سوالات جای خالی گفتار سوم فصل پنجم زیست یازدهم | یادگیری فعال برای کنکور و امتحان نهایی
دعای مطالعه [ نمایش ]
بِسْمِ الله الرَّحْمنِ الرَّحیمِ
اَللّهُمَّ اَخْرِجْنى مِنْ ظُلُماتِ الْوَهْمِ
خدايا مرا بيرون آور از تاريكىهاى وهم،
وَ اَكْرِمْنى بِنُورِ الْفَهْمِ
و به نور فهم گرامى ام بدار،
اَللّهُمَّ افْتَحْ عَلَيْنا اَبْوابَ رَحْمَتِكَ
خدايا درهاى رحمتت را به روى ما بگشا،
وَانْشُرْ عَلَيْنا خَزائِنَ عُلُومِكَ بِرَحْمَتِكَ يا اَرْحَمَ الرّاحِمينَ
و خزانههاى علومت را بر ما باز كن به امید رحمتت اى مهربانترين مهربانان.
آیندهنگاران مغز به مدیریت داریوش طاهری، مجموعهای نوآورانه با نامهای زیستیار، زیستیاد و زیستبان تعاملی ارائه کرده است که تجربهای کاملاً هوشمند، تعاملی و هدفمند در یادگیری زیستشناسی دهم، یازدهم و دوازدهم فراهم میآورد. این مجموعه فراتر از ابزار آموزشی ساده است و به عنوان یک همراه هوشمند یادگیری، دانشآموز را در مسیر تسلط علمی، درک عمیق و آمادگی کامل برای آزمونها هدایت میکند.
این تجربه تعاملی دقیقاً همان اصل قدیمی «تکرار، مادر مهارتهاست» را عملی میکند و دانشآموز را به یادگیری فعال، تفکر تحلیلی و خودسنجی مستمر سوق میدهد. ما در آیندهنگاران مغز خود را معماران تکرار هدفمند میدانیم که با طراحی علمی مسیر یادگیری، دانشآموزان را به بالاترین سطح توانمندی هدایت میکنند.
با تمرکز بر آموزش مفهومی، تکرار هدفمند و بازیابی فعال، این مجموعه با جایخالیهای هوشمند یادگیری را از حالت منفعل خارج کرده و آن را به یک تجربه تعاملی و عمیق تبدیل میکند. طراحی هوشمندانه این ابزارها امکان یادگیری پیوسته و یکپارچه در طول سه سال تحصیلی را فراهم میآورد و دانشآموزان را به مهارتآموز حرفهای در زیستشناسی تبدیل میکند، آماده برای مواجهه با چالشهای علمی و تحصیلی و تبدیل تجربه یادگیری به فرآیندی فراموشنشدنی.
»» فصل ایمنی
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
گفتار سومین خط دفاعی: دفاع اختصاصی
گفتار ۳. سومین خطّ دفاعی: دفاع [نمایش پاسخ]
دفاع اختصاصی چنانکه از نام آن برمیآید به نوع [نمایش پاسخ] بستگی دارد و تنها بر همان [نمایش پاسخ] مؤثر است. به عنوان مثال، پاسخی که علیه میکروب [نمایش پاسخ] ایجاد میشود بر سایر میکروبها اثری ندارد. چگونه عامل [نمایش پاسخ] بهطور اختصاصی شناسایی میشود؟ این وظیفه برعهدهٔ [نمایش پاسخ] است.
لنفوسیتها و شناسایی [نمایش پاسخ]
دفاع اختصاصی بهوسیلهٔ لنفوسیتهای [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] انجام میشود. هر دو نوع لنفوسیت در [نمایش پاسخ] تولید میشوند و در ابتدا نابالغاند؛ یعنی توانایی شناسایی [نمایش پاسخ] را ندارند. لنفوسیتهای B در همان [نمایش پاسخ] اما لنفوسیتهای T در [نمایش پاسخ] بالغ میشوند و به این ترتیب، توانایی شناسایی [نمایش پاسخ] را بهدست میآورند (شکل ۱۰). تیموس در دوران [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] فعالیت زیادی دارد اما بهتدریج از فعالیت آن کاسته میشود و اندازهٔ آن [نمایش پاسخ] میرود.
