سوالات جای خالی گفتار دوم فصل سوم زیست دوازدهم | یادگیری فعال برای کنکور و امتحان نهایی

داریوش طاهری| به‌روزرسانی: ۲۹ آذر ۱۴۰۴

۰ 416 🕒 5 دقیقه

گفتار دوم – انواع صفات | جای خالی برای یادگیری فعال زیست دوازدهم

راهنمای مطالعه نمایش

دعای مطالعه _{[ نمایش ]}

بِسْمِ الله الرَّحْمنِ الرَّحیمِ

اَللّهُمَّ اَخْرِجْنى مِنْ ظُلُماتِ الْوَهْمِ

خدايا مرا بيرون آور از تاريكى‏‌هاى‏ وهم،

وَ اَكْرِمْنى بِنُورِ الْفَهْمِ

و به نور فهم گرامى ‏ام بدار،

اَللّهُمَّ افْتَحْ عَلَيْنا اَبْوابَ رَحْمَتِكَ

خدايا درهاى رحمتت را به روى ما بگشا،

وَانْشُرْ عَلَيْنا خَزائِنَ عُلُومِكَ بِرَحْمَتِكَ يا اَرْحَمَ الرّاحِمينَ

و خزانه‏‌هاى علومت را بر ما باز كن به امید رحمتت اى مهربان‌‏ترين مهربانان.

آینده‌نگاران مغز به مدیریت داریوش طاهری، مجموعه‌ای نوآورانه با نام‌های زیست‌یار، زیست‌یاد و زیست‌بان تعاملی ارائه کرده است که تجربه‌ای کاملاً هوشمند، تعاملی و هدفمند در یادگیری زیست‌شناسی دهم، یازدهم و دوازدهم فراهم می‌آورد. این مجموعه فراتر از ابزار آموزشی ساده است و به عنوان یک همراه هوشمند یادگیری، دانش‌آموز را در مسیر تسلط علمی، درک عمیق و آمادگی کامل برای آزمون‌ها هدایت می‌کند.

این تجربه تعاملی دقیقاً همان اصل قدیمی «تکرار، مادر مهارت‌هاست» را عملی می‌کند و دانش‌آموز را به یادگیری فعال، تفکر تحلیلی و خودسنجی مستمر سوق می‌دهد. ما در آینده‌نگاران مغز خود را معماران تکرار هدفمند می‌دانیم که با طراحی علمی مسیر یادگیری، دانش‌آموزان را به بالاترین سطح توانمندی هدایت می‌کنند.

با تمرکز بر آموزش مفهومی، تکرار هدفمند و بازیابی فعال، این مجموعه با جای‌خالی‌های هوشمند یادگیری را از حالت منفعل خارج کرده و آن را به یک تجربه تعاملی و عمیق تبدیل می‌کند. طراحی هوشمندانه این ابزارها امکان یادگیری پیوسته و یکپارچه در طول سه سال تحصیلی را فراهم می‌آورد و دانش‌آموزان را به مهارت‌آموز حرفه‌ای در زیست‌شناسی تبدیل می‌کند، آماده برای مواجهه با چالش‌های علمی و تحصیلی و تبدیل تجربه یادگیری به فرآیندی فراموش‌نشدنی.

» کتاب زیست‌شناسی دوازدهم

»» فصل انتقال اطلاعات در نسل‌ها

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ

گفتار انواع صفات

گفتار ۲. انواع صفات

به یاد دارید که [نمایش پاسخ] به دو دسته [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] تقسیم می‌شوند. فام‌تن‌های [نمایش پاسخ] انسان [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] هستند. صفاتی را که جایگاه [نمایش پاسخ] آنها در یکی از فام‌تن‌های [نمایش پاسخ] قرار داشته باشد صفت [نمایش پاسخ] و صفاتی را که جایگاه [نمایش پاسخ] آنها در یکی از [نمایش پاسخ] فام‌تن [نمایش پاسخ] قرار داشته باشد [نمایش پاسخ] می‌گویند.

