از فهم پیام‌های الکتریکی نورون‌ها تا کشف سازوکارهای حیات عصبی
نوروفیزیولوژی (Neurophysiology) دانشی بنیادین در علوم اعصاب است که سازوکارهای عملکردی دستگاه عصبی را از جریان یون‌ها و پتانسیل‌های غشایی تا انتقال سیناپسی و تعامل شبکه‌های عصبی بررسی می‌کند. این دانش، با آشکار ساختن منطق الکتریکی و شیمیایی نورون‌ها، زمینه فهم فرایندهای پیچیده‌ای چون احساس، حرکت، یادگیری و حافظه را فراهم می‌سازد. درک عمیق نوروفیزیولوژی، فراتر از حفظ تعاریف و فرمول‌ها، به شناخت روابط علت و معلولی و پیوند میان سازوکارهای سلولی و عملکرد دستگاه عصبی وابسته است.
مجموعه پیش رو، شامل سؤالات نوروفیزیولوژی آزمون دکتری تخصصی علوم اعصاب وزارت بهداشت در سال ۱۳۹۹، همراه با پاسخ کلیدی است؛ فرصتی برای سنجش تسلط بر مفاهیم بنیادین، تحلیل پدیده‌های الکتروفیزیولوژیک و شناسایی مباحث نیازمند مرور. پیشنهاد می‌شود پیش از مراجعه به کلید پاسخ، هر سؤال را مستقل بررسی کنید، روابط میان متغیرهای فیزیولوژیک را بسنجید و گزینه‌ها را بر پایه اصول علمی ارزیابی کنید. سپس با تطبیق پاسخ‌ها، ضمن سنجش آمادگی خود، منشأ خطاها و خلأهای دانشی را شناسایی کنید؛ زیرا گاه تفاوتی ظریف میان پتانسیل غشایی و پتانسیل تعادلی، یا میان فعال‌شدن و غیرفعال‌شدن کانال‌های یونی، مسیر رسیدن به پاسخ صحیح را تعیین می‌کند.
در آینده‌نگاران مغز، نوروفیزیولوژی را فراتر از مجموعه‌ای از فرمول‌ها و نمودارها، دانشی محوری برای فهم منطق عملکرد دستگاه عصبی می‌دانیم. باور ما این است که یادگیری عمیق، زمانی شکل می‌گیرد که چرایی و چگونگی پدیده‌ها درک شود؛ از سازوکار شکل‌گیری پتانسیل عمل تا ارتباط میان آزادسازی ناقل‌های عصبی و پاسخ سلول پس‌سیناپسی. هر پرسش فرصتی برای تقویت استدلال علمی و هر پاسخ گامی برای تبدیل اطلاعات پراکنده به دانشی منسجم و ماندگار است.
نوروفیزیولوژی، دانش کشف منطق پنهان در فعالیت دستگاه عصبی است؛ دانشی که از جریان یون‌ها و تغییرات الکتریکی غشا آغاز می‌شود، در ارتباطات سیناپسی و تعامل شبکه‌های عصبی گسترش می‌یابد و در فهم سازوکارهای پیچیده عملکرد مغز به اوج می‌رسد.
آینده‌نگاران مغز
ما مغز را می‌شناسیم تا آینده را بسازیم.
راهنمای زمان‌سنج آزمون
شما می‌توانید بدون فشردن دکمه «شروع آزمون» نیز به سؤالات پاسخ دهید؛ اما برای تمرین مدیریت زمان و سنجش سرعت پاسخ‌گویی، این دکمه را در نظر گرفته‌ایم. با شروع زمان‌سنج، مدت‌زمان پاسخ‌گویی شما محاسبه می‌شود و حتی پس از پایان زمان نیز می‌توانید پاسخ‌دادن را ادامه دهید. هدف، یادگیری مدیریت زمان است، نه محدودکردن فرصت یادگیری شما.
زمان باقی‌مانده: 10:00
با فشردن دکمه زیر، زمان‌سنج فعال می‌شود.
زمان باقی‌مانده10:00
پرسش ۱- بلوک کردن کانال‌های وابسته به ولتاژ سدیمی در غشاء فیبرهای حسی سبب کدامیک از موارد زیر می‌شود؟
الف) کاهش تدریجی ترشولد
ب) کاهش سرعت هدایت آکسون
ج) افزایش دامنه پتانسیل عمل
د) افزایش شیب فاز صفر پتانسیل عمل
»» پاسخ: گزینه «ب»
پرسش ۲- اگر در مسیر انتقال پیام عصبی سه سیناپس شیمیایی وجود داشته باشد، حداقل میزان تأخیر سیناپسی را محاسبه کنید؟
الف) ۰/۱۵ میلی‌ثانیه
ب) ۱/۵ میلی‌ثانیه
ج) ۱۵ میلی‌ثانیه
د) ۱۵۰ میلی‌ثانیه
»» پاسخ: گزینه «ب»
پرسش ۳- نقش کدامیک از موارد زیر در کنترل خواب و بیداری به درستی عنوان شده است؟
الف) نورون‌های پره اپتیک هیپوتالاموس با رهایش گلوتامات
ب) نورون‌های tuberomamilary با رهایش استیل کولین
ج) نورون‌های هیپوتالاموس با رهایش اورکسین
د) نورون‌های هسته رافه با رهایش هیستامین
»» پاسخ: گزینه «ج»
پرسش ۴- کدامیک از مجموعه نوروترانسمیترهای زیر از انتهای فیبرهای سمپاتیکی که به غدد عرق می‌روند، رها می‌شوند؟
الف) ACh – VIP – CGRP
ب) ACh – NPY – ATP
ج) NE – Substance P – VIP
د) NE – CGRP – Substance P
»» پاسخ: گزینه «الف»
پرسش ۵- کدامیک از موارد زیر به ترتیب سبب مهار پیش سیناپسی و تسهیل پیش سیناپسی می‌شوند؟
الف) کاهش ورود یون کلسیم – افزایش سرعت دپلاریزاسیون
ب) افزایش دامنه پتانسیل عمل – افزایش هدایت کانال‌های کلری
ج) افزایش هدایت کانال‌های کلری – طولانی شدن زمان پتانسیل عمل
د) افزایش دامنه پتانسیل عمل – بسته شدن کانال‌های کلسیمی
»» پاسخ: گزینه «ج»
پرسش ۶- کدام یک از موارد ذیل در شرایط هیپوکالمی ایجاد می‌شود؟
الف) نورون هیپرپولار می‌شود.
ب) تحریک‌‌پذیری نورون بیشتر می‌شود.
ج) پتانسیل استراحت غشاء نورون تغییر نمی‌کند.
د) پتانسیل استراحت غشای نورون به ترشولد نزدیک‌تر می‌شود.
»» پاسخ: گزینه «الف»
پرسش ۷- افزایش میزان cAMP در نورون‌های حسی بویایی سبب کدام اثر زیر می‌شود؟
الف) هیپرپلاریزاسیون
ب) افزایش influx یون سدیم
ج) بسته شدن کانال‌های کلری وابسته به کلسیم
د) کاهش نفوذپذیری به یون‌های کلسیم
»» پاسخ: گزینه «ب»
پرسش ۸- اسپایک کمپلکس (Complex spike) در مخچه از کدام سلول ثبت می‌شود؟
الف) سبدی
ب) پورکنژ
ج) گلژی
د) گرانولی
»» پاسخ: گزینه «ب»
پرسش ۹- ناحیه (Middle Temporal) MT و (Lateral occipital) LO در قشر بینایی به ترتیب در پردازش کدام عملکرد بینایی دخالت دارند؟
الف) شناسایی شکل – شناسایی شکل
ب) جهت حرکت – جهت حرکت
ج) جهت حرکت – شناسایی شکل
د) دید رنگی – شناسایی شکل
»» پاسخ: گزینه «ج»
پرسش ۱۰- اندام Vomeronasal مستقیماً با کدام ناحیه مغزی زیر در ارتباط است؟
الف) Piriform cortex
ب) Amygdala
ج) Entorhinal cortex
د) Olfactory tubercle
»» پاسخ: گزینه «ب»
پرسش ۱۱- سیس رتینال با کدام بخش گذرنده از غشا (transmembrane protein) فوتورسپتور بینایی و از طریق چه اسید آمینه‌ای اتصال دارد؟
الف) ششم – لیزین
ب) هفتم – لیزین
ج) ششم – سرین
د) هفتم – سرین
»» پاسخ: گزینه «ب»
پرسش ۱۲- کدام مورد زیر از علایم صدمه به نورون‌های حرکتی فوقانی نیست؟
الف) Spasticity
ب) Hyperactive strech reflex
ج) Hypotonia
د) Positive babinski sign
»» پاسخ: گزینه «ج»
پرسش ۱۳- کدام ناحیه مغز زیر در تشخیص و ادراک مختصات فضایی بدن دخالت دارد و صدمه به آن باعث نادیده انگاری (Neglect) می‌شود؟
الف) قشر گیجگاهی فوقانی
ب) قشر آهیانه خلفی
ج) شکنج زاویه‌ای
د) قشر جلو پیشانی
»» پاسخ: گزینه «ب»
پرسش ۱۴- تجویز متیل فنیل تتراهیدرو پیریدین (MPTP) کدام مدل بیماری زیر را در حیوانات ایجاد می‌کند؟
الف) هانتیگتون
ب) پارکینسون
ج) آلزایمر
د) صرع
»» پاسخ: گزینه «ب»
پرسش ۱۵- کدام گزینه زیر در مورد مکانیسم عادت کردن (Habituation) در یادگیری غیر شرطی درست است؟
الف) در اثر کاهش ورود یون کلسیم به نورون پس‌سیناپسی ایجاد می‌شود.