مولکولهایی که این لنفوسیتها شناسایی میکنند، [نمایش پاسخ] ([نمایش پاسخ]) نام دارند. لنفوسیتها چگونه [نمایش پاسخ] را شناسایی میکنند؟ هر لنفوسیت B یا T در [نمایش پاسخ] خود، گیرندههای پادگِن دارد که [نمایش پاسخ] از یک نوعاند. هر گیرنده [نمایش پاسخ] عمل میکند؛ یعنی فقط میتواند به یک نوع [نمایش پاسخ] متصل شود و به این ترتیب، [نمایش پاسخ] شناسایی میشود.
شکل ۱۰- محل [نمایش پاسخ] [نمایش پاسخ]
نحوهٔ عملکرد لنفوسیت B
لنفوسیت B [نمایش پاسخ] [نمایش پاسخ] میکروبها یا ذرات [نمایش پاسخ] مثل [نمایش پاسخ] میکروبها را شناسایی میکند.
از میان لنفوسیتهای B با [نمایش پاسخ] مختلف، آن لنفوسیتی که توانسته است [نمایش پاسخ] را شناسایی کند به [نمایش پاسخ] [نمایش پاسخ] میشود و یاختههایی به نام [نمایش پاسخ] ([نمایش پاسخ]) را پدید میآورد (شکل ۱۱). یاختهٔ [نمایش پاسخ] [نمایش پاسخ] ترشح میکند. پادتن همراه مایعات [نمایش پاسخ]، [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] به گردش در میآید و هرجا با [نمایش پاسخ] یا پادگنهای [نمایش پاسخ] برخورد کرد آن را [نمایش پاسخ]، یا [نمایش پاسخ] میسازد.
شکل ۱۱- نحوهٔ عملکرد [نمایش پاسخ]
پادتنها مولکولهایی [نمایش پاسخ] و از جنس [نمایش پاسخ]اند. هر پادتن [نمایش پاسخ] جایگاه برای اتصال به [نمایش پاسخ] دارد (شکل ۱۲). هر لنفوسیت [نمایش پاسخ] میتواند پس از تبدیل به [نمایش پاسخ]، پادتنی [نمایش پاسخ] با [نمایش پاسخ] خود ترشح کند (شکل 13).
شکل ۱۲- مولکول [نمایش پاسخ]
شكل ۱۳- هر لنفوسیت [نمایش پاسخ] یک نوع [نمایش پاسخ] دارد که پس از تبدیل به پادتنساز [نمایش پاسخ] مشابه با [نمایش پاسخ] خود را ساخته و [نمایش پاسخ] میکند.
پادتن [نمایش پاسخ] را با روشهایی که در شکل ۱۴ نشان داده شده است، [نمایش پاسخ] یا [نمایش پاسخ] میکند. از پادتنها میتوان به عنوان [نمایش پاسخ] نیز استفاده کرد. پادتن [نمایش پاسخ] را [نمایش پاسخ] مینامند. به عنوان مثال، در زخمهای [نمایش پاسخ]، که احتمال فعالیت [نمایش پاسخ] [نمایش پاسخ] وجود دارد، از [نمایش پاسخ] ضدّ [نمایش پاسخ] استفاده میشود. همچنین [نمایش پاسخ] [نمایش پاسخ] مار که [نمایش پاسخ] از مارگزیدگی استفاده میشود، حاوی [نمایش پاسخ] است که سمّ مار را [نمایش پاسخ] میکنند.
