سوالات کنکوری فصل پنجم زیستشناسی دهم؛ همراه با پاسخ کلیدی
مجموعه سؤالات کنکور سراسری تجربی داخل و خارج از کشور، فصل پنجم: تنظیم اسمزی و دفع مواد زائد، همراه با پاسخهای کلیدی
در آیندهنگاران مغز، هر پرسش فرصتی است برای عبور از حفظکردن مطالب و رسیدن به درکی عمیقتر از منطق حیات. زیستشناسی، دانشی گسترده درباره ساختارها، فرایندها و سازوکارهایی است که زندگی را شکل میدهند؛ دانشی که فهم آن به شناخت دقیق مفاهیم، کشف ارتباط میان پدیدهها و توانایی تحلیل شواهد وابسته است. فصل «تنظیم اسمزی و دفع مواد زائد» از کتاب زیستشناسی دهم، بخشی از این منظومه علمی را پیش روی شما قرار میدهد و زمینهای فراهم میکند تا آموختههای خود را در قالب پرسشهای کنکور به محک بگذارید.
این مجموعه، سؤالات کنکور سراسری تجربی داخل و خارج از کشور از فصل پنجم زیستشناسی دهم، همراه با پاسخهای کلیدی را در اختیار شما قرار میدهد تا بتوانید میزان تسلط خود را ارزیابی کنید، نکات مهم کتاب درسی را هدفمندتر مرور کنید و با شیوه طرح پرسشهای کنکور آشنایی بیشتری به دست آورید. گردآوری سوالات به تفکیک فصل، امکان تمرین متمرکز و سنجش دقیقتر آموختهها را فراهم میکند و به شما کمک میکند فاصله میان مطالعه مطالب و کاربرد آنها در حل تست را کاهش دهید.
تسلط بر زیستشناسی، از شناخت مفاهیم آغاز میشود و با درک ارتباط میان آنها به کمال میرسد. مطالعه فصل «تنظیم اسمزی و دفع مواد زائد» زمانی ثمربخشتر خواهد بود که به یادآوری واژهها و تعریفها محدود نماند؛ بلکه بتوانید روابط علمی، جزئیات مفهومی و پیامدهای هر فرایند را بهدرستی تحلیل کنید. توجه به متن کتاب درسی، بررسی دقیق شکلها و نمودارها، شناخت قیدهای تعیینکننده و تشخیص تفاوت میان گزارههای درست و نادرست، از مهارتهایی است که در پاسخگویی به پرسشهای زیستشناسی نقشی اساسی دارند.
سوالات کنکور سالهای گذشته، فرصتی برای سنجش واقعی یادگیریاند. این پرسشها به شما نشان میدهند که تا چه اندازه میتوانید دانستههای خود را در موقعیتهای آزمونی به کار بگیرید، ارتباط میان مفاهیم را تشخیص دهید و در مواجهه با گزینههای نزدیک به یکدیگر، تصمیمی دقیق و مستدل بگیرید. گاهی یک قید، تفاوت ظریف میان دو عبارت یا ارتباطی غیرمستقیم میان بخشهای مختلف کتاب، مسیر رسیدن به پاسخ صحیح را تعیین میکند. ازاینرو، موفقیت در تستزنی بیش از آنکه به سرعت در انتخاب گزینه وابسته باشد، به فهم عمیق، دقت در خواندن صورت سؤال و ارزیابی علمی گزینهها نیاز دارد.
در این مجموعه، پاسخهای کلیدی امکان بررسی سریع نتیجه آزمون را فراهم میکنند؛ اما ارزش واقعی هر پرسش زمانی آشکار میشود که بتوانید درستی پاسخ انتخابشده را با تکیه بر مفاهیم کتاب درسی ارزیابی کنید. پس از حل سوالات، پاسخهای نادرست، موارد مشکوک و پرسشهایی را که با حدس پاسخ دادهاید، دوباره بررسی کنید. بازگشت هدفمند به متن کتاب و شناسایی علت هر اشتباه، به اصلاح برداشتهای نادرست، تثبیت آموختهها و افزایش دقت در آزمونهای بعدی کمک میکند.
