سوال های تشریحی گفتار اول فصل دوم زیست شناسی یازدهم
دعای مطالعه [ نمایش ]
بِسْمِ الله الرَّحْمنِ الرَّحیمِ
اَللّهُمَّ اَخْرِجْنى مِنْ ظُلُماتِ الْوَهْمِ
خدايا مرا بيرون آور از تاريكىهاى وهم،
وَ اَكْرِمْنى بِنُورِ الْفَهْمِ
و به نور فهم گرامى ام بدار،
اَللّهُمَّ افْتَحْ عَلَيْنا اَبْوابَ رَحْمَتِكَ
خدايا درهاى رحمتت را به روى ما بگشا،
وَانْشُرْ عَلَيْنا خَزائِنَ عُلُومِكَ بِرَحْمَتِكَ يا اَرْحَمَ الرّاحِمينَ
و خزانههاى علومت را بر ما باز كن به امید رحمتت اى مهربانترين مهربانان.
کتاب «سؤالات تشریحی زیستشناسی یازدهم» اثر برند علمی آیندهنگاران مغز به مدیریت داریوش طاهری، گامی ارزشمند و الهامبخش در مسیر آموزش عمیق و مفهومی زیستشناسی پایه است.
این کتاب با رویکردی تحلیلی و ساختارمند، به دانشآموزان کمک میکند تا فراتر از حفظیات، به درک مفهومی و استدلال علمی در زیستشناسی دست یابند.
انتشار این کتاب توسط آیندهنگاران مغز گامی در جهت ارتقای کیفیت آموزش زیستشناسی، پرورش تفکر تحلیلی در دانشآموزان و آمادگی علمی آنان برای حضور موفق در آزمونهای داخلی مدرسه، نهایی و کنکورهای سراسری و بینالمللی است. این اثر، بازتابی از رسالت علمی و آموزشی برند آیندهنگاران مغز در توسعه یادگیری عمیق، پژوهشمحوری و شناخت بنیادین زیستجهان انسان به شمار میرود.
» کتاب زیستشناسی یازدهم
» فصل ۲: فصل حواس
» » گفتار ۱: گفتار گیرندههای حسی
کتاب الکترونیکی تعمیق و تثبیت یادگیری زیستشناسی
پرسشهای جاهای خالی و خط به خط گفتار یاختههای بافت عصبی؛ برای دانلود اینجا کلیک کنید.
برای مشاهده «کتاب الکترونیکی» کلیک کنید.
فصل حواس
شامل گفتارهای:
گفتار 1. گیرندههای حسی
گفتار 2. حواس ویژه
گفتار 3. گیرندههای حسی جانوران
بارمبندی مربوط به این فصل:
نیمسال اول: 4 نمره
نیمسال دوم نهایی، شهریورماه و دیماه: ۲ نمره
گفتار گیرندههای حسی
در حال آماده سازی برای طرح پرسش
قدردان شکیبایی شما هستیم!
پرسشهای دو گزینهای
▪️در هر جمله با انتخاب یکی از عبارات داخل پرانتز جمله درست را به دست آورید.
الف)
پرسشهای سطر به سطر
▪️جاهای خالی عبارات زیر را با کلمات مناسب کامل کنید.
الف)
پرسشهای توصیفی – تشریحی
▪️
پرسشهای یادگیری موثر
▪️درست یا نادرست بودن جملات زیر را مشخص کنید. در جملات نادرست، عبارتهای غلط را پیدا کرده و زیر آنها خط بکشید.
الف)
پرسشهای مقایسهای
◾هر یک از موارد زیر معرف کدام ویژگی….. است؟
الف)
فعلاً پرسشهای ساده زیر را داشته باشید.
