از فهم پیام‌های الکتریکی نورون‌ها تا کشف سازوکارهای حیات عصبی
نوروفیزیولوژی (Neurophysiology) دانشی بنیادین در علوم اعصاب است که سازوکارهای عملکردی دستگاه عصبی را از جریان یون‌ها و پتانسیل‌های غشایی تا انتقال سیناپسی و تعامل شبکه‌های عصبی بررسی می‌کند. این دانش، با آشکار ساختن منطق الکتریکی و شیمیایی نورون‌ها، زمینه فهم فرایندهای پیچیده‌ای چون احساس، حرکت، یادگیری و حافظه را فراهم می‌سازد. درک عمیق نوروفیزیولوژی، فراتر از حفظ تعاریف و فرمول‌ها، به شناخت روابط علت و معلولی و پیوند میان سازوکارهای سلولی و عملکرد دستگاه عصبی وابسته است.
مجموعه پیش رو، شامل سؤالات نوروفیزیولوژی آزمون دکتری تخصصی علوم اعصاب وزارت بهداشت در سال ۱۴۰۲، همراه با پاسخ کلیدی است؛ فرصتی برای سنجش تسلط بر مفاهیم بنیادین، تحلیل پدیده‌های الکتروفیزیولوژیک و شناسایی مباحث نیازمند مرور. پیشنهاد می‌شود پیش از مراجعه به کلید پاسخ، هر سؤال را مستقل بررسی کنید، روابط میان متغیرهای فیزیولوژیک را بسنجید و گزینه‌ها را بر پایه اصول علمی ارزیابی کنید. سپس با تطبیق پاسخ‌ها، ضمن سنجش آمادگی خود، منشأ خطاها و خلأهای دانشی را شناسایی کنید؛ زیرا گاه تفاوتی ظریف میان پتانسیل غشایی و پتانسیل تعادلی، یا میان فعال‌شدن و غیرفعال‌شدن کانال‌های یونی، مسیر رسیدن به پاسخ صحیح را تعیین می‌کند.
در آینده‌نگاران مغز، نوروفیزیولوژی را فراتر از مجموعه‌ای از فرمول‌ها و نمودارها، دانشی محوری برای فهم منطق عملکرد دستگاه عصبی می‌دانیم. باور ما این است که یادگیری عمیق، زمانی شکل می‌گیرد که چرایی و چگونگی پدیده‌ها درک شود؛ از سازوکار شکل‌گیری پتانسیل عمل تا ارتباط میان آزادسازی ناقل‌های عصبی و پاسخ سلول پس‌سیناپسی. هر پرسش فرصتی برای تقویت استدلال علمی و هر پاسخ گامی برای تبدیل اطلاعات پراکنده به دانشی منسجم و ماندگار است.
نوروفیزیولوژی، دانش کشف منطق پنهان در فعالیت دستگاه عصبی است؛ دانشی که از جریان یون‌ها و تغییرات الکتریکی غشا آغاز می‌شود، در ارتباطات سیناپسی و تعامل شبکه‌های عصبی گسترش می‌یابد و در فهم سازوکارهای پیچیده عملکرد مغز به اوج می‌رسد.
آینده‌نگاران مغز
ما مغز را می‌شناسیم تا آینده را بسازیم.
راهنمای زمان‌سنج آزمون
شما می‌توانید بدون فشردن دکمه «شروع آزمون» نیز به سؤالات پاسخ دهید؛ اما برای تمرین مدیریت زمان و سنجش سرعت پاسخ‌گویی، این دکمه را در نظر گرفته‌ایم. با شروع زمان‌سنج، مدت‌زمان پاسخ‌گویی شما محاسبه می‌شود و حتی پس از پایان زمان نیز می‌توانید پاسخ‌دادن را ادامه دهید. هدف، یادگیری مدیریت زمان است، نه محدودکردن فرصت یادگیری شما.
زمان باقی‌مانده: 10:00
با فشردن دکمه زیر، زمان‌سنج فعال می‌شود.
زمان باقی‌مانده10:00
پرسش ۱- کدام ناحیه زیر در مسیر نزولی تعدیل درد و کاهش آن دخالت ندارد؟
الف) تالاموس
ب) لوكوس سرلئوس
ج) هسته رافه
د) PAG (ماده خاکستری دور قناتی)
پرسش ۲- کدام مورد زیر در مورد بی‌دردی ناشی از استرس دخیل نمی‌باشد؟
الف) رهایش نورواپی‌نفرین از نورون‌های ساقه مغز
ب) هسته آمیگدال
ج) گیرنده‌های CB1 و CB2 کانابینوئیدی
د) فقط گیرنده‌های CB1 کانابینوئیدی
پرسش ۳- کدام گزینه زیر در مورد فیزیک صوت در گوش درست است؟
الف) صوت با دسی بل صفر قابل شنیده شدن نیست.
ب) بلندای صوت (Loudness) وابسته به فرکانس صوت است.
ج) درک طنین صوت (Pitch) فقط وابسته به فرکانس صوت است.
د) در درک طنین صوت (Pitch) فرکانس و بلندای صوت نقش اصلی را دارند.
پرسش ۴- کدام گزینه زیر در مورد ترتیب اتصال مسیر عصبی بینایی چشم راست به مغز درست است؟
پرسش ۵- همه موارد زیر در مورد کمبود ویتامین A ایجاد می‌شود، بجز:
الف) Nyctalopia
ب) Xerophthalmia
ج) ایجاد اولین تغییرات در عملکرد سلول‌های استوانه‌ای
د) ایجاد اولین تغییرات در عملکرد سلول‌های مخروطی
پرسش ۶- Epithelial Sodium Channel) ENaC) در درک کدام زوج مزه زیر دخیل است؟
الف) شوری – ترشی
ب) شیرینی – تلخی
ج) شوری – شیرینی
د) تلخی – ترشی
پرسش ۷- محرک های لمسی و شنوایی می‌توانند فعالیت متابولیکی قشر بینایی را در افراد نابینا افزایش دهند و افراد ناشنوا به محرک‌های بینایی سریع‌تر و دقیق‌تر پاسخ می‌دهند. این امر با چه پدیده‌ای در علوم اعصاب قابل توجیه است؟
الف) Lateral inhibition
ب) Neuroplastisity
ج) Phase lock
د) Two point discrimination
پرسش ۸- کدام گزینه زیر در مورد پیاز بویایی و عملکرد آن نادرست است؟
الف) سلول‌های دور گلومرولی تحریکی‌اند و گلوتامات آزاد می‌کنند.
ب) سلول‌های دور گلومرولی مهاری‌اند و یک گلومرول را به گلومرول دیگر وصل می‌کنند.
ج) سلول‌های میترال با رهایش گلوتامات سلول‌های گلومرولی را تحریک می‌کند.
د) سلول‌های گلومرولی با رهایش گابا باعث مهار سلول‌های میترال می‌شوند.
پرسش ۹- کدام نوع حس زیر از طریق مسیر لمنیسکوس میانی منتقل نمی‌شود؟
الف) تماس دقيق
ب) پروپریوسپشن
ج) ارتعاش
د) خارش
پرسش ۱۰- کدام گزینه به درستی به مسیر شنوایی اشاره دارد؟
پرسش ۱۱- کدام مورد زیر در مورد ناحیه حرکتی مکمل (Supplementary) نادرست است؟
الف) در بخش بالایی مرز فوقانی شیار سینگولیت قرار دارد
ب) در سازمان‌بندی و برنامه‌ریزی توالی حرکات دخیل است
ج) در کنترل حرکات پیچیده و برنامه‌دار دخیل است
د) در کنترل حرکات غیرارادی دخیل است
پرسش ۱۲- کدام مورد زیر از علائم ضایعه به نورون‌های حرکتی تحتاتی نمی‌باشد؟
الف) علامت بابینسکی مثبت
ب) هیپوتونیا
ج) آتروفی عضلانی
د) فلج اسپاستیک
پرسش ۱۳- تحریک گلوبوس پالیدوس اکسترنال منجر به کدام حالت زیر می‌گردد؟
الف) مهار هسته ساب‌تالامیک افزایش می‌یابد.
ب) مهار هسته گلوبوس پالیدوس داخلی کم می‌شود.
ج) باعث مهار مستقیم تالاموس می‌شود
د) باعث مهار مستقیم قشر مغز می‌شود.
پرسش ۱۴- در این بیماری نورون‌های خاردار متوسط (Medium spiny neurons) در استریاتوم تخریب می‌شود و به وسیله یک ژن معیوب که در بازوی کوتاه کروموزوم شماره ۴ است ایجاد می‌گردد، نام این بیماری کدام گزینه زیر است؟
الف) پارکینسون
ب) هانتینگتون
ج) آلزایمر
د) Friedrich Ataxia
پرسش ۱۵- کدام اختلال زیر در نارکولپسی ایجاد می‌شود؟
الف) راه رفتن در خواب و کاهش تون عضلانی
ب) شروع ناگهانی خواب REM و افزایش تون عضلانی
ج) کاهش محتوی نورون‌های تولیدکننده هیپوکرتین در هیپوتالاموس
د) کابوس‌های شبانه موسوم به پاراسومنیا و شروع ناگهانی خواب REM
پرسش ۱۶- کدام زوج هسته و گانگلیون زیر درست مزدوج نشدند؟
الف) هسته ادینجروستفال – گانگلیون مژکی (ciliary)
ب) هسته بزاقی فوقانی – گانگلیون اسفنوپالاتین
ج) هسته بزاقی تحتانی – گانگلیون اتیک
د) هسته مبهم – گانگلیون عصب پلویک
پرسش ۱۷- MPTP (متیل فنیل تتراهیدروپیریدین) برای القای کدام بیماری زیر به‌طور تجربی به‌کار می رود؟
الف) ألزايمر
ب) پارکینسون
ج) هانتینگتون
د) ALS
پرسش ۱۸- سلول‌های مویی موجود در ارگان‌های اتولیتی (Otolith Organ) جزو کدام نوع گیرنده‌های سلولی بوده و به چه محرکی پاسخ می‌دهند؟
الف) مكانورسپتور – شتاب خطی
ب) مکانورسپتور – شتاب زاویه ای
ج) پروپریوسپتور – جاذبه
د) پروپریوسپتور – شتاب زاویه ای
پرسش ۱۹- کدام گزینه زیر در مورد درد و انواع آن نادرست است؟
الف) گلوتامات از انتهای فیبرهای A دلتا آزاد شده و مسئول درد سریع است.
ب) ماده P از انتهای فیبرهای C آزاد شده و مسئول درد آهسته است.
ج) تحریک فیبرهای C فقط منجر به آزادسازی ماده P از انتهای آن می‌شود.
د) در تعیین محل و شدت درد فیبرهای A دلتا و نوروترانسمیتر گلوتامات دخالت دارند.
پرسش ۲۰- کدام گزینه زیر در مورد اثرات سیستم اتولوم نادرست است؟
الف) عضله شماعی مردمک از طریق گیرنده α1 منقبض می‌شود.
ب) عضله شعاعی مردمک از طریق گیرنده α2 منقبض می‌شود.
ج) عضله صاف برانشیول‌های تنفسی از طریق گیرنده β2 شل می‌شود.
د) عضله صاف برانشیول‌های تنفسی از طریق سیستم پاراسمپاتیک منقبض می‌شود.
پرسش ۲۱- ضایعه ایجاد شده به تشکیلات هیپوکامپ منجر به بروز کدام‌یک از اختلالات حافظه می‌شود؟
الف) فراموشی قبلی (Retrograde)
ب) فراموشی بعدی (Antrograde)
ج) ضمنی (Implicit)
د) ارتباطی (Associative)
پرسش ۲۲- کدام یک در خصوص Outer Hair Cellsها صحیح است؟
الف) همانند سلول‌های مویی داخلی با صوت تحریک می‌شوند.
ب) نوروترانسمیتر استیل کولین این سلول‌ها را دپلاریزه می‌کند.
ج) دپلاریزاسیون باعث بلندتر شدن و هیپرپلاریزاسیون باعث کوتاه‌تر شدن آنها می‌شود.
د) این سلول‌ها ارتعاشات صوتی که از گوش میانی وارد گوش داخلی می‌شوند را مهار می‌کند.
پرسش ۲۳- کدام گزینه در مورد آثار تحریک آمیگدال درست نیست؟
الف) تغییر فشار خون و ضربان قلب
ب) سرکوب ترس و خشم
ج) بروز حرکات غیر ارادی
د) بروز فعالیت‌های جنسی
پرسش ۲۴- نیستاگموس مخچه‌ای در اثر آسیب به کدام بخش مخچه ایجاد می‌شود؟
الف) ضایعه در نیمکره همان طرف
ب) هسته دندانه‌دار
ج) هسته‌های عمقی مخچه
د) لوب فلوكولوندولر
پرسش ۲۵- کدام مورد زیر در خصوص بیماری آلزایمر درست نیست؟
الف) از دست دادن موقعیت‌های مکانی و تشخیص زمان
ب) آتروفی هیپوکمپ و تشکیل پلاک‌های آمیلوییدی
ج) Anterograde amnesia مشخصه اصلی این بیماری است.
د) ژن‌های ApoE2 و PS-4 از ریسک فاکتورهای این بیماری است.
پرسش ۲۶- تمام موارد در خصوص فیزیولوژی زبان صحیح است، بجز:
الف) ورنیکه مسئول فهم کلمات و از طریق دسته قوسی با بروکا متصل می‌شود.
ب) بروکا مسئول تولید کلمات است و ضایعه به آن باعث آفازی روان می‌شود.
ج) ورنیکه مسئول فهم کلمات و آسیب به آن باعث آفازی روان می‌شود.
د) لكنت زبان با غلبه سمت راست مغز و فعالیت بیش از حد در قشر مغز و مخچه در ارتباط است.
پرسش ۲۷- کدام یک می‌تواند نشان دهنده ترکیب یونی اندولنف در Scala Media باشد؟
الف) 1: -Cl و 130: +K و 150: +Na
ب) 130: -Cl و 150: +K و 1: +Na
ج) 150: -Cl و 1: +K و 130: +Na
د) 150: -Cl و 150: +K و 130: +Na
پرسش ۲۸- کدام یک در خصوص کنترل ریتم شبانه‌روزی هیپوتالاموس صحیح نیست؟
الف) ژن‌های BMAL1 و Clock از اجزای کلیدی ساعت شبانه‌روزی هستند.
ب) هسته سوپرا کیاسماتیک مرکز اصلی کنترل ریتم شبانه‌روزی است.
ج) پروتئین‌های PER و CRY در هسته کنار بطنی در کنترل این ریتم نقش دارند.
د) ریتم سیرکادین تحت تاثیر تغییرات محیطی الگوی شبانه‌روزی متفاوتی دارد.
پرسش ۲۹- هنگامی که فردی بدون اینکه حرف بزند در ذهنش شمارش انجام می‌دهد؟
الف) قشر حرکتی اولیه فعال است.
ب) قشر حرکتی ثانویه فعال است.
ج) ناحیه حرکتی مکمل فعال است.
د) قشر حرکتی غیرفعال است.
پرسش ۳۰- در هومونکولوس حرکتی، ناحیه مربوط به کدام یک جانبی‌تر (Lateral) قرار می‌گیرد؟
الف) دست
ب) شصت پا
ج) تنه
د) زبان
امتیاز آزمون: 0
مسیر یادگیری را ادامه دهید
از سنجش دانش تا یادگیری عمیق‌تر
برای تثبیت آموخته‌ها، بررسی پاسخ‌های تشریحی و دسترسی به سوالات کتاب‌ها و مباحث دیگر، می‌توانید از مسیرهای زیر استفاده کنید.
گامی فراتر از پاسخ صحیح؛ درک عمیق مفاهیم
اگر می‌خواهید علاوه بر شناسایی گزینه صحیح، با تحلیل علمی سوالات، مبانی مفهومی پاسخ‌ها و دلایل رد یا تأیید گزینه‌ها آشنا شوید، پاسخ‌های تشریحی این مجموعه را مطالعه کنید. تحلیل تشریحی پرسش‌ها فرصتی فراهم می‌کند تا مفاهیم را عمیق‌تر درک کنید، ارتباط میان مباحث را بهتر بشناسید و برای مواجهه با پرسش‌های مفهومی آزمون آمادگی بیشتری به دست آورید.
برای شناخت بهتر روند سوالات آزمون دکتری علوم اعصاب، به یک دوره بسنده نکنید. مرور سوالات سال‌های مختلف به شما کمک می‌کند دانسته‌های خود را بازبینی کنید، بر مفاهیم بنیادین تسلط بیشتری بیابید و آمادگی خود را در مواجهه با شیوه‌های گوناگون طرح سؤال بسنجید.
شناخت مغز به تسلط بر یک مبحث محدود نمی‌شود. برای تکمیل آمادگی خود در آزمون دکتری تخصصی علوم اعصاب وزارت بهداشت، سایر حوزه‌های اصلی این رشته را نیز مرور کنید و دانش خود را در پیوند میان ساختار، عملکرد، مبانی زیستی و اثرات داروها بر دستگاه عصبی گسترش دهید.
نه اولین، اما در تلاش برای بهترین بودن؛ نه پیشرو در آغاز، اما ممتاز در پایان.
----
ما شاید آغازگر راه نباشیم، اما با ایمان به شایستگی و تعالی، قدم برمی‌داریم تا در قله‌ی ممتاز بودن بایستیم.