در آیندهنگاران مغز، یادگیری را فرایندی پیوسته میدانیم که از فهمیدن آغاز میشود، با تمرین و ارزیابی عمق میگیرد و با بازنگری آگاهانه به تسلط میرسد. این مجموعه نیز با همین رویکرد، فرصتی برای مرور فصل «تنظیم اسمزی و دفع مواد زائد»، ارزیابی آمادگی و تقویت مهارت تحلیل سؤالات کنکور سراسری فراهم میکند؛ فرصتی که میتوانید در کنار مطالعه دقیق کتاب درسی، برای ساختن دانشی منسجمتر و آمادگی مؤثرتر از آن بهره ببرید.
به خاطر داشته باشید که هر پاسخ نادرست، در صورت بررسی دقیق، میتواند به فرصتی برای یادگیری تبدیل شود و هر پاسخ صحیح، هنگامی ارزشمندتر است که بر پایه فهم و استدلال انتخاب شده باشد. بنابراین، سؤالات این مجموعه را نه صرفاً برای سنجش تعداد پاسخهای درست، بلکه برای کشف نقاط ضعف، اصلاح خطاهای ذهنی و افزایش توانایی خود در تحلیل علمی حل کنید.
هدف، صرفاً انتخاب گزینه صحیح نیست؛ هدف، درک عمیقتر مفاهیم زیستشناسی، برقراری ارتباط میان آموختهها و تبدیل دانش به توانایی تحلیل دقیق و علمی است.
آیندهنگاران مغز
ما مغز را میشناسیم تا آینده را بسازیم.
راهنمای زمانسنج آزمون
شما میتوانید بدون فشردن دکمه «شروع آزمون» نیز به سؤالات پاسخ دهید؛ اما برای تمرین مدیریت زمان و سنجش سرعت پاسخگویی، این دکمه را در نظر گرفتهایم. با شروع زمانسنج، مدتزمان پاسخگویی شما محاسبه میشود و حتی پس از پایان زمان نیز میتوانید پاسخدادن را ادامه دهید. هدف، یادگیری مدیریت زمان است، نه محدودکردن فرصت یادگیری شما.
زمان باقیمانده: 10:00
با فشردن دکمه زیر، زمانسنج فعال میشود.
زمان باقیمانده10:00
پرسش ۱- مواد زائد قابل دفع از کلیه به طور نسبی در کدام بیشتر است؟ (سراسری مرحله دوم ۷۲)
الف) سرخرگ وابران
ب) سرخرگ کلیه
ج) سیاهرگ کلیه
د) مویرگ دومین شبکه مویرگی
پاسخ صحیح: گزینه ب
پرسش ۲- پیامد تنگ شدن سرخرگ وابران کدام است؟ (سراسری مرحله دوم ۷۴)
الف) کاهش فشار خون و میزان تراوش در شبکه اول مویرگی
ب) کاهش فشار خون و عدم بازجذب در شبکه دوم مویرگی دور لولهای
ج) افزایش فشار خون و میزان تراوش در شبکه اول مویرگی
د) افزایش فشار خون و بازجذب در شبکه دوم مویرگی دور لولهای
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش ۳- در کلیه یک انسان سالم، میزان تراوش …………… میتواند کمتر از مقدار دفع آنها باشد. (خارج از کشور ۸۹)
د) محتویات خود را به یک سمت گردیزه (نفرون) وارد میکنند.
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش ۵- کدام نادرست است؟ (خارج از کشور ۹۱) «در انسان به طور معمول، کلافک (گلومرول) ……..»
الف) تنها در یک انتهای گردیزه (نفرون) وجود دارد.
ب) تودهای از مویرگهای حاوی مواد دفعی میباشد.
ج) همواره خون تیره را به شبکه دوم مویرگی میرساند.
د) و لوله پیچخورده دور در منطقه قشری کلیه قرار دارند.
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش ۶- سامانه گردشی مضاعف برای نخستین بار در گروهی از جانوران شکل گرفت. کدام ویژگی، درباره این گروه از جانوران نادرست است؟ (سراسری ۹۸)
الف) هوا به وسیله مکش حاصل از فشار منفی به ششهای آنها وارد میشود.
ب) آبششهای نوزاد آنها، برجستگیهای کوچک و پراکنده پوستی هستند.
ج) در شرایطی، بازجذب آب از مثانه آنها به خون افزایش مییابد.
د) بیشتر تبادلات گازی آنها، از طریق پوست انجام میگیرد.
پاسخ صحیح: گزینه الف
پرسش ۷- چند مورد در ارتباط با کلیههای یک فرد سالم صحیح است؟ (سراسری ۹۸)
۱) در پی حضور نوعی ترکیب شیمیایی در خون، از حجم ادرار وارد شده به مثانه کاسته میشود.
۲) سرخرگ آوران در اطراف بخشهای مختلف گردیزه منشعب میشود.
۳) نوعی ترشح درونریز به طور حتم بر دومین مرحله ساخت ادرار تأثیرگذار است.
۴) به محض ورود مواد به اولین بخش گردیزه فرایند بازجذب آغاز میشود.
الف) ۱ مورد
ب) ۲ مورد
ج) ۳ مورد
د) ۴ مورد
پاسخ صحیح: گزینه ب (۲ مورد)
پرسش ۸- کدام عبارت در ارتباط با کلیههای یک فرد سالم نادرست است؟ (خارج از کشور ۹۸)
الف) با حضور نوعی ترکیب شیمیایی در خون، از حجم ادرار وارد شده به مثانه کاسته میشود.
ب) انشعابات سرخرگ وابران در اطراف لولههای پیچخورده گردیزه (نفرون) یافت میشود.
ج) به محض ورود مواد به اولین بخش گردیزه (نفرون)، فرایند بازجذب آغاز میشود.
د) نوعی ترشح درونریز به طور حتم بر دو مرحله از مراحل تشکیل ادرار تأثیرگذار است.
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش ۹- کدام عبارت در ارتباط با بدن انسان، نادرست است؟ (سراسری ۹۹)
الف) فاصله کلیه راست تا مثانه بیش از فاصله کلیه چپ تا مثانه است.
ب) تعداد لوبهای شش راست بیش از تعداد لوبهای شش چپ است.
ج) به هنگام دم، نیمه چپ دیافراگم همراستا با نیمه راست آن قرار نمیگیرد.
د) قطر رگ لنفی نیمه راست که به سیاهرگ زیرترقوهای میپیوندد، کمتر از قطر رگ مشابه در نیمه چپ است.
پاسخ صحیح: گزینه الف
پرسش ۱۰- کدام مورد، درباره همه بیمهرگانی صادق است که به کمک نفریدی، عمل دفع مواد زائد را به انجام میرسانند؟ (خارج از کشور ۹۹ با کمی تغییر)
الف) ساختاری جهت بستن منافذ تنفسی سطح نایدیس دارند.
ب) با کمک یاخته و یا بخشی از آن، اثر محرک را دریافت میکنند.
ج) همولنف در آنها، از طریق رگها به درون حفرههایی پمپ میشود.
د) مواد زائد بدن آنها، توسط واکوئولهای انقباضی دفع میشود.
پاسخ صحیح: گزینه ب
پرسش ۱۱- بهطور معمول، کدام عبارت درباره همه مهرهدارانی صادق است که کارایی تنفس آنها نسبت به پستانداران افزایش یافته است؟ (خارج از کشور ۹۹)
الف) در بخش حجیم انتهای مری، مواد غذایی را ذخیره مینمایند.
ب) نمک اضافی را از طریق غدد نمکی نزدیک چشم یا زبان به بیرون میرانند.
ج) با بازجذب زیاد آب در کلیهها، فشار اسمزی مایعات بدن را تنظیم میکنند.
د) خون اکسیژندار به یکباره به تمام مویرگهای اندامهای آنها وارد میشود.
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش ۱۲- کدام مورد در ارتباط با انسان نادرست است؟ (خارج از کشور ۹۹)
الف) در نوعی بیماری مربوط به کمکاری کبد، میزان اوره خون پایین و آمونیاک خون بالا میرود.
ب) در نوعی بیماری مربوط به کمکاری غده فوق کلیه، مقدار زیادی از آب نوشیدهشده دفع میگردد.
ج) در نوعی بیماری کلیوی، میزان فشار اسمزی خوناب (پلاسما) کاهش و بخشهایی از بدن متورم میگردد.
د) در نوعی بیماری مفصلی، تجمع ماده دفعی نیتروژندار به صورت کاملاً محلول، در بخشهایی از بدن افزایش چشمگیری مییابد.
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش ۱۳- چند مورد عبارت زیر را به طور مناسب کامل میکند؟ (خارج از کشور ۹۹)
«جانوران مهرهداری که هر دو نوع خون موجود در قلب آنها با هم، وارد رگی میشود که ابتدا به دو شاخه تقسیم میشود، در مقایسه با سایر مهرهداران …………………..»
۱) کلیه با بازجذب آب زیاد دارند.
۲) ابتداییترین طناب عصبی شکمی را دارند.
۳) به هنگام جابهجایی بیشترین انرژی را مصرف میکنند.
۴) به منظور تبادلات گازی، از پوست به عنوان اندامهای تنفسی هم استفاده میکنند.
الف) ۱ مورد
ب) ۲ مورد
ج) ۳ مورد
د) ۴ مورد
پاسخ صحیح: گزینه د. فقط مورد ۴ درست است.
پرسش ۱۴- با توجه به شکل زیر که بخشی از دستگاههای بدن نوعی جاندار را نشان میدهد، کدام عبارت صحیح است؟ (کنکور سراسری ۱۴۰۰)
الف) بخش ۲ همانند بخش ۱، آب و یونها را بازجذب مینماید.
ب) بخش ۳ همانند بخش ۲، آنزیمهای مؤثر در هضم مواد غذایی را ترشح میکند.
ج) بخش ۴ برخلاف بخش ۳، یونهای ترشحشده از مایع میانبافتی را دریافت مینماید.
د) بخش ۴ برخلاف بخش ۱، نوعی ماده حاصل از سوختوساز نوکلئیک اسیدها را دریافت میکند.
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش ۱۵- در مهرههای نوعی جانور ماده، اثری از رسوب نمکهای کلسیم یافت نمیشود. چند مورد درباره این جانور صحیح است؟ (خارج از کشور ۱۴۰۰)
۱) با فشار جریان آب به سمت بیرون، به سمت مخالف حرکت مینماید.
۲) میتواند تخمکهایی با اندوخته زیاد و دیوارهای چسبناک و ژلهای تولید کند.
۳) خون از سینوس سیاهرگی، ابتدا به حفره کوچکتر قلب وارد میشود.
۴) توسط ساختار ویژهای، محلول نمک بسیار غلیظ را به روده ترشح میکند.
الف) ۱ مورد
ب) ۲ مورد
ج) ۳ مورد
د) ۴ مورد
پاسخ صحیح: گزینه ب. منظور ماهیان غضروفی است. موارد ۳ و ۴ درست هستند.
پرسش ۱۶- کدام گزینه، عبارت زیر را به طور نامناسب کامل میکند؟ (خارج از کشور ۱۴۰۰)
«همه اندامهایی که با تولید نوعی پیک شیمیایی یکسان، تعداد فراوانترین یاختههای خونی انسان را تنظیم میکنند، …………………»
الف) در تنظیم میزان یونهای خون نیز نقش دارند.
ب) به دفع بعضی مولکولهای آلی از بدن کمک میکنند.
ج) تحت تأثیر بخش همیشه فعال دستگاه عصبی محیطی قرار دارند.
د) هر یک با تغییر در مقادیر چشمگیری از نوعی ماده دفعی نیتروژندار از سمیت آن میکاهند.
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش ۱۷- در نوعی جاندار پریاخته، هیچیک از چهار روش اصلی تنفس مشاهده نمیگردد. کدام مورد درباره این جاندار صادق است؟ (خارج از کشور ۱۴۰۰ با تغییر)
الف) خون ضمن یک بار گردش در بدن، دو بار از قلب عبور میکند.
ب) آب اضافی بدن از طریق لولههای مالپیگی، به خارج دفع نمیشود.
ج) تحریک در هر نقطه از بدن، در همه سطح آن منتشر نمیگردد.
د) همولنف مستقیماً در مجاورت یاختههای بدن جریان مییابد.
پاسخ صحیح: گزینه ب
پرسش ۱۸- کدام عبارت در ارتباط با پارامسی نادرست است؟ (خارج از کشور ۱۴۰۰)
الف) نوعی واکوئول دفعی، در تنظیم فشار اسمزی آن نقش دارد.
ب) نوعی واکوئول گوارشی، ذرههای غذایی را از حفره گوارشی دریافت مینماید.
ج) نوعی واکوئول غیرانقباضی، محتویات خود را از طریق منفذی به خارج میریزد.
د) نوعی واکوئول موجود در انتهای حفره دهانی، میتواند محتویات نوعی اندامک را دریافت کند.
پاسخ صحیح: گزینه ب
پرسش ۱۹- کدام مورد، برای تکمیل عبارت زیر مناسب است؟ (سراسری ۱۴۰۱)
«در نوعی جانور بیمهره، آبششها به نواحی خاصی محدود میشوند. در این جانور، …………………….»
الف) انشعابات حفره گوارشی به تمام نواحی بدن نفوذ میکند.
ب) نوعی سازوکار تهویهای، تبادلات گازی را ممکن میسازد.
ج) مواد دفعی نیتروژندار از طریق عضو ویژه تنفسی دفع میشود.
د) رشتههای عصبی با یاختههای مژکدار خط جانبی تماس دارند.
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش ۲۰- کدام مورد، برای تکمیل عبارت زیر نادرست است؟ (سراسری ۱۴۰۱)
«به طور معمول، بخشی از کلیه انسان در نزدیکی ………….. است که ……………………..»
الف) غدهای – ضربان قلب و فشار خون را افزایش میدهد.
ب) اندامی – آنزیمهای گوارشی و بیکربنات تولید میکند.
ج) اندامی – به از بین بردن میکروبهای بیماریزا و یاختههای سرطانی کمک میکند.
د) ماهیچههایی – مواد غذایی بلعشده را به درون بخش کیسهایشکل و لوله گوارش وارد میکند.
پاسخ صحیح: گزینه د
پرسش ۲۱- چند مورد برای تکمیل عبارت زیر مناسب است؟ (سراسری ۱۴۰۱)
«هر دو مرحله از فرایند تشکیل ادرار که دقیقاً در جهت مخالف یکدیگرند، میتوانند در یاختههایی از گردیزه (نفرون) انسان به انجام برسند که ………… دارند.»
۱) ریزپرزهای فراوان
۲) با شبکه دور لولهای مجاورت
۳) رشتههای کوتاه و پامانند فراوان
۴) راکیزه (میتوکندری)هایی عمودی در غشای یاختهای
الف) یک
ب) دو
ج) سه
د) چهار
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش ۲۲- کدام مورد برای تکمیل عبارت زیر نامناسب است؟ (خارج از کشور ۱۴۰۱)
«به طور معمول بخشی از کلیه انسان در نزدیکی است که ………………»
الف) اندامی – آنزیمهای گوارشی و بیکربنات تولید میکند.
ب) غدهای – یاختههای پرفورینساز در آن تکامل مییابند.
ج) غدهای – ساختار عصبی افزایشدهنده ضربان قلب را دارد.
د) اندامی – به بازگشت مایعی حاوی مواد مختلف و گویچههای سفید به خون کمک مینماید.
پاسخ صحیح: گزینه ب
پرسش ۲۳- کدام مورد برای تکمیل عبارت زیر مناسب است؟ (خارج از کشور ۱۴۰۱)
«هر دو مرحله از فرایند تشکیل ادرار که دقیقاً در جهت مخالف یکدیگرند میتواند در یاختههایی از گردیزه (نفرون) انسان به انجام برسد که ………… دارد.»
الف) غشای پایه ناقص
ب) راکیزه (میتوکندری)هایی عمود بر غشای یاختهای
ج) رشتههای کوتاه و پامانند فراوان
د) با نخستین شبکه مویرگی مجاورت
پاسخ صحیح: گزینه ب
پرسش ۲۴- به طور معمول و با توجه به شکل زیر چند مورد درست است؟ (سراسری دی ۱۴۰۱)
۱) بخش ۳ نسبت به بخش ۴، لایه ماهیچهای و پیوندی ضخیمتری دارد.