وراثت [نمایش پاسخ] مستقل از جنس

صفات مستقل از جنس چگونه به [نمایش پاسخ] می‌رسند؟ [نمایش پاسخ] یک صفت مستقل از جنس است. اگر پدر و مادری هر دو [نمایش پاسخ] Dd داشته باشند، چه [نمایش پاسخ] یا [نمایش پاسخ] برای فرزندان آنها مورد انتظار است؟

می‌دانیم هر یک از پدر و مادر، از هر جفت فام‌تن [نمایش پاسخ] تنها [نمایش پاسخ] را از طریق [نمایش پاسخ] به نسل بعد منتقل می‌کنند. در این مثال، هم پدر و هم مادر از نظر Rh [نمایش پاسخ] نوع گامت تولید می‌کنند: یکی گامتی که [نمایش پاسخ] دارد و دیگری گامتی که [نمایش پاسخ] دارد. ژن‌نمود فرزندان به این بستگی دارد که کدام [نمایش پاسخ] با یکدیگر [نمایش پاسخ] پیدا کنند. ژن‌نمود فرزندان را می‌توان با روشی به نام [نمایش پاسخ] به دست آورد. [نمایش پاسخ] نام دانشمندی است که این روش را پیشنهاد کرده است.

در روش [نمایش پاسخ]، [نمایش پاسخ] والدین را به طور جداگانه در [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] یک جدول می‌نویسیم و بعد [نمایش پاسخ] جدول را با کنار هم قرار دادن [نمایش پاسخ] سطر و ستون متناظر هم پر می‌کنیم (جدول ۲).

گامت‌ها	D	[نمایش پاسخ]
[نمایش پاسخ]	[نمایش پاسخ]	Dd
d	[نمایش پاسخ]	dd

جدول ۲- [نمایش پاسخ]

باید توجه داشت که [نمایش پاسخ] Dd و [نمایش پاسخ] یکسان‌اند. بنابراین هر فرزندی که متولد می‌شود می‌تواند یکی از [نمایش پاسخ] Dd ،DD و [نمایش پاسخ] را داشته باشد.

فعالیت ۱

پدری گروه خونی O و مادری گروه خونی AB دارد. چه [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] برای فرزندان آنان پیش‌بینی می‌کنید؟

[نمایش پاسخ] وابسته به X

گاهی [نمایش پاسخ] صفتی که بررسی می‌شود در فام‌تن [نمایش پاسخ] قرار دارد. به چنین صفاتی، صفت [نمایش پاسخ] می‌گویند. [نمایش پاسخ]، یک بیماری وابسته به X و [نمایش پاسخ] است یا به عبارتی دیگر، [نمایش پاسخ] این بیماری که روی فام‌تن [نمایش پاسخ] قرار دارد [نمایش پاسخ] است. در این بیماری، فرایند [نمایش پاسخ] خون دچار اختلال می‌شود. [نمایش پاسخ] نوع هموفیلی به فقدان [نمایش پاسخ] ([نمایش پاسخ]) مربوط است.

دگره بیماری [نمایش پاسخ] را [نمایش پاسخ] می‌نامیم؛ دگره سالم [نمایش پاسخ]، [نمایش پاسخ] نامیده می‌شود. برای آنکه نشان دهیم این صفت [نمایش پاسخ] است، دگره‌ها را به صورت بالانویس [نمایش پاسخ] می‌نویسیم: [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ].

جدول ۳ انواع [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] را برای هموفیلی نشان می‌دهد. دقت کنید که در [نمایش پاسخ] Y جایگاهی برای [نمایش پاسخ] [نمایش پاسخ] وجود ندارد.