۱- یاخته یا بخشی از آن است که اثر محرک را دریافت میکند، چیست؟
گیرندۀ حسی
۲- گیرنده حسی پس از دریافت اثر محرک آن را به چه پیامی تبدیل میکنند؟
پیام عصبی
۳- گیرنده های حسی را بر چه اساسی در پنج دسته کلی طبقه بندی می کنند؟
بر اساس نوع محرک
۴- انواع گیرنده های حسی براساس نوع محرک کدامند؟
گیرنده های مکانیکی، شیمیایی، دمایی، نوری و درد
۵- گیرنده حسی چگونه اثر محرک را دریافت و به پیام عصبی تبدیل می کند؟
با تغییر نفوذپذیری غشای گیرنده به یون ها در اثر عوامل مختلف
۶- کدام عوامل پتانسیل غشای گیرنده حسی را تغییر میدهند؟
عوامل گوناگونی مانند تغییر شکل در اثر فشار، مواد شیمیایی و تغییر دما، نفوذپذیری غشای گیرنده به یون ها و در نتیجه پتانسیل غشای آن را تغییر میدهند.
۷- تغییر پتانسیل غشای گیرنده حسی نتیجه چیست؟
تغییر نفوذپذیری غشای گیرنده به یون ها در اثر عوامل مختلف
۸- گیرنده فشار پوست به چه صورت است؟
این گیرنده انتهای دارینه (دندریت) یک نورون حسی است که درون پوششی چند لایه و انعطاف پذیر از نوع بافت پیوندی قرار دارد.
۹- نوع بافت پوشش چند لایه و انعطاف پذیر اطراف انتهای دندریت نورون حسی در گیرنده فشار پوست چیست؟
بافت پیوندی
۱۰- در گیرنده فشار پوست چگونه پیام عصبی ایجاد میشود؟
با فشرده شدن پوشش اطراف انتهای دندریت، رشته دندریت را تحت فشار قرار می دهد و در آن تغییر شکل ایجاد می کند. در نتیجه کانال های یونی غشای گیرنده، باز و پتانسیل الکتریکی غشا تغییر می کند. به این ترتیب در دندریت پیام عصبی ایجاد می شود.
۱۱- چرا بوی غذا یا عطر را پس از گذشت مدتی، دیگر احساس نمی کنیم؟
به دلیل سازش گیرنده .وقتی گیرنده ها مدتی در معرض محرک ثابتی قرار گیرند، پیام عصبی کمتری ایجاد می کنند، یا اصلاً پیامی ارسال نمی کنند.
۱۲- وقتی گیرنده ها مدتی در معرض محرک ثابتی قرار گیرند، پیام عصبی کمتری ایجاد می کنند، یا اصلاً پیامی ارسال نمی کنند. این پدیده را چه مینامند؟
سازش گیرنده ها
۱۳- در هنگام سازش گیرنده ها، ایجاد پیام عصبی به چه صورت است؟
پیام عصبی کمتری ایجاد می شود، یا اصلاً پیامی ارسال نمی شود.
۱۴- سازش گیرنده ها چه فایده ای دارد؟
در این حالت، اطلاعات کمتری به مغز ارسال می شود. در نتیجه مغز می تواند اطلاعات مهم تری را پردازش کند.
۱۵- پدیدۀ سازش گیرنده های فشار پوست، چه فایده ای دارد؟
موجب می شود وجود لباس را روی بدن حس نکنیم. در این حالت، اطلاعات کمتری به مغز ارسال می شود. در نتیجه مغز می تواند اطلاعات مهم تری را پردازش کند.
۱۶- حواس را به چه گروه هایی تقسیم می کنند؟ در هر مورد مثال بزنید.
حواس را به دو گروه حواس پیکری و حواس ویژه تقسیم کرده اند. گروهی از گیرنده ها مانند گیرندههای دما در بخش های گوناگون بدن پراکنده اند و گروهی از گیرنده های بدن ما در اندام های ویژه ای قرار دارند؛ مانند گیرنده های بینایی در چشم.
۱۷- گیرنده های حسی پیکری کدام اند؟
در بخش های گوناگون بدن مانند پوست، ماهیچه های اسکلتی و زرد پی ها، گیرنده هایی وجود دارند که اطلاعات حسی را به دستگاه عصبی مرکزی ارسال می کنند. اینها گیرنده های حس های پیکری اند.
۱۸- گیرنده های حسی پیکری در کدام بخش های بدن قرار دارند؟
در بخش های گوناگون بدن مانند پوست، ماهیچه های اسکلتی و زرد پی ها.