۲) بخش ۱ برخلاف بخش ۲، در تشکیل کلافک (گلومرول) دخالت دارد.
۳) بخش ۴ برخلاف بخش ۳، محتویات خود را به داخل کبد وارد میکند.
۴) بخش ۱ نسبت به بخش ۲، حاوی دیاکسیدکربن بیشتری است.
الف) ۱
ب) ۲
ج) ۳
د) ۴
پاسخ صحیح: گزینه ب
پرسش ۲۵- در انسان با در نظر گرفتن برش طولی کلیه و واحدهای سازنده آن، کدام مورد نادرست است؟ (سراسری ۱۴۰۲)
الف) یاختههای لوله پیچخورده نزدیک در هر گردیزه (نفرون)، میتوانند تنفس یاختهای شدیدی داشته باشند.
ب) انشعاباتی از سرخرگ وابران، دو انتهای نسبتاً قطور لوله هنله هر گردیزه (نفرون) را فرا گرفته است.
ج) در هر سه بخش مشخص کلیه، مراحل مختلف فرایند تشکیل ادرار به انجام میرسد.
د) انشعاباتی از سرخرگ کلیه، در بخش قشری یافت میشود.
پاسخ صحیح: گزینه ج
پرسش ۲۶- در انسان، با در نظر گرفتن برش طولی کلیه و واحدهای سازنده آن، کدام مورد درست است؟ (خارج از کشور ۱۴۰۲)
الف) سرخرگ بین دو هرم کلیه، ابتدا در درون هر هرم کلیه منشعب میشود.
ب) بخش نسبتاً قطور دو انتهای هر لوله هنله، طول و ضخامت یکسانی دارند.
ج) در هر سه بخش مشخص کلیه، مراحل مختلف فرایند تشکیل ادرار به انجام میرسد.
د) یاختههای لوله پیچخورده نزدیک هر گردیزه (نفرون)، میتوانند تنفس یاختهای شدیدی داشته باشند.
پاسخ صحیح: گزینه د
امتیاز آزمون: 0
مسیر یادگیری را ادامه دهید
از سنجش دانش تا یادگیری عمیقتر
برای تثبیت آموختهها، بررسی پاسخهای تشریحی و دسترسی به سوالات کتابها و مباحث دیگر، میتوانید از مسیرهای زیر استفاده کنید.
گامی فراتر از پاسخ صحیح؛ درک عمیق مفاهیم
اگر میخواهید علاوه بر شناسایی گزینه صحیح، با تحلیل علمی سوالات، مبانی مفهومی پاسخها و دلایل رد یا تأیید گزینهها آشنا شوید، پاسخهای تشریحی این مجموعه را مطالعه کنید. تحلیل تشریحی پرسشها فرصتی فراهم میکند تا مفاهیم را عمیقتر درک کنید، ارتباط میان مباحث را بهتر بشناسید و برای مواجهه با پرسشهای مفهومی آزمون آمادگی بیشتری به دست آورید.
برای شناخت بهتر روند سوالات کنکوری زیستشناسی، به یک فصل بسنده نکنید. مرور سوالات فصلهای مختلف به شما کمک میکند دانستههای خود را بازبینی کنید، بر مفاهیم بنیادین تسلط بیشتری بیابید و آمادگی خود را در مواجهه با شیوههای گوناگون طرح سوال بسنجید.
یادگیری زیستشناسی به تسلط بر مباحث یک پایه محدود نمیشود. برای تکمیل یادگیری و آمادگی بهتر در آزمونهای مدرسه و کنکور سراسری، مباحث زیستشناسی یازدهم و دوازدهم را نیز مطالعه کنید و دانش خود را با مرور پیوسته مفاهیم، شکلها و ارتباط میان فصلهای مختلف زیستشناسی گسترش دهید.
نه اولین، اما در تلاش برای بهترین بودن؛ نه پیشرو در آغاز، اما ممتاز در پایان.
----
ما شاید آغازگر راه نباشیم، اما با ایمان به شایستگی و تعالی، قدم برمیداریم تا در قلهی ممتاز بودن بایستیم.