سوالات جای خالی گفتار اول فصل پنجم زیست دهم | یادگیری فعال برای کنکور و امتحان نهایی
دعای مطالعه [ نمایش ]
بِسْمِ الله الرَّحْمنِ الرَّحیمِ
اَللّهُمَّ اَخْرِجْنى مِنْ ظُلُماتِ الْوَهْمِ
خدايا مرا بيرون آور از تاريكىهاى وهم،
وَ اَكْرِمْنى بِنُورِ الْفَهْمِ
و به نور فهم گرامى ام بدار،
اَللّهُمَّ افْتَحْ عَلَيْنا اَبْوابَ رَحْمَتِكَ
خدايا درهاى رحمتت را به روى ما بگشا،
وَانْشُرْ عَلَيْنا خَزائِنَ عُلُومِكَ بِرَحْمَتِكَ يا اَرْحَمَ الرّاحِمينَ
و خزانههاى علومت را بر ما باز كن به امید رحمتت اى مهربانترين مهربانان.
آیندهنگاران مغز به مدیریت داریوش طاهری، مجموعهای نوآورانه با نامهای زیستیار، زیستیاد و زیستبان تعاملی ارائه کرده است که تجربهای کاملاً هوشمند، تعاملی و هدفمند در یادگیری زیستشناسی دهم، یازدهم و دوازدهم فراهم میآورد. این مجموعه فراتر از ابزار آموزشی ساده است و به عنوان یک همراه هوشمند یادگیری، دانشآموز را در مسیر تسلط علمی، درک عمیق و آمادگی کامل برای آزمونها هدایت میکند.
این تجربه تعاملی دقیقاً همان اصل قدیمی «تکرار، مادر مهارتهاست» را عملی میکند و دانشآموز را به یادگیری فعال، تفکر تحلیلی و خودسنجی مستمر سوق میدهد. ما در آیندهنگاران مغز خود را معماران تکرار هدفمند میدانیم که با طراحی علمی مسیر یادگیری، دانشآموزان را به بالاترین سطح توانمندی هدایت میکنند.
با تمرکز بر آموزش مفهومی، تکرار هدفمند و بازیابی فعال، این مجموعه با جایخالیهای هوشمند یادگیری را از حالت منفعل خارج کرده و آن را به یک تجربه تعاملی و عمیق تبدیل میکند. طراحی هوشمندانه این ابزارها امکان یادگیری پیوسته و یکپارچه در طول سه سال تحصیلی را فراهم میآورد و دانشآموزان را به مهارتآموز حرفهای در زیستشناسی تبدیل میکند، آماده برای مواجهه با چالشهای علمی و تحصیلی و تبدیل تجربه یادگیری به فرآیندی فراموشنشