از فهم پیام‌های الکتریکی نورون‌ها تا کشف سازوکارهای حیات عصبی
نوروفیزیولوژی (Neurophysiology) دانشی بنیادین در علوم اعصاب است که سازوکارهای عملکردی دستگاه عصبی را از جریان یون‌ها و پتانسیل‌های غشایی تا انتقال سیناپسی و تعامل شبکه‌های عصبی بررسی می‌کند. این دانش، با آشکار ساختن منطق الکتریکی و شیمیایی نورون‌ها، زمینه فهم فرایندهای پیچیده‌ای چون احساس، حرکت، یادگیری و حافظه را فراهم می‌سازد. درک عمیق نوروفیزیولوژی، فراتر از حفظ تعاریف و فرمول‌ها، به شناخت روابط علت و معلولی و پیوند میان سازوکارهای سلولی و عملکرد دستگاه عصبی وابسته است.
مجموعه پیش رو، شامل سؤالات نوروفیزیولوژی آزمون دکتری تخصصی علوم اعصاب وزارت بهداشت در سال ۱۳۸۷، همراه با پاسخ کلیدی است؛ فرصتی برای سنجش تسلط بر مفاهیم بنیادین، تحلیل پدیده‌های الکتروفیزیولوژیک و شناسایی مباحث نیازمند مرور. پیشنهاد می‌شود پیش از مراجعه به کلید پاسخ، هر سؤال را مستقل بررسی کنید، روابط میان متغیرهای فیزیولوژیک را بسنجید و گزینه‌ها را بر پایه اصول علمی ارزیابی کنید. سپس با تطبیق پاسخ‌ها، ضمن سنجش آمادگی خود، منشأ خطاها و خلأهای دانشی را شناسایی کنید؛ زیرا گاه تفاوتی ظریف میان پتانسیل غشایی و پتانسیل تعادلی، یا میان فعال‌شدن و غیرفعال‌شدن کانال‌های یونی، مسیر رسیدن به پاسخ صحیح را تعیین می‌کند.
در آینده‌نگاران مغز، نوروفیزیولوژی را فراتر از مجموعه‌ای از فرمول‌ها و نمودارها، دانشی محوری برای فهم منطق عملکرد دستگاه عصبی می‌دانیم. باور ما این است که یادگیری عمیق، زمانی شکل می‌گیرد که چرایی و چگونگی پدیده‌ها درک شود؛ از سازوکار شکل‌گیری پتانسیل عمل تا ارتباط میان آزادسازی ناقل‌های عصبی و پاسخ سلول پس‌سیناپسی. هر پرسش فرصتی برای تقویت استدلال علمی و هر پاسخ گامی برای تبدیل اطلاعات پراکنده به دانشی منسجم و ماندگار است.
نوروفیزیولوژی، دانش کشف منطق پنهان در فعالیت دستگاه عصبی است؛ دانشی که از جریان یون‌ها و تغییرات الکتریکی غشا آغاز می‌شود، در ارتباطات سیناپسی و تعامل شبکه‌های عصبی گسترش می‌یابد و در فهم سازوکارهای پیچیده عملکرد مغز به اوج می‌رسد.
آینده‌نگاران مغز
ما مغز را می‌شناسیم تا آینده را بسازیم.
راهنمای زمان‌سنج آزمون
شما می‌توانید بدون فشردن دکمه «شروع آزمون» نیز به سؤالات پاسخ دهید؛ اما برای تمرین مدیریت زمان و سنجش سرعت پاسخ‌گویی، این دکمه را در نظر گرفته‌ایم. با شروع زمان‌سنج، مدت‌زمان پاسخ‌گویی شما محاسبه می‌شود و حتی پس از پایان زمان نیز می‌توانید پاسخ‌دادن را ادامه دهید. هدف، یادگیری مدیریت زمان است، نه محدودکردن فرصت یادگیری شما.
زمان باقی‌مانده: 10:00
با فشردن دکمه زیر، زمان‌سنج فعال می‌شود.
زمان باقی‌مانده10:00
پرسش 1- در کدام بخش از چشم بیشترین تعداد گیرنده‌های استوانه‌ای دیده می‌شود؟
الف) Fovea
ب) Parafoveal
ج) Iris
د) Optic disk
پرسش 2- تمامی گزینه‌ها در مورد سیستم Ascending Arousal system صحیح می‌باشد، بجز:
الف) شامل مجموعه‌ای از مسیرهای چندسیناپسی کولینرژیک، مونوامینرژیک و هیستامینرژیک است.