ب) در اثر افزایش ورود یون کلسیم به نورون پس‌سیناپسی ایجاد می‌شود.
ج) در اثر کاهش ورود یون کلسیم به نورون پیش‌سیناپسی ایجاد می‌شود.
د) در اثر افزایش ورود یون کلسیم به نورون پیش‌سیناپسی ایجاد می‌شود.
»» پاسخ: گزینه «ج»
پرسش ۱۶- همه موارد زیر در صرع مبهم (Absence seizure) مشاهده می‌شود، بجز:
الف) همراه با اورا و دوره‌های postictal نیست.
ب) امواج مغزی به صورت Spike and wave است.
ج) هوشیاری به صورت لحظه‌ای از بین می‌رود.
د) یک نوع صرع جنرالیزه تشنجی است
»» پاسخ: گزینه «د»
پرسش ۱۷- در کدام نوع اختلال خواب زیر کاهش نورون‌های تولیدکننده اورکسین (Hypocretine) نسبت به فرد سالم در مغزشان مشاهده می‌شود؟
الف) Narcolepsy
ب) Bed – weting
ج) Somnambulism
د) Night terrors
»» پاسخ: گزینه «الف»
پرسش ۱۸- کدامیک از موارد زیر جز نوروترانسیمترهای small molecule می‌باشد؟
الف) Vasopressin
ب) Substance P
ج) NGF
د) Histamine
»» پاسخ: گزینه «د»
پرسش ۱۹- کدام اصل بیانگر اختصاصی بودن فیبرهای عصبی فقط برای یک مودالیته حسی است؟
الف) Labeled line principle
ب) Pattern principle
ج) Volley principle
د) Weber-Fechner principle
»» پاسخ: گزینه «الف»
پرسش ۲۰- نوروترانسمیتر اصلی در ارتباط استریاتوم با جسم سیاه کدام است؟
الف) گابا
ب) گلوتامات
ج) دوپامین
د) استیل کولین
»» پاسخ: گزینه «الف»
پرسش ۲۱- حافظه کاری یا فعال مربوط به عملکرد اصلی کدام بخش از قشر مغز است؟
الف) شکنج زاویه‌ای
ب) قشر جلوی پیشانی
ج) ناحیه ورنیکه
د) قشر حرکتی اولیه
»» پاسخ: گزینه «ب»
پرسش ۲۲- کدامیک از موارد زیر نقش سلول‌های افقی در شبکیه می‌باشد؟
الف) افزایش زمان پاسخ به محرک بینایی
ب) کاهش زمان پاسخ به محرک بینایی
ج) افزایش دقت فضایی
د) افزایش دقت زمانی
»» پاسخ: گزینه «ج»
پرسش ۲۳- کدامیک از موارد زیر در رهایش کلسیم داخل سلولی نقش اساسی را ایفاء می‌کند؟
الف) ATP
ب) IP3
ج) کالمودولین
د) تروپونین
»» پاسخ: گزینه «ب»
پرسش ۲۴- الکتروانسفالوگرام که از پوست سر ثبت می‌شود نشان دهنده کدام یک از موارد زیر است؟
الف) پتانسیل عمل نورون‌های کورتیکال
ب) پتانسیل عمل نورون‌های ساب‌کورتیکال
ج) جمع پتانسیل‌های پس‌سیناپسی دندریت‌ها
د) جمع پتانسیل‌های گیرنده در جسم سلولی
»» پاسخ: گزینه «ج»
پرسش ۲۵- کدام ناحیه آناتومیک و عملکرد آن به درستی بیان شده‌اند؟
الف) سیستم لیمبیک – رله حسی
ب) شکنج پیش مرکزی – تنظیم دمای بدن
ج) هسته رافه – مرکز پاداش و تنبیه
د) هسته‌های مشبک پلی – ایستادن در مقابل نیروی جاذبه
»» پاسخ: گزینه «د»
پرسش ۲۶- تمام موارد زیر در خصوص انتقال یا ادراک درد صحیح است، بجز:
الف) انهدام کامل نواحی حسی پیکری قشر تاثیر چندانی بر توانایی درک درد ندارد.
ب) ماده P از فیبرهای آوران محیطی درد آزاد می‌شود.
ج) تحریک فیبرهای A بتا باعث تضعیف انتقال درد می‌شود.
د) تحریک مسیر نزولی با منشاء دور قناتی باعث تقویت سیگنال درد می‌شود.
»» پاسخ: گزینه «د»
پرسش ۲۷- شاخص Pitch یک صوت به طور مستقیم با کدام مورد زیر مرتبط است؟
الف) Frequency
ب) Amplitude
ج) Loudness
د) Power
»» پاسخ: گزینه «الف»
پرسش ۲۸- تحریک اعصاب سمپاتیک چه اثری بر مردمک چشم دارد و این اثر از طریق کدام عضله اعمال می‌شود؟
الف) میوزیس – حلقوی
ب) میدریاز – حلقوی
ج) میدریاز – شعاعی
د) میوزیس – شعاعی
»» پاسخ: گزینه «ج»
پرسش ۲۹- کدام مورد زیر وضعیت سر نسبت به بدن را در پوزیشن دراز کشیده به مغز گزارش می‌دهد؟
الف) ساکول
ب) حلزون
ج) اوتریکول
د) مجاری نیم‌دایره‌ای
»» پاسخ: گزینه «الف»
پرسش ۳۰- تمام موارد در ارتباط با LTP صحیح است، بجز:
الف) ایجاد آن به رسپتورهای NMDA وابسته است.
ب) به فسفوریلاسیون رسپتورهای AMPA وابسته است.
ج) مستقل از رسپتورهای NMDA است.
د) با کاهش کلسیم در غشای پس‌سیناپسی آغاز می‌شود.
»» پاسخ: گزینه «د»
پرسش ۳۱- کدام یک در مورد سیگنالینگ رسپتورهای ملاتونین در نورون‌های هسته سوپراکیاسماتیک صحیح است؟
الف) فعال شدن MT1 – مهار آدنیلیل سیکلاز
ب) فعال شدن MT1 – تحریک آدنیلیل سیکلاز
ج) فعال شدن MT2 – مهار آدنیلیل سیکلاز
د) فعال شدن MT2 – تحریک آدنیلیل سیکلاز
»» پاسخ: گزینه «الف»
امتیاز آزمون: 0
مسیر یادگیری را ادامه دهید
از سنجش دانش تا یادگیری عمیق‌تر
برای تثبیت آموخته‌ها، بررسی پاسخ‌های تشریحی و دسترسی به سوالات کتاب‌ها و مباحث دیگر، می‌توانید از مسیرهای زیر استفاده کنید.
گامی فراتر از پاسخ صحیح؛ درک عمیق مفاهیم
اگر می‌خواهید علاوه بر شناسایی گزینه صحیح، با تحلیل علمی سوالات، مبانی مفهومی پاسخ‌ها و دلایل رد یا تأیید گزینه‌ها آشنا شوید، پاسخ‌های تشریحی این مجموعه را مطالعه کنید. تحلیل تشریحی پرسش‌ها فرصتی فراهم می‌کند تا مفاهیم را عمیق‌تر درک کنید، ارتباط میان مباحث را بهتر بشناسید و برای مواجهه با پرسش‌های مفهومی آزمون آمادگی بیشتری به دست آورید.
برای شناخت بهتر روند سوالات آزمون دکتری علوم اعصاب، به یک دوره بسنده نکنید. مرور سوالات سال‌های مختلف به شما کمک می‌کند دانسته‌های خود را بازبینی کنید، بر مفاهیم بنیادین تسلط بیشتری بیابید و آمادگی خود را در مواجهه با شیوه‌های گوناگون طرح سؤال بسنجید.
شناخت مغز به تسلط بر یک مبحث محدود نمی‌شود. برای تکمیل آمادگی خود در آزمون دکتری تخصصی علوم اعصاب وزارت بهداشت، سایر حوزه‌های اصلی این رشته را نیز مرور کنید و دانش خود را در پیوند میان ساختار، عملکرد، مبانی زیستی و اثرات داروها بر دستگاه عصبی گسترش دهید.
نه اولین، اما در تلاش برای بهترین بودن؛ نه پیشرو در آغاز، اما ممتاز در پایان.
----
ما شاید آغازگر راه نباشیم، اما با ایمان به شایستگی و تعالی، قدم برمی‌داریم تا در قله‌ی ممتاز بودن بایستیم.