۱۹- حس های پیکری شامل چه مواردی می باشند؟
حس های پیکری شامل حسّ تماس، دما، وضعیت و دردند.
۲۰-انواع گیرنده های حواس پیکری انسان کدام اند؟
گیرنده های حواس پیکری، انتهای دندریت آزاد، مانند گیرنده های درد، یا انتهای دندریت هایی درون پوششی از بافت پیوندی مانند گیرندۀ فشار در پوست اند.
۲۱- کدام گیرنده حواس پیکری، انتهای دندریت آزاد است؟
گیرنده های درد
۲۲- انتهای دندریت کدام گیرنده حواس پیکری درون بافت پوششی از بافت پیوندی است؟
گیرنده فشار پوست
۲۳- کدام گیرنده با تماس، فشار و ارتعاش تحریک می شود؟
مکانیکی
۲۴- گیرنده مکانیکی با کدام عوامل تحریک می شود؟
با تماس، فشار یا ارتعاش تحریک می شود.
۲۵- پوست کدام بخش های بذن نسبت به تماس حساسترند؟ چرا؟
تعداد گیرنده های تماس در پوست بخش های گوناگون بدن متفاوت است و بخش هایی که تعداد گیرنده های بیشتری دارند، مانند نوک انگشتان و لب ها، حساس ترند.
۲۶- تعداد گیرنده های تماس در پوست کدام بخش های بدن بیشتر است؟ نتیجه چیست؟
مانند نوک انگشتان و لب ها، در نتیجه حساس ترند.
۲۷- گیرنده های دمایی در کدام بخش های بدن قرار دارند؟
در بخش هایی از درون بدن، مانند برخی سیاهرگ های بزرگ و پوست جای دارند.
۲۸- تغییرات دمایی درون و سطح بدن چگونه دریافت میشود؟
گیرنده های دمایی درون بدن به تغییرات دمای درون بدن و گیرنده های دمایی پوست به تغییرات دمای سطح بدن حساس اند؛ در نتیجه سرما یا گرما را دریافت می کنند.
۲۹- نوع گیرنده های حس وضعیت چیست؟
مکانیکی
۳۰- مغز چگونه از قرارگیری قسمت های مختلف بدن نسبت به هم، هنگام سکون و حرکت اطلاع می یابد؟
فعالیت گیرنده های مکانیکی حسّ وضعیت
۳۱- نقش گیرنده های مکانیکی حسّ وضعیت چیست؟
فعالیت این گیرنده ها موجب می شود که مغز از چگونگی قرارگیری قسمتهای مختلف بدن نسبت به هم، هنگام سکون و حرکت اطلاع یابد.
۳۲- گیرنده های حسّ وضعیت در کدام بخش های بدن قرار دارند؟
گیرندههای حسّ وضعیت در ماهیچه های اسکلتی، زردپی ها و کپسول پوشانندۀ مفصل ها قرار دارند.
۳۳- کدام نوع گیرنده در کپسول پوشاننده مفصل ها وجود دارد؟
گیرنده حسّ وضعیت
۳۴- کدام گیرنده ها به تغییر طول ماهیچه حساس اند؟
گیرنده های وضعیت درون ماهیچه ها
۲۵- گیرنده های وضعیت درون ماهیچه ها چگونه تحریک می شوند؟
این گیرنده ها به تغییر طول ماهیچه حساس اند؛ وقتی طول ماهیچه تغییر می کند، گیرنده های درون ماهیچه تحریک می شوند.
۲۶- گیرنده های درون ماهیچه دست چگونه تحریک می شوند؟
وقتی دست خود را حرکت می دهید، طول ماهیچه تغییر می کند و گیرنده های درون ماهیچه تحریک می شوند.
۲۷- کدام نوع گیرنده در دیواره برخی سیاهرگ های بزرگ جای دارند؟
دمایی
۲۸- کدام گیرنده در دیواره سرخرگ ها وجود دارد؟
گیرنده درد
۲۹- کدام انواع گیرنده در پوست قرار دارند؟
گیرنده های درد، تماس و دمایی
۳۰- گیرنده های درد به کدام محرک ها پاسخ می دهند؟
گیرنده های درد به آسیب بافتی پاسخ می دهند.