شکل ۱۴- نحوهٔ عملکرد [نمایش پاسخ]
نحوهٔ عملکرد لنفوسیت T
لنفوسیت [نمایش پاسخ]، یاختههای [نمایش پاسخ] را که تغییر کردهاند، مثلاً [نمایش پاسخ] یا [نمایش پاسخ] شده است را نابود میکند. همچنین به یاختههای بخش [نمایش پاسخ] حمله میکند. لنفوسیت [نمایش پاسخ] پس از شناسایی [نمایش پاسخ] تکثیر میشود و لنفوسیتهای [نمایش پاسخ] را پدید میآورد.
لنفوسیتهای [نمایش پاسخ] به یاخته [نمایش پاسخ] متصل میشوند و با ترشح [نمایش پاسخ] و آنزیم «[نمایش پاسخ]» را به راه میاندازند.
فعالیت ۷
آنفلوانزای پرندگان را [نمایش پاسخ] پدید میآورد که میتواند [نمایش پاسخ]، از جمله [نمایش پاسخ] را نیز آلوده کند. این ویروس به [نمایش پاسخ] حمله میکند و سبب میشود دستگاه [نمایش پاسخ] بیش از حدّ معمول فعالیت کند. بدین ترتیب، به تولید [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] لنفوسیتهای [نمایش پاسخ] میانجامد.
الف) علت مرگ بر اثر آلودگی با این ویروس را چگونه توجیه میکنید؟
ب) چه راهی را برای کنترل این بیماری در جمعیتها پیشنهاد میکنید؟
پاسخ [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] در ایمنی [نمایش پاسخ]
دفاع اختصاصی، فرایندی است که برای شناسایی [نمایش پاسخ] و تكثير [نمایش پاسخ] به [نمایش پاسخ] نیاز دارد. از اینرو، برخلاف دفاع [نمایش پاسخ]، دفاع [نمایش پاسخ] نیست. اما اگر [نمایش پاسخ] که [نمایش پاسخ] به بدن وارد شده است [نمایش پاسخ] به بدن وارد شود، پاسخ دفاع [نمایش پاسخ] نسبت به قبل [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] است (شکل ۱۵)؛ چرا؟
شکل ۱۵- پاسخ [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ]
دستگاه ایمنی دارای «[نمایش پاسخ]» است؛ یعنی وقتی با [نمایش پاسخ] برخورد کند، [نمایش پاسخ] آن برخورد را نگه خواهد داشت. به این ترتیب، [نمایش پاسخ] که برای [نمایش پاسخ] به بدن وارد میشود [نمایش پاسخ] شناسایی میشود. اما چگونه؟
وقتی لنفوسیت، [نمایش پاسخ] را شناسایی میکند [نمایش پاسخ] میشود و علاوه بر لنفوسیتهای [نمایش پاسخ] ([نمایش پاسخ] یا [نمایش پاسخ]) یاختههای دیگری به نام [نمایش پاسخ] پدید میآید که تا [نمایش پاسخ] در [نمایش پاسخ] باقی میمانند (شکل ۱۶).
وجود تعداد [نمایش پاسخ] لنفوسیت [نمایش پاسخ] در خون، باعث میشود تشخیص پادگن [نمایش پاسخ] صورت پذیرد و برای برخوردهای بعدی، تعداد [نمایش پاسخ] لنفوسیت [نمایش پاسخ] پدید آید.
شکل ۱۶- لنفوسیتهای [نمایش پاسخ]
فعالیت ۸
علت شدیدتر بودن پاسخ [نمایش پاسخ] در برخورد [نمایش پاسخ] نسبت به برخورد [نمایش پاسخ] چیست؟
دفاع [نمایش پاسخ]، فرایندی است که برای شناسایی [نمایش پاسخ] و تكثير [نمایش پاسخ] به [نمایش پاسخ] نیاز دارد. در طی پاسخ [نمایش پاسخ] در برخورد اول، از [نمایش پاسخ] لنفوسیتها، سلولهای [نمایش پاسخ] پدید آمده است. وجود تعداد [نمایش پاسخ] لنفوسیت [نمایش پاسخ] در [نمایش پاسخ]، باعث میشود در برخورد [نمایش پاسخ]، تشخیص پادگن [نمایش پاسخ] صورت پذیرد و تعداد [نمایش پاسخ] لنفوسیت [نمایش پاسخ] پدید آید.
