نوروبیولوژی (Neurobiology) دانشی بنیادین در علوم اعصاب است که سازوکارهای سلولی و مولکولی دستگاه عصبی را بررسی می‌کند؛ از ارتباطات نورونی و انتقال پیام‌های عصبی تا فرایندهای زیستی زیربنای یادگیری، حافظه، رفتار و کارکردهای پیچیده مغز. تسلط بر این دانش، فراتر از حفظ‌کردن مطالب، به درک عمیق روابط میان ساختار، عملکرد و سازوکارهای دستگاه عصبی نیاز دارد.
مجموعه پیش رو، شامل سؤالات نوروبیولوژی آزمون دکتری تخصصی علوم اعصاب وزارت بهداشت در سال ۱۴۰۵، همراه با پاسخ کلیدی است که با هدف سنجش دانش، مرور مفاهیم بنیادین، شناسایی نقاط ضعف و آمادگی هدفمند برای آزمون گردآوری شده است. پیشنهاد می‌شود ابتدا به هر سؤال مستقل پاسخ دهید و سپس با مراجعه به کلید پاسخ، میزان تسلط خود را ارزیابی کنید.
در آینده‌نگاران مغز، یادگیری را فراتر از عبور از یک آزمون می‌دانیم؛ آن را گامی برای تعمیق دانش، پرورش تفکر علمی و گشودن افق‌های تازه در شناخت مغز می‌بینیم. باور ما این است که دانش معتبر، هنگامی ارزشمندتر می‌شود که دقیق، روشن و مسئولانه در دسترس جویندگان علم قرار گیرد.
آینده‌نگاران مغز
ما مغز را می‌شناسیم تا آینده را بسازیم.
راهنمای زمان‌سنج آزمون
شما می‌توانید بدون فشردن دکمه «شروع آزمون» نیز به سؤالات پاسخ دهید؛ اما برای تمرین مدیریت زمان و سنجش سرعت پاسخ‌گویی، این دکمه را در نظر گرفته‌ایم. با شروع زمان‌سنج، مدت‌زمان پاسخ‌گویی شما محاسبه می‌شود و حتی پس از پایان زمان نیز می‌توانید پاسخ‌دادن را ادامه دهید. هدف، یادگیری مدیریت زمان است، نه محدودکردن فرصت یادگیری شما.
زمان باقی‌مانده: 10:00
با فشردن دکمه زیر، زمان‌سنج فعال می‌شود.
زمان باقی‌مانده10:00
پرسش 1- یکی از مهم‌ترین وظایف آستروسیت‌ها در تنظیم تحریک‌پذیری نورون‌ها کدام است؟
الف) سنتز استیل‌کولین
ب) برداشت یون پتاسیم از فضای خارج‌سلولی
ج) تولید میلین در سیستم عصبی
د) آزادسازی دوپامین در قشر مغز
پاسخ صحیح: گزینه ب
پرسش 2- در نورون میلینه، بیشترین تراکم کانال‌های سدیمی وابسته به ولتاژ در کدام بخش قرار دارد؟
الف) جسم سلولی
ب) دندریت‌ها
ج) قطعه ابتدایی آکسون
د) گره رانویه
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش 3- افزایش کدام‌یک از موارد زیر سبب افزایش سرعت هدایت پتانسیل عمل در یک فیبر عصبی از نوع C (غیرمیلینه) می‌شود؟
الف) به‌طور عمده ناشی از انتشار پتانسیل عمل در آکسون است.
ب) به‌طور عمده ناشی از اگزوسیتوز و انتشار ناقل عصبی است.
ج) ناشی از ورود پتاسیم به پایانه عصبی است.
د) در سیناپس‌های الکتریکی از سیناپس‌های شیمیایی بیشتر است.
پاسخ صحیح: گزینه ب
پرسش 5- فاکتور رشد عصبی (NGF) با کدام مکانیسم از پایانه سیناپسی به جسم سلولی نورون منتقل می‌شود؟
الف) انتشار غیرفعال در سیتوپلاسم آکسونی
ب) انتقال سریع پیشرو (Anterograde) با واسطه کینزین
ج) جریان سیتوپلاسمی آهسته همگام با اسکلت سلولی
د) انتقال آکسونی پس‌رو (Retrograde) با واسطه آندوسیتوز
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش 6- کدام‌یک از گزینه‌های زیر جزو میانجی‌های با مولکول کوچک و عمل سریع محسوب نمی‌شود؟
الف) گلوتامات
ب) سروتونین
ج) استیل‌کولین
د) نوروپپتید Y
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش 7- در یک سلول عصبی، افزایش فعالیت miRNA علیه یک mRNA خاص چه اثری خواهد داشت؟
الف) افزایش ترجمه پروتئین هدف
ب) افزایش همانندسازی DNA
ج) کاهش تولید پروتئین از آن mRNA
د) تبدیل mRNA به DNA
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش 8- یک نورون بالغ که پروتئین‌های خاص سیناپسی تولید می‌کند، چگونه با وجود داشتن همان DNA سلول‌های دیگر، عملکرد متفاوتی دارد؟
الف) دارای ژن‌های بیشتری است.
ب) DNA آن جهش‌یافته است.
ج) الگوی بیان ژن متفاوتی دارد.
د) فاقد کروموزوم است.
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش 9- در یک سلول عصبی، افزایش بیان یک فاکتور نسخه‌برداری باعث افزایش هم‌زمان چندین ژن شده است. کدام مکانیسم بهترین توضیح برای این رویداد است؟
الف) اتصال به توالی‌های افزاینده (Enhancers) متعدد
ب) افزایش جهش‌های DNA
ج) تخریب ریبوزوم
د) کاهش فعالیت راه‌انداز (Promoter)
پاسخ صحیح: گزینه الف
پرسش 10- کدام گزینه عملکرد گیرنده‌های GABAA و GABAB را به‌درستی بیان کرده است؟
الف) هر دو گیرنده یونوتروپیک هستند و با ورود یون کلر، مهار پس‌سیناپسی ایجاد می‌کنند.
ب) GABAA گیرنده‌ای یونوتروپیک است که با ورود -Cl، مهار سریع ایجاد می‌کند.
ج) هر دو گیرنده متابوتروپیک هستند و با باز کردن کانال‌های +K مهار آهسته ایجاد می‌کنند.
د) GABA_B گیرنده‌ای یونوتروپیک است که با ورود یون پتاسیم، مهار سریع ایجاد می‌کند.
پاسخ صحیح: گزینه ب
پرسش 11- کدام پروتئین‌های حرکتی (Motor Proteins) مسئول انتقال آکسونی در طول میکروتوبول‌ها هستند؟
الف) کینزین و داینئین
ب) میوزین و اکتین
ج) کلاترین و توبولین
د) سیناپتوفیزین و تروپومیوزین
پاسخ صحیح: گزینه الف
پرسش 12- بی‌حس‌کننده‌های موضعی با مهار کدام ساختار مولکولی، هدایت عصبی را قطع می‌کنند؟
الف) پمپ سدیم ـ پتاسیم غشای آکسون
ب) گیرنده‌های نیکوتینی سیناپس
ج) کانال‌های سدیمی وابسته به ولتاژ
د) کانال‌های پتاسیمی مسئول رپولاریزاسیون
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش 13- اتصال نوروتروفین به گیرنده‌های تیروزین کینازی اختصاصی (Trk) به چه ترتیبی موجب آغاز آبشار پیام‌رسانی درون‌سلولی می‌شود؟
الف) دایمریزه شدن Trk و اتوفسفریلاسیون
ب) باز شدن مستقیم کانال کلسیمی بدون تغییر دایمریزاسیون
ج) تحریک زیرواحد Gα و تولید پیام‌رسان ثانویه cAMP
د) شکست پروتئولیتیک گیرنده و ورود آن به هسته سلول
پاسخ صحیح: گزینه الف
پرسش 14- مهار پیش‌سیناپسی (Presynaptic Inhibition) از نظر ساختار تشریحی توسط کدام نوع سیناپس اعمال می‌شود؟
الف) سیناپس آکسودندریتیک (Axodendritic)
ب) سیناپس آکسوسوماتیک (Axosomatic)
ج) سیناپس آکسوآکسونال (Axoaxonal)
د) سیناپس دندرو‌دندریتیک (Dendrodendritic)
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش 15- کدام آنزیم مسئول تبدیل مستقیم انتقال‌دهنده عصبی دوپامین به نوراپی‌نفرین در وزیکول‌های سیناپسی است؟
الف) تیروزین هیدروکسیلاز
ب) اسیدآمینه دکربوکسیلاز
ج) دوپامین بتا هیدروکسیلاز
د) فنیل‌اتانول‌آمین-N-متیل‌ترانسفراز
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش 16- مبدأ اصلی پروجکشن‌های نورآدرنرژیک منتشر در ساقه مغز به نواحی نئوکورتکس، تالاموس و مخچه کدام هسته است؟
الف) لوکوس سرولئوس (Locus Coeruleus)
ب) هسته‌های سجافی (Raphe Nuclei)
ج) ماده سیاه (Substantia Nigra)
د) هسته اکومبنس (Nucleus Accumbens)
پاسخ صحیح: گزینه الف
پرسش 17- گلوتامات پس از بازجذب به سلول‌های گلیال، توسط کدام آنزیم به گلوتامین تبدیل می‌شود؟
الف) گلوتامین سنتتاز
ب) گلوتامیناز
ج) گابا ترانس‌آمیناز
د) گلوتامیک اسید دکربوکسیلاز
پاسخ صحیح: گزینه الف
پرسش 18- کدام اسیدآمینه به‌عنوان هم‌آگونیست (Co-agonist) گلوتامات در فعال شدن گیرنده NMDA نقش دارد؟
الف) آسپارتات
ب) سرین
ج) گلوتامین
د) گلیسین
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش 19- کدام‌یک سبب کاهش دامنه پتانسیل عمل می‌شود؟
الف) کاهش سدیم مایع خارج‌سلولی
ب) افزایش سدیم مایع خارج‌سلولی
ج) کاهش دامنه پتانسیل گیرنده
د) افزایش دامنه پتانسیل گیرنده
پاسخ صحیح: گزینه الف
پرسش 20- کدام ویژگی زیر در مورد پتانسیل عمل صادق نیست؟
الف) تابع قانون همه یا هیچ است.
ب) به فواصل دور انتشار می‌یابد.
ج) فرکانس آن وابسته به بزرگی پتانسیل گیرنده نیست.
د) به‌عنوان کد در سیستم عصبی استفاده می‌شود.
پاسخ صحیح: گزینه ج
امتیاز آزمون: 0
مسیر یادگیری را ادامه دهید
از سنجش دانش تا یادگیری عمیق‌تر
برای تثبیت آموخته‌ها، بررسی پاسخ‌های تشریحی و دسترسی به سوالات کتاب‌ها و مباحث دیگر، می‌توانید از مسیرهای زیر استفاده کنید.
گامی فراتر از پاسخ صحیح؛ درک عمیق مفاهیم
اگر می‌خواهید علاوه بر شناسایی گزینه صحیح، با تحلیل علمی سوالات، مبانی مفهومی پاسخ‌ها و دلایل رد یا تأیید گزینه‌ها آشنا شوید، پاسخ‌های تشریحی این مجموعه را مطالعه کنید. تحلیل تشریحی پرسش‌ها فرصتی فراهم می‌کند تا مفاهیم را عمیق‌تر درک کنید، ارتباط میان مباحث را بهتر بشناسید و برای مواجهه با پرسش‌های مفهومی آزمون آمادگی بیشتری به دست آورید.
برای شناخت بهتر روند سوالات آزمون دکتری علوم اعصاب، به یک دوره بسنده نکنید. مرور سوالات سال‌های مختلف به شما کمک می‌کند دانسته‌های خود را بازبینی کنید، بر مفاهیم بنیادین تسلط بیشتری بیابید و آمادگی خود را در مواجهه با شیوه‌های گوناگون طرح سؤال بسنجید.
شناخت مغز به تسلط بر یک مبحث محدود نمی‌شود. برای تکمیل آمادگی خود در آزمون دکتری تخصصی علوم اعصاب وزارت بهداشت، سایر حوزه‌های اصلی این رشته را نیز مرور کنید و دانش خود را در پیوند میان ساختار، عملکرد، مبانی زیستی و اثرات داروها بر دستگاه عصبی گسترش دهید.
نه اولین، اما در تلاش برای بهترین بودن؛ نه پیشرو در آغاز، اما ممتاز در پایان.
----
ما شاید آغازگر راه نباشیم، اما با ایمان به شایستگی و تعالی، قدم برمی‌داریم تا در قله‌ی ممتاز بودن بایستیم.
