در کنار تبریک و افتخار، این روز آمیخته با اندوهی نجیب نیز هست. یاد دختران نازنین و فرزندان این سرزمین که تا همین چندی پیش در کلاسهای درس، در آزمایشگاهها، در مسیر ساختن آیندهای روشن گام برمیداشتند و اکنون در میان ما نیستند.
آنان رویا داشتند؛ رویای کشف، رویای درمان، رویای ساختن جهانی بهتر. شاید میتوانستند دانشمندان برجستهای شوند، شاید میتوانستند گرهی از رازهای طبیعت بگشایند، شاید میتوانستند جانهایی را نجات دهند.
هر رویای ناتمام، مسئولیتی مضاعف بر دوش ما میگذارد؛ مسئولیت ادامه دادن، مسئولیت ساختن، مسئولیت زنده نگاه داشتن آرمان علم.
یادشان تنها در سوگ خلاصه نمیشود؛ در الهام جاری است. هر بار که دختری کتابی علمی را با اشتیاق میگشاید، هر بار که پژوهشگری دادهای تازه را تحلیل میکند، هر بار که ایدهای نو متولد میشود، ردپایی از آن رویاهای خاموش نیز در میان است.
علم؛ میراث مشترک انسانیت
علم، زبان مشترک بشریت است. فراتر از مرزها، فراتر از تفاوتها، فراتر از جنسیت. هر کشف علمی، هدیهای است به کل انسانیت. و زنان، همواره در این میراث سهم داشتهاند؛ گاه دیدهشده، گاه نادیده.
اکنون زمان آن رسیده است که روایت علم، روایت کاملتری باشد؛ روایتی که در آن، دختران نوجوان تصویر خود را در قامت دانشمند ببینند؛ روایتی که در آن، موفقیت زنان در علم استثنا نباشد، بلکه قاعدهای طبیعی تلقی شود.
الهام برای نسل آینده
هر دختر ایرانی که امروز در کلاس زیستشناسی، فیزیک، ریاضی یا علوم رایانه مینشیند، ممکن است فردا پژوهشگری باشد که مرزهای دانش را جابهجا میکند. شاید واکسنی نو بسازد، شاید الگوریتمی انقلابی طراحی کند، شاید نظریهای تازه ارائه دهد.
آنچه نیاز دارد، ایمان به توانایی خویش و حمایت جامعه است. وقتی جامعه به دختران خود بگوید «میتوانی»، معجزه رخ میدهد.
نقش الگوها در این مسیر حیاتی است. معرفی زنان دانشمند موفق، بازنمایی دستاوردهای آنان در رسانهها، و ایجاد فرصتهای آموزشی برابر، همگی بذر امید را در دل نسل آینده میکارد.
علم و انسانیت؛ پیوندی ناگسستنی
زنان در علم، تنها به دنبال داده و نمودار نیستند؛ بسیاری از آنان با دغدغههای انسانی وارد عرصه پژوهش شدهاند. پژوهش برای درمان بیماریها، برای بهبود کیفیت زندگی، برای حفظ محیط زیست، برای عدالت اجتماعی.
علم زمانی شکوفاتر میشود که با همدلی و مسئولیت اجتماعی همراه گردد. و چه بسیار زنانی که این پیوند را به زیباترین شکل ممکن مجسم کردهاند.
تکریم تلاشهای خاموش
در پس هر مقاله علمی، ساعتها کار بیوقفه، شکستهای مکرر، آزمایشهای ناموفق و تلاشهای خاموش نهفته است. زنان بسیاری این مسیر را با صبر و استقامت پیمودهاند؛ گاه بیآنکه نامشان در صدر اخبار باشد.
روز جهانی زنان و دختران در علم، فرصتی است برای دیدن این تلاشهای خاموش؛ برای قدردانی از مادرانی که پژوهشگرند، از استادانی که راهنما هستند، از دانشجویانی که رؤیاپردازند.
تعهدی برای آینده
تبریک این روز، تنها یک پیام نمادین نیست؛ تعهدی است برای ساختن آیندهای عادلانهتر. تعهد به ایجاد فرصتهای برابر آموزشی، تعهد به حذف تبعیضهای ساختاری، تعهد به حمایت از پژوهشهای زنان.
اگر میخواهیم جامعهای پیشرفته، پویا و خلاق داشته باشیم، باید به دختران خود میدان دهیم. باید باور کنیم که استعداد، مرز ندارد؛ که نبوغ، جنسیت نمیشناسد.
سخنی با دختران سرزمینم
به دختران ایرانزمین میگویم: رؤیاهایتان را کوچک نشمارید. اگر به علم عشق میورزید، اگر پرسشی ذهن شما را رها نمیکند، اگر کشف ناشناختهها شما را هیجانزده میکند، این اشتیاق را دنبال کنید.
جهان به نگاه شما نیاز دارد. علم به خلاقیت شما نیاز دارد. آینده به جسارت شما نیاز دارد.
هیچ مانعی آنقدر بزرگ نیست که نتوان با دانش و اراده از آن عبور کرد. هر گام شما در مسیر علم، نهتنها پیشرفتی شخصی، بلکه خدمتی به جامعه است.
پایانی که آغاز است
۱۱ فوریه، یادآور گذشتهای پرافتخار و آیندهای امیدبخش است. روزی برای بزرگداشت زنانی که تاریخ علم را شکل دادند؛ روزی برای حمایت از دخترانی که آینده علم را خواهند ساخت.
به همه زنان و دختران عزیز کشورمان در عرصههای علمی — بهویژه در زیستشناسی و علوم پایه — صمیمانه تبریک میگوییم. به آنان که با وجود همه محدودیتها ایستادند و آفریدند؛ به آنان که همچنان میکوشند؛ و به آنان که رویاهایشان ناتمام ماند اما الهامبخش باقی ماند.
یاد و خاطرهشان را زنده نگه میداریم.
راهشان را ادامه میدهیم.
و با ایمان به توانایی زنان این سرزمین، آیندهای روشنتر برای علم و انسانیت میسازیم.
روز جهانی زنان و دختران در علم گرامی باد.