از خاصیت [نمایش پاسخ] بودن دفاع [نمایش پاسخ]، در [نمایش پاسخ] استفاده میشود. کافی است [نمایش پاسخ] میکروب را در شرایط [نمایش پاسخ] به دستگاه [نمایش پاسخ] معرفی کنیم و به این طریق یاختههای [نمایش پاسخ] را پدید آوریم. بدین ترتیب، اگر [نمایش پاسخ] میکروب به بدن وارد شود، [نمایش پاسخ] فرصت عمل پیدا کند، دستگاه [نمایش پاسخ] آن را از پای در میآورد.
واکسن، میکروب [نمایش پاسخ]، [نمایش پاسخ]، [نمایش پاسخ] میکروب یا [نمایش پاسخ] آن است که با وارد کردن آن به بدن، یاختههای [نمایش پاسخ] پدید میآید (شکل ۱۷). به همین علت، ایمنی حاصل از [نمایش پاسخ] را ایمنی [نمایش پاسخ] مینامند. در مقابل، ایمنی حاصل از [نمایش پاسخ] ایمنی [نمایش پاسخ] است چون [نمایش پاسخ] در بدن تولید نشده و یاختهٔ [نمایش پاسخ] نیز پدید نیامده است.
1- هر میکروبی [نمایش پاسخ] مخصوص به خود را دارد.
2- از میکروب [نمایش پاسخ]، [نمایش پاسخ] یا [نمایش پاسخ] آن به عنوان واکسن استفاده میشود.
3- [نمایش پاسخ] و لنفوسیت [نمایش پاسخ] تولید میشود.
4- وقتی میکروب [نمایش پاسخ] به بدن وارد شود، یاختهٔ [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] آمادگی مقابله با آن را دارند.
شكل ۱۷- نحوهٔ عملکرد [نمایش پاسخ]
فعالیت ۹
الف) تحقیق کنید که کودکان ایرانی چه [نمایش پاسخ] را دریافت میکنند؟ در چه [نمایش پاسخ]؟
سل، هپاتیت B، فلج اطفال، دیفتری، کزاز، سیاهسرفه، سرخک و اوریون
ب) چرا [نمایش پاسخ] واکسنها را باید تکرار کرد؟
تا سلولهای خاطره و پادتن بیشتری تولید شود. افزون بر آن طول عمر سلولهای خاطره متفاوت است و ممکن است از بین بروند و باید تولید مداوم آنها صورت گیرد.
ایدز، نگاهی دقیقتر به ایمنی [نمایش پاسخ]
نقص ایمنی [نمایش پاسخ] که به اختصار [نمایش پاسخ] نامیده میشود، نوعی بیماری است که عامل آن [نمایش پاسخ] است. [نمایش پاسخ] این بیماری [نمایش پاسخ] نام دارد. در این بیماری عملکرد در دستگاه [نمایش پاسخ] فرد، دچار نقص میشود. به همین دلیل حتی ابتلا به [نمایش پاسخ] بیماریهای واگیر [نمایش پاسخ] به مرگ منجر شود.
[نمایش پاسخ] ایدز پس از ورود به بدن [نمایش پاسخ] بین [نمایش پاسخ] تا [نمایش پاسخ] نهفته باقی بماند و بیماری ایجاد نکند. چنین فردی [نمایش پاسخ] به [نمایش پاسخ] است، اما بیمار نیست و هیچ [نمایش پاسخ] از ایدز را ندارد. [نمایش پاسخ] راه تشخیص آن، انجام [نمایش پاسخ] است. فرد [نمایش پاسخ] یا [نمایش پاسخ] میتواند این [نمایش پاسخ] را به دیگران منتقل کند. به این ترتیب، باعث انتشار [نمایش پاسخ] شود.