۳۱- آسیب بافتی در اثر کدام عوامل ایجاد می شود؟
آسیب بافتی در اثر عوامل مکانیکی مثل بریدگی، سرما یا گرمای شدید و برخی مواد شیمیایی مثل لاکتیک اسید ایجاد می شود.
۳۲- کدام ماده شیمیایی موجب ایجاد آسیب بافتی می شود؟
لاکتیک اسید
۳۳- کدام ماده شیمیایی موجب تحریک گیرنده های درد می شود؟
لاکتیک اسید
۳۴-کدام گیرنده ها سازش پیدا نمی کنند؟
گیرندههای درد سازش پیدا نمی کنند.
۳۵- نتیجه عدم سازش گیرنده های درد چیست؟
در نتیجه، این پدیده کمک می کند مادامی که محرّک آسیب رسان وجود دارد، فرد از وجود محرّک اطلاع داشته باشد.
۳۶- اهمیت عدم سازش پذیری گیرنده های درد چیست؟
این پدیده کمک می کند مادامی که محرّک آسیب رسان وجود دارد، فرد از وجود محرّک اطلاع داشته باشد.
۳۷- اهمیت درد چیست؟
درد یک ساز وکار حفاظتی است .هرگاه یاخته ها در معرض تخریب قرار گیرند، درد ایجاد و موجب می شود که فرد برای برطرف کردن عامل ایجاد درد، واکنش مناسب نشان دهد.
۳۸- چرا هنگام نشستن فرد به طور ناخودآگاه تغییر وضعیت می دهد؟
نشستن طولانی مدت ممکن است موجب آسیب دیدن بافت پوست در محل نشیمن گاه شود. بنابراین، فرد به طور ناخودآگاه تغییر وضعیت می دهد؛ در غیر این صورت، پوست در نقاط تحت فشار تخریب می شود.
انتشار یا بازنشر هر بخش از این محتوای «آیندهنگاران مغز» تنها با کسب مجوز کتبی از صاحب اثر مجاز است.
📘 زیستشناسی را بازی کنید و موفقیت را تجربه کنید
با جایخالیهای تعاملی، متنها را خودتان کامل کنید، فکر کنید و یاد بگیرید. فوراً کلیک کنید و تجربه یادگیری تعاملی را آغاز کنید!
تصویر مژکهای یاخته گیرندۀ شنوایی با میکروسکوپ الکترونی
حواس
اکنون که این متن را میخوانید، چشمهای شما، پیامهای بینایی را به مغز ارسال میکنند. وقتی به صفحهٔ کتاب دست میزنید، اطلاعاتی از پوست به دستگاه عصبی مرکزی میرسد. در این حالت، دستگاه عصبی از وضعیت نشستن شما و میزان اکسیژن خون شما نیز آگاه است.
بدن چگونه اطلاعات گوناگون را دریافت میکند و به آنها پاسخ میدهد؟ چرا گاهی تماس ساعت يا عينک با پوست خود را احساس نمیکنیم؟ چرا فردی که تحت عمل جراحی قرار دارد، دردی احساس نمیکند؟ چرا برخی جانوران میتوانند اطلاعاتی را دریافت کنند که ما بدون استفاده از ابزار مناسب، نمیتوانیم آنها را درک کنیم؟
گفتار ۱ گیرندههای حسی
گیرندهٔ حسی، یاخته یا بخشی از آن است که اثر محرک را دریافت میکند و اثر محرک در آن به پیام عصبی تبدیل میشود. صدا، فشار، اکسیژن، گرما و نور نمونههایی از این محرکها هستند که هر کدام گیرندهٔ ویژهای را در بدن تحریک میکنند. گیرندههای حسی انسان گوناگوناند؛ ولی میتوان آنها را براساس نوع محرک، در پنج دسته کلی طبقهبندی کرد: گیرندههای مکانیکی، شیمیایی، دمایی، نوری و درد. در ادامه درس با این گیرندهها آشنا میشوید.