ب) نورون‌های این ناحیه به هسته‌های داخل تیغه‌ای و مشبک تالاموس می‌رسد.
ج) قشر فرونتال، پاریتال، اکسیپیتال و تمپورال از این ناحیه به واسطه تالاموس ورودی می‌گیرند
د) این سیستم از قسمت بینایی و شنوایی و سوماتوسنسوری ورودی دریافت نمی‌کند.
پرسش 3- کدام درجه دمای پوست، حس درد را القا می‌کند؟
الف) ۱۰ درجه سانتی‌گراد
ب) ۲۰ درجه سانتی‌گراد
ج) ۳۰ درجه سانتی‌گراد
د) ۴۰ درجه سانتی‌گراد
پرسش 4- کدامیک از گزینه‌ها در مورد سلول‌های مویی (Hair cells) در گوش صحیح است؟
الف) استریوسیلیا سلول‌های مویی در پری‌لنف قرار دارند.
ب) پایه سلول‌های مویی در اندولنف غوطه‌ور است.
ج) استریوسیلیا سلول‌های مویی حاوی فیلامان‌های اکتین است.
د) پتانسیل استراحت غشاء سلول‌های مویی ۴۰- میلی‌ولت است.
پرسش 5- کدام گزینه در مورد سایز و نوروترانسمیتر نورون‌های حد واسط (Interneurons) استریاتوم صحیح است؟
الف) کولینرژیک – Large aspiny
ب) سوماتوستاتین – Small aspiny
ج) گاباارژیک – Large aspiny
د) دوپامین – Small aspiny
پرسش 6- فعال شدن همزمان نورون حرکتی آلفا و گاما سبب کدامیک از موارد زیر می‌شود؟
الف) فیبرهای داخل دوکی و خارج دوکی با هم کوتاه می‌شوند.
ب) پاسخ فیبر آوران دوک عضلانی در مدت انقباض عضله کاهش می‌یابد.
ج) فیبرهای داخل دوکی تحریک و خارج دوکی مهار می‌شوند.
د) فیبرهای داخل دوکی مهار و خارج دوکی تحریک می‌شوند.
پرسش 7- کدامیک در مورد سلول‌های گلژی مخچه صحیح است؟
الف) در لایه گرانولار قرار دارند.
ب) توسط شاخه‌های جانبی الیاف خزه‌ای مهار می‌شوند.
ج) توسط فیبرهای موازی مهار می‌شوند.
د) سلول‌های گرانولی را تحریک می‌کنند.
پرسش 8- تمام موارد زیر جزو اختلالات عمده‌ای است که بعد از آسیب به مخچه دهلیزی (Vestibulocerebellum) ایجاد می‌شود، بجز:
الف) Ataxia
ب) Nystagmus
ج) Disequilibrium
د) Scanning speech
پرسش 9- تمام گزینه‌ها در مورد چرخه خواب و بیداری صحیح است، بجز:
الف) کاهش فعالیت تالاموس و قشر مغز به پیشرفت Non-REM کمک می‌کند.
ب) افزایش فعالیت تالاموس و قشر مغز به پیشرفت بیداری کمک می‌کند.
ج) افزایش فعالیت نورون‌های استیل کولین پل مغز در خواب REM دخالت دارد.
د) کاهش فعالیت نورون‌های استیل کولین پل مغز در خواب REM دخالت دارد.
پرسش 10- کدامیک در مورد انواع نورون‌های طناب نخاعی (Spinal cord) که اثر مهاری دارند، صحیح است؟
الف) نورون‌هایی که فقط Glycine رها می‌کنند، حاوی ترانسپورتر VGAT هستند.
ب) نورون‌هایی که فقط GABA رها می‌کنند، حاوی GLYT2 هستند
ج) نورون‌هایی که در یک وزیکول هم Glycine و هم GABA دارند.