HIV از طریق رابطهٔ [نمایش پاسخ]، [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] و نیز استفاده از هر نوع اشیای [نمایش پاسخ] که به [نمایش پاسخ] [نمایش پاسخ] آغشته باشد (مثل استفاده از سرنگ یا تیغ [نمایش پاسخ]، [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] گوش با سوزن [نمایش پاسخ]) و [نمایش پاسخ] منتقل میشود. مادری که آلوده به [نمایش پاسخ] است [نمایش پاسخ] در جریان [نمایش پاسخ]، [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ]، [نمایش پاسخ] را به فرزند خود منتقل کند. دست دادن، [نمایش پاسخ]، [نمایش پاسخ]، [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ]، این ویروس را منتقل نمیکند. انتقال [نمایش پاسخ] از طریق ترشحات [نمایش پاسخ]، [نمایش پاسخ]، [نمایش پاسخ]، [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ]، یا از طریق [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] ثابت نشده است. [نمایش پاسخ] درمانی [نمایش پاسخ] برای ایدز یافت نشده است و [نمایش پاسخ] راه مقابله با آن، [نمایش پاسخ] و افزایش [نمایش پاسخ] است.
دستگاه [نمایش پاسخ] چگونه در [نمایش پاسخ] آسیب میبیند؟ زیستشناسان دریافتند که علت بیماری [نمایش پاسخ]، حملهٔ [نمایش پاسخ] به لنفوسیتهای [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] آنهاست (شکل ۱۸). این مشاهده بلافاصله پرسشی را مطرح میکند: چرا از بین رفتن لنفوسیتهای [نمایش پاسخ] به تضعیف کل دستگاه [نمایش پاسخ]، حتی لنفوسیتهای [نمایش پاسخ] میانجامد؟ فعالیت لنفوسیت [نمایش پاسخ] چه ارتباطی با لنفوسیت [نمایش پاسخ] دارد؟
شکل 18- [نمایش پاسخ] ویروس مسبب [نمایش پاسخ]. در این شکل، [نمایش پاسخ] با رنگ قرمز نشان داده شده است. [نمایش پاسخ] در حال آزاد شدن از یاخته [نمایش پاسخ]اند. این [نمایش پاسخ] چنان ریز است که نزدیک به [نمایش پاسخ] عدد از آنها را میتوان در [نمایش پاسخ] این جمله جای داد.
پاسخ به این سؤال، به درک [نمایش پاسخ] دقیقتری از نحوهٔ عمل دستگاه [نمایش پاسخ] انجامید. مشاهدات [نمایش پاسخ] نشان داد که [نمایش پاسخ] نه به [نمایش پاسخ] لنفوسیتهای [نمایش پاسخ]، بلکه به [نمایش پاسخ] خاصی از آنها حمله میکند. در واقع فعالیت لنفوسیتهای [نمایش پاسخ] و دیگر لنفوسیتهای [نمایش پاسخ] به کمک این [نمایش پاسخ] خاص انجام میشود، لذا آن را لنفوسیت [نمایش پاسخ] نامیدند. ویروس با از بین بردن این [نمایش پاسخ]، عملکرد لنفوسیتهای [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] و در نتیجه سیستم [نمایش پاسخ] را مختل میکند.
حساسیت
دستگاه ایمنی به [نمایش پاسخ] مواد [نمایش پاسخ] پاسخ نمیدهد. مثلاً دستگاه ایمنی به حضور میکروبهای [نمایش پاسخ] در دستگاه [نمایش پاسخ] پاسخ نمیدهد. به عدم [نمایش پاسخ] دستگاه [نمایش پاسخ] در برابر عاملهای [نمایش پاسخ]، [نمایش پاسخ] میگویند.
بیشتر بدانید
تنها راه آگاهی از آلودگی به ویروس ایدز آزمایش است و هیچ علامتی را نمیتوان برای آلوده بودن در نظر گرفت. آزمایش ایدز به روشهای مختلفی صورت میگیرد. اگر جواب آزمایشهای اولیه، وجود ویروس را نشان دهد، از آزمایشهای تکمیلی برای تأیید آن استفاده میشود. آزمایش اولیه بر مبنای سنجش پادتنی است که علیه ویروس تولید میشود. بنابراین، زمانی این آزمایش انجام میشود که پادتن ساخته شده باشد. حداقل دو هفته طول میکشد تا مقدار پادتن به اندازهٔ قابل سنجش برسد.