کار گیرندههای حسی
گیرنده چگونه اثر محرک را دریافت و به پیام عصبی تبدیل میکند؟ در فصل قبل با چگونگی ایجاد پیام عصبی در یاختههای عصبی آشنا شدید. عوامل گوناگونی مانند تغییر شکل در اثر فشار، مواد شیمیایی و تغییر دما، نفوذپذیری غشای گیرنده به یونها و در نتیجه پتانسیل غشای آن را تغییر میدهند.
شکل ۱، یک گیرنده فشار پوست را نشان میدهد. این گیرنده انتهای دارینهٔ یک نورون حسی است که درون پوششی چند لایه و انعطافپذیر از نوع بافت پیوندی قرار دارد. فشرده شدن این پوشش، رشتهٔ دارینه را تحت فشار قرار میدهد و در آن تغییر شکل ایجاد میکند. در نتیجه کانالهای یونی غشای گیرنده، باز و پتانسیل الکتریکی غشا تغییر میکند. به این ترتیب در دارینه، پیام عصبی ایجاد و به دستگاه عصبی مرکزی ارسال میشود.
شکل ۱ـ ایجاد پیام عصبی به وسیلۀ گیرندۀ فشار. الف) ساختار گیرنده، ب) وارد آمدن تحریک (فشار)، پ) تبدیل اثر محرک به پیام عصبی (هدایت پیام عصبی)
گیرندهها سازش پیدا میکنند
شاید توجه کرده باشید که بوی غذا یا عطر را پس از گذشت مدتی، دیگر احساس نمیکنیم. در این حالت، آیا مولکولهای بودار در محیط کم میشوند، یا گیرندههای بو درست کار نمیکنند؟ وقتی گیرندهها مدتی در معرض محرک ثابتی قرار گیرند، پیام عصبی کمتری ایجاد میکنند، یا اصلاً پیامی ارسال نمیکنند، این پدیده را سازش گیرندهها مینامند. سازش گیرندهها چه فایدهای دارد؟
پدیدهٔ سازش گیرندههای فشار در پوست، موجب میشود وجود لباس را روی بدن حس نکنیم. در این حالت، اطلاعات کمتری به مغز ارسال میشود. در نتیجه مغز میتواند اطلاعات مهمتری را پردازش کند. مثالهای دیگری از سازش گیرندهها را که تجربه کردهاید، بیان کنید.
فعالیت ۱
گیرندههای زیر را بر اساس نوع محرک طبقه بندی کنید.
گیرندههای چشایی روی زبان، گیرندهٔ میزان اکسیژن در آئورت، گیرندههای شبکیهٔ چشم، گیرندهٔ گرما، گیرندهٔ فشار پوست، گیرنده بویایی بینی، گیرندهٔ فشار خون دیوارهٔ رگها
حواس را به دو گروه تقسیم میکنند
گروهی از گیرندهها مانند گیرندههای دما در بخشهای گوناگون بدن پراکندهاند و گروهی از گیرندههای بدن ما در اندامهای ویژهای قرار دارند؛ مانند گیرندههای بینایی در چشم. از اینرو، حواس را به دو گروه حواس پیکری و حواس ویژه تقسیم کردهاند. در ادامهٔ درس با کار هر گروه از این حواس آشنا میشوید.
بیشتر بدانید
اندام خیالی: مغز ممکن است احساسها را اشتباه درک کند. اندام خیالی حالتی است که فرد در اندام از دست رفتهٔ بدنش، درد احساس میکند، در گذشته پژوهشگران فکر میکردند این احساس از اعصاب آسیبدیده در اندام قطع شده، ایجاد میشود. اما امروز آنان بر این باورند که بخشی از قشر مخ که اطلاعات اندام از دست رفته را پردازش میکرد، اکنون از بخشهای دیگر بدن اطلاعاتی دریافت و این پیامها را به عنوان پیام اندام ازدسترفته تلقی میکند.
حواس پیکری
در بخشهای گوناگون بدن مانند پوست، ماهیچههای اسکلتی و زردپیها، گیرندههایی به نام گیرندههای حسهای پیکری وجود دارند. حسهای پیکری شامل حس تماس، دما، وضعیت و دردند. انتهای دارینهٔ آزاد، مانند گیرندههای درد، یا انتهای دارینههایی درون پوششی از بافت پیوندی مانند گیرندهٔ فشار در پوست، نمونههایی از گیرندههای حواس پیکریاند (شکل 1).
گیرندههای تماسی، گیرندههای مکانیکیاند که با تماس، فشار یا ارتعاش تحریک میشوند (شکل ۲). این گیرندهها، مثلاً در پوست وجود دارند. تعداد گیرندههای تماس در پوست بخشهای گوناگون بدن متفاوت است و بخشهایی که تعداد گیرندههای بیشتری دارند، مانند نوک انگشتان و لبها، حساسترند.
شکل ۲- گیرندههای پوست
گیرندههای دمایی در بخشهایی از درون بدن، مانند برخی سیاهرگهای بزرگ و پوست جای دارند. گیرندههای دمایی درون بدن به تغییرات دمای درون بدن و گیرندههای دمایی پوست به تغییرات دمای سطح بدن حساساند؛ در نتیجه سرما یا گرما را دریافت میکنند.
بیشتر بدانید
تزریق موادی مانند هیستامین که از بافتهای تخریب شده خارج میشوند، در زیر پوست، درد شدیدی را ایجاد میکنند. به این ترتیب، مشخص شده است که برخی موادی که در بدن تولید میشوند، گیرندههای درد را تحریک میکنند.
فعّالیت گیرندههای مکانیکی حس وضعیت موجب میشود که مغز از چگونگی قرارگیری قسمتهای مختلف بدن نسبت به هم، هنگام سکون و حرکت اطلاع یابد. گیرندههای حس وضعیت در ماهیچههای اسکلتی، زردپیها و کپسول پوشانندهٔ مفصلها قرار دارند و به کشیده شدن حساساند. مثلاً وقتی دست خود را حرکت میدهید، گیرندههای درون ماهیچه کشیده و تحریک میشوند.
شکل ۳- گیرندههای حس وضعیت در زردپی
بیشتر بدانید
تحریک برخی گیرندههای تماسی، از انتقال پیام عصبی درد از آن بخش بدن جلوگیری میکند. به همین علت مالش پوست در نزدیک محل دردناک، در تسکین درد تأثیر دارد.
گیرندههای درد در پوست و برخی بخشهای دیگر بدن مانند دیوارهٔ سرخرگها قرار دارند. گیرندههای درد به آسیب بافتی پاسخ میدهند. آسیب بافتی در اثر عوامل مکانیکی مثل بریدگی، سرما یا گرمای شدید و برخی مواد شیمیایی مثل لاکتیکاسید ایجاد میشود. گیرندههای درد سازش پیدا نمیکنند. در نتیجه، این پدیده کمک میکند مادامی که محرک آسیبرسان وجود دارد، فرد از وجود محرک اطلاع داشته باشد.
درد یک سازوکار حفاظتی است. هرگاه یاختهها در معرض تخریب قرار گیرند، درد ایجاد و موجب میشود که فرد برای برطرف کردن عامل ایجاد درد، واکنش مناسب نشان دهد؛ مثلاً نشستن طولانیمدت ممکن است موجب آسیب دیدن پوست در محل نشیمنگاه شود. بنابراین، فرد به طور ناخودآگاه تغییر وضعیت میدهد؛ در غیر این صورت، پوست در نقاط تحت فشار تخریب میشود.
ورود/ ثبت نام با جیمیل
آینده نگاران مغز بهترین سایت برای زیست شناسی است. این سایت چنان فول امکانات است که باعث میشه حتی کسایی که از زیست شناسی متنفرن، زیست شناسی اولویت درساشون بشه. خیلی ازتون ممنونیم
خدا را شکر که مقبول شما و دیگر عزیزان واقع شده… حیف که به دلیل اولویت علوم اعصاب نتوانستم ایدههای بینظیری که در زمینه تدریس زیست شناسی داشتم و دارم را به نحواحسن ارائه دهم به گونهای که چشمها حیران شود… تا خدا چه خواهد!