د) نورون‌هایی که Glycine و GABA را با هم رها می‌کنند، فاقد GLYT2 هستند
پرسش 11- مکانیسم کدامیک از داروهای زیر که برای درمان بیماری آلزایمر استفاده می‌شوند، اثر بر گیرنده NMDA است؟
الف) Donepezil
ب) Tacrine
ج) Memantine
د) Galantamine
پرسش 12- کدامیک از نوروترانسمیترهای زیر در وزیکول‌های پایانه عصبی ذخیره نمی‌شود؟
الف) Neurosteroids – Carbon monoxide
ب) GABA – Substance P
ج) Glutamate – Enkephalin
د) Acetylcholine – Norepinephrine
پرسش 13- فرکانس ریتم آلفا در تمام موارد زیر کاهش می‌یابد، به جز:
الف) کاهش گلوکز خون
ب) کاهش درجه حرارت بدن
ج) افزایش فشار سهمی شریانی دی‌اکسید کربن (PaCO₂)
د) سطح بالای هورمون‌های گلوکوکورتیکوئیدی غده آدرنال
پرسش 14- تحریک اعصاب سمپاتیک از طریق کدام عضله و گیرنده بر تنگ و گشاد شدن مردمک چشم اعمال می‌شود؟
الف) Mydriasis – α1 – Radial
ب) Miosis – α1 – Sphincter
ج) Mydriasis – α2 – Radial
د) Miosis – α2 – Sphincter
پرسش 15- کدامیک در خصوص عملکرد هیپوتالاموس در تنظیم گوارش نادرست است؟
الف) تحریک هسته‌های شکمی – داخلی باعث احساس سیری می‌شود.
ب) ضایعه هسته‌های شکمی – داخلی باعث احساس سیری‌ناپذیر می‌شود.
ج) اجسام پستانی در الگوهای رفلکسی بلع نقش دارند.
د) ضایعه منطقه هیپوتالاموس طرفی باعث تمایل شدید به غذا می‌شود.
پرسش 16- نیستاگموس (Nystagmus) افقی در اثر تحریک کدام مورد زیر مشاهده می‌شود؟
الف) چرخش مایع اندولنف در مجرای نیم‌دایره قدامی
ب) چرخش مایع پری‌لنـف در مجرای نیم‌دایره قدامی
ج) چرخش مایع اندولنف در مجرای نیم‌دایره خلفی
د) چرخش مایع پری‌لنـف در مجرای نیم‌دایره خلفی
پرسش 17- کدام گزینه در مورد مقایسه درد احشایی با درد سوماتیک صحیح است؟
الف) گیرنده درد در اندام‌های احشایی و ساختارهای سوماتیک توزیع یکسانی دارند.
ب) فیبرهای A-دلتا در احشا بیشتر از بخش‌های پوستی توزیع شده است.
ج) گیرنده‌های درد در اندام‌های احشایی توزیع پراکنده‌تری نسبت به ساختارهای سوماتیک دارند.
د) دردهای تیز (Sharp) و سریع در هر دو نوع درد مشاهده می‌شود.
پرسش 18- کاپسایسین (Capsaicin) و گرمای شدید به ترتیب باعث تحریک کدام زوج گیرنده زیر می‌شوند؟
الف) TRPV2 – TRPV2
ب) TRPV1 – TRPV1
ج) TRPV1 – TRPV2
د) TRPV3 – TRPV2
پرسش 19- کدام گیرنده به لرزش با فرکانس ۵۰–۴۰ هرتز در پوست دست پاسخ مناسب می‌دهد؟
الف) مایسنر
ب) پاچینی
ج) مرکل
د) رافینی
پرسش 20- مهم‌ترین مکانیسمی که ما را قادر می‌سازد محل دقیق محرک را تشخیص دهیم کدام است؟
الف) Modality
ب) Receptive field
ج) Two-point discrimination
د) Lateral inhibition
پرسش 21- از چارت Snellen برای ارزیابی کدام مورد زیر در بینایی استفاده می‌شود؟
الف) Visual acuity
ب) Refraction
ج) Color blindness
د) Peripheral vision
پرسش 22- کدامیک از گزینه‌های زیر در مورد کانال شلم (Schlemm’s canal) در چشم صحیح است؟
الف) یک کانال شریانی است.
ب) یک کانال وریدی است.
ج) در محل اتصال عدسک و مردمک قرار دارد.
د) انسداد آن باعث کاهش فشار داخل چشم می‌شود.
پرسش 23- کانال‌های کلر فعال‌شونده توسط کلسیم باعث خروج یون کلر و دپلاریزاسیون کدام گیرنده زیر می‌شوند؟
الف) چشایی
ب) بویایی
ج) بینایی
د) شنوایی
پرسش 24- تجویز مهارکننده برداشت مجدد (Reuptake) سروتونین باعث کاهش حساسیت به کدام مزه می‌شود؟
الف) شیرینی
ب) شوری
ج) ترشی
د) اومامی
پرسش 25- Blobها در کدام قشر مغز دیده می‌شوند و در پردازش کدام ویژگی دخالت دارند؟
الف) چشایی – شیرینی
ب) چشایی – تلخی
ج) بینایی – حرکت
د) بینایی – رنگ
پرسش 26- چند مورد از عبارات زیر در مورد خواب صحیح است؟
1) دوک‌های خواب و کمپلکس K در مرحله دوم خواب Non-REM دیده می‌شود.
2) افراد مسن دوره‌های متعدد بیداری در طی خواب دارند.
3) رویا در خواب REM و Non-REM اتفاق می‌افتد.
4) مرحله ۴ خواب Non-REM عمیق‌ترین مرحله این نوع خواب است.
الف) ۱ مورد
ب) ۲ مورد
ج) ۳ مورد
د) ۴ مورد
پرسش 27- کدام ساختار مغزی در پدیده Priming نقش اساسی دارد؟
الف) Neocortex
ب) Striatum
ج) Amygdala
د) Reflex pathways
پرسش 28- وقتی یک محرک خنثی برای مدت طولانی تکرار شود چه پدیده‌ای رخ می‌دهد؟
الف) تثبیت نورونی
ب) حساس شدن نورونی
ج) عادت نورونی
د) تقویت نورونی
پرسش 29- معده، کبد، پانکراس و طحال از کدام گانگلیون سمپاتیک زیر پیام عصبی دریافت می‌کند؟
الف) Cervical
ب) Celiac
ج) Superior mesenteric
د) Inferior mesenteric
پرسش 30- کدام گزینه در مورد لرزش فیزیولوژیک (Physiological tremor) صحیح است؟
الف) آمپلیتیود آن زیاد است.
ب) فرکانس آن تقریباً ۱۰ هرتز است.
ج) یک پدیده غیرنرمال به هنگام حفظ پوسچر می‌باشد.
د) پاسخ استاتیک و دینامیک دوک عضلانی تأثیری بر آن ندارد.
امتیاز آزمون: 0
مسیر یادگیری را ادامه دهید
از سنجش دانش تا یادگیری عمیق‌تر
برای تثبیت آموخته‌ها، بررسی پاسخ‌های تشریحی و دسترسی به سوالات کتاب‌ها و مباحث دیگر، می‌توانید از مسیرهای زیر استفاده کنید.
گامی فراتر از پاسخ صحیح؛ درک عمیق مفاهیم
اگر می‌خواهید علاوه بر شناسایی گزینه صحیح، با تحلیل علمی سوالات، مبانی مفهومی پاسخ‌ها و دلایل رد یا تأیید گزینه‌ها آشنا شوید، پاسخ‌های تشریحی این مجموعه را مطالعه کنید. تحلیل تشریحی پرسش‌ها فرصتی فراهم می‌کند تا مفاهیم را عمیق‌تر درک کنید، ارتباط میان مباحث را بهتر بشناسید و برای مواجهه با پرسش‌های مفهومی آزمون آمادگی بیشتری به دست آورید.
برای شناخت بهتر روند سوالات آزمون دکتری علوم اعصاب، به یک دوره بسنده نکنید. مرور سوالات سال‌های مختلف به شما کمک می‌کند دانسته‌های خود را بازبینی کنید، بر مفاهیم بنیادین تسلط بیشتری بیابید و آمادگی خود را در مواجهه با شیوه‌های گوناگون طرح سؤال بسنجید.
شناخت مغز به تسلط بر یک مبحث محدود نمی‌شود. برای تکمیل آمادگی خود در آزمون دکتری تخصصی علوم اعصاب وزارت بهداشت، سایر حوزه‌های اصلی این رشته را نیز مرور کنید و دانش خود را در پیوند میان ساختار، عملکرد، مبانی زیستی و اثرات داروها بر دستگاه عصبی گسترش دهید.
نه اولین، اما در تلاش برای بهترین بودن؛ نه پیشرو در آغاز، اما ممتاز در پایان.
----
ما شاید آغازگر راه نباشیم، اما با ایمان به شایستگی و تعالی، قدم برمی‌داریم تا در قله‌ی ممتاز بودن بایستیم.