بر مبنای روش آزمایش و دقت آن میتوان سه هفته بعد از زمانی که احتمال آلودگی میرود نسبت به انجام آزمایش اقدام کرد. اما چون ممکن است در این مدت بدن هنوز به اندازهٔ کافی پادتن نساخته باشد؛ لذا این آزمایش باید ۳ و ۶ ماه بعد دوباره انجام شود.
آزمایش ایدز در شمار آزمایشهای رایج نیست. بنابراین، فرد باید بهطور مشخص این آزمایش را درخواست کند. انجام این آزمایش در مراکز مشاوره بیماریهای رفتاری (ایدز) رایگان و نتیجهٔ آن محرمانه است.
در اطراف ما مواد [نمایش پاسخ] وجود دارد که بیخطرند و دستگاه [نمایش پاسخ] نسبت به آنها [نمایش پاسخ] دارد. اما در فردی [نمایش پاسخ] دستگاه ایمنی به این مواد [نمایش پاسخ] واکنش نشان دهد و [نمایش پاسخ] ایجاد شود. در چنین حالتی میگوییم که این فرد نسبت به آن مادّه [نمایش پاسخ] دارد. مادهای را که باعث [نمایش پاسخ] شده است، [نمایش پاسخ] مینامند.
پاسخ دستگاه [نمایش پاسخ] به مادهٔ [نمایش پاسخ]، ترشح [نمایش پاسخ] از [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ]ست. در نتیجهٔ ترشح [نمایش پاسخ] علائم شایع [نمایش پاسخ] مثل [نمایش پاسخ] وایجاد[نمایش پاسخ] میشود.
بیماریهای خودایمنی
[نمایش پاسخ] دستگاه ایمنی یاختههای [نمایش پاسخ] را به عنوان [نمایش پاسخ] شناسایی و به آنها [نمایش پاسخ] میکند و باعث [نمایش پاسخ] میشود؛ به این نوع بیماریها، بیماری [نمایش پاسخ] میگویند. دیابت نوع [نمایش پاسخ]، مثالی از بیماری [نمایش پاسخ] است. در این بیماری، دستگاه [نمایش پاسخ] به یاختههای تولیدکنندهٔ [نمایش پاسخ] حمله میکند و آنها را از بین میبرد.
اِم.اِس. بیماری [نمایش پاسخ] دیگری است که در آن [نمایش پاسخ] اطراف یاختههای [نمایش پاسخ] در [نمایش پاسخ] مورد حمله دستگاه [نمایش پاسخ] قرار میگیرد و در [نمایش پاسخ] از بین میرود. بدین ترتیب، در ارتباط دستگاه عصبی [نمایش پاسخ] با [نمایش پاسخ] بدن اختلال ایجاد میشود.
بیشتر بدانید
بیماری MS
عوامل مسبب بیماری MS هنوز به طور قطع مشخص نیستند. علائم این بیماری متفاوت است اما غالباً با اختلالات دید (تاری و دوبینی) و اختلالات حسی و حرکتی (مثل اختلال در راه رفتن) همراه است.
بیشتر بدانید
در ادامه بخوانید:
زیستیار تعاملی آیندهنگاران مغز | زیستبان یادگیری با جایخالی؛ زیستشناسی دهم
زیستیار تعاملی آیندهنگاران مغز | زیستبان یادگیری با جایخالی؛ زیستشناسی دوازدهم
🚀 با ما همراه شوید!
تازهترین مطالب و آموزشهای مغز و اعصاب را از دست ندهید. با فالو کردن کانال تلگرام آیندهنگاران مغز، از ما حمایت کنید!
ورود/ ثبت نام با جیمیل