[نمایش پاسخ]	زن	مرد
سالم	[نمایش پاسخ]	XHY
سالم	XHXh	[نمایش پاسخ]
هموفیل	[نمایش پاسخ]	[نمایش پاسخ]

جدول ۳- انواع [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] برای [نمایش پاسخ]

فرد با [نمایش پاسخ] XHXh که [نمایش پاسخ] است؛ [نمایش پاسخ] نامیده می‌شود؛ زیرا می‌تواند [نمایش پاسخ] بیماری را به نسل بعد منتقل کند.

برای پیش‌بینی [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] [نمایش پاسخ] وابسته به X در نسل‌های بعد، می‌توان همچنان از [نمایش پاسخ] استفاده کرد. به مثال زیر توجه کنید.

مثال: مردی هموفیل قصد دارد با زنی ازدواج کند که سالم است و ناقل هم نیست. زن می‌خواهد بداند آیا ممکن است فرزند حاصل از این ازدواج، هموفیل باشد؟

[نمایش پاسخ] مرد هموفيل [نمایش پاسخ] و گامت‌هایی که تولید می‌کند [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] است. [نمایش پاسخ] زن سالم [نمایش پاسخ] است و برای این [نمایش پاسخ] فقط [نمایش پاسخ] نوع گامت، یعنی [نمایش پاسخ] تولید می‌کند. [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] نسل‌های بعد را می‌توان به کمک [نمایش پاسخ] یافت.

[نمایش پاسخ]	Xh	Y
XH	XHXh [نمایش پاسخ]	[نمایش پاسخ] پسر سالم

جدول ۴- [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] نسل بعد

بنابراین براساس جدول شماره ۴، فرزندان حاصل از این ازدواج هموفیل [نمایش پاسخ] بود.

فعالیت ۲

مردی سالم قصد دارد با زنی هموفیل ازدواج کند. چه [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] برای فرزندان آنان پیش‌بینی می‌کنید؟

صفات [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ]

اندازه قد شما چقدر است؟ اگر از هم کلاسی‌های خود اندازه قدشان را بپرسید، اعداد [نمایش پاسخ] را خواهید شنید. اندازه قد [نمایش پاسخ] [نمایش پاسخ] است. آیا می‌توان گفت که Rh هم چنین است؟ در میان انسان‌ها، [نمایش پاسخ] Rh تنها به [نمایش پاسخ] شکل [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] دیده می‌شود؛ بنابراین Rh [نمایش پاسخ] [نمایش پاسخ] است.

صفات [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ]

صفاتی که تا اینجا بررسی کردیم، صفاتی هستند که [نمایش پاسخ] جایگاه ژن در [نمایش پاسخ] دارند. برای مثال، [نمایش پاسخ] صفت [نمایش پاسخ] ABO [نمایش پاسخ] جایگاه مشخص از فام‌تن [نمایش پاسخ] را به خود اختصاص داده‌اند. چنین صفاتی را [نمایش پاسخ] می‌نامیم.

در مقابل، صفاتی هستند که در [نمایش پاسخ] آن‌ها [نمایش پاسخ] جایگاه [نمایش پاسخ] شرکت دارد. [نمایش پاسخ] نوعی [نمایش پاسخ] مثالی از صفات [نمایش پاسخ] است. [نمایش پاسخ] این [نمایش پاسخ] طیفی از [نمایش پاسخ] تا [نمایش پاسخ] است (شکل ۸).

شکل ۸- [نمایش پاسخ] متفاوت [نمایش پاسخ]

صفت [نمایش پاسخ] در این نوع [نمایش پاسخ] صفتی با [نمایش پاسخ] جایگاه ژنی است که هر کدام [نمایش پاسخ] دگره دارند. برای نشان دادن [نمایش پاسخ] در این [نمایش پاسخ] جایگاه، از حروف بزرگ و کوچک [نمایش پاسخ] ،[نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] استفاده می‌کنیم. برحسب [نمایش پاسخ] دگره‌ها، رنگ‌های [نمایش پاسخ] ایجاد می‌شود. دگره‌های [نمایش پاسخ]، رنگ [نمایش پاسخ] و دگره‌های [نمایش پاسخ] رنگ [نمایش پاسخ] را به وجود می‌آورند. بنابراین [نمایش پاسخ] در آستانه [نمایش پاسخ]، یعنی [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] به ترتیب ژن‌نمودهای [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] را دارند. در رخ‌نمودهای [نمایش پاسخ]، هرچه تعداد دگره‌های [نمایش پاسخ] بیشتر باشد، مقدار رنگ [نمایش پاسخ] بیشتر است.

چنان که می‌بینیم صفات [نمایش پاسخ] رخ‌نمودهای [نمایش پاسخ] دارند. یعنی افراد [نمایش پاسخ] این [نمایش پاسخ]، در مجموع طیف [نمایش پاسخ] بین [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] را به نمایش می‌گذارند. به همین علت، نمودار [نمایش پاسخ] این [نمایش پاسخ] شبیه [نمایش پاسخ] است.

شکل ۹ – چگونگی تعیین [نمایش پاسخ] در [نمایش پاسخ]

اثر محیط

گاهی برای بروز یک [نمایش پاسخ] تنها وجود [نمایش پاسخ] کافی نیست. برای مثال در گیاهان، ساخته شدن [نمایش پاسخ] علاوه بر [نمایش پاسخ]، به [نمایش پاسخ] هم نیاز دارد.

محیط انسان، شامل [نمایش پاسخ] [نمایش پاسخ] است. [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] عواملی محیطی‌اند که می‌توانند بر ظهور [نمایش پاسخ] اثر بگذارند. به عنوان مثال، قد انسان به [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] هم بستگی دارد. بنابراین نمی‌توان تنها از روی [نمایش پاسخ]، علت اندازه قد یک نفر را توضیح داد.

مهار بیماری‌های [نمایش پاسخ]

گرچه نمی‌توان بیماری‌های [نمایش پاسخ] رادرمان[نمایش پاسخ]کرد (مگر در [نمایش پاسخ]) اما [نمایش پاسخ] می‌توان با تغییر عوامل [نمایش پاسخ]، عوارض بیماری‌های [نمایش پاسخ] را [نمایش پاسخ] کرد. مثال این موضوع، بیماری فنیل[نمایش پاسخ] است. در این بیماری [نمایش پاسخ] که [نمایش پاسخ] [نمایش پاسخ] را می‌تواند [نمایش پاسخ] کند وجود ندارد. تجمع [نمایش پاسخ] در بدن به ایجاد [نمایش پاسخ] خطرناک منجر می‌شود. در این بیماری، [نمایش پاسخ] آسیب می‌بیند. خوشبختانه [نمایش پاسخ] از بروز این بیماری جلوگیری کرد. اما چگونه؟ علت این بیماری، [نمایش پاسخ] از [نمایش پاسخ] حاوی [نمایش پاسخ] است. پس با تغذیه نکردن از خوراکی‌هایی که [نمایش پاسخ] دارند، [نمایش پاسخ] مانع بروز [نمایش پاسخ] این بیماری شد.

فنیل کتونوری یک بیماری [نمایش پاسخ] است. وقتی نوزاد متولد می‌شود، علائم [نمایش پاسخ] ندارد. در عین حال، [نمایش پاسخ] نوزاد مبتلا به [نمایش پاسخ] با شیر مادر (که حاوی [نمایش پاسخ] است) به آسیب یاخته‌های [نمایش پاسخ] او می‌انجامد. به همین علت، [نمایش پاسخ] را در بدو [نمایش پاسخ] از نظر ابتلای احتمالی به این بیماری، با انجام آزمایش [نمایش پاسخ] بررسی می‌کنند. در صورت ابتلا، نوزاد با [نمایش پاسخ] که فاقد [نمایش پاسخ] است تغذیه می‌شود و در رژیم غذایی او برای آینده، از رژیم‌های [نمایش پاسخ] (یا [نمایش پاسخ]) [نمایش پاسخ] استفاده می‌شود (شکل ۱۰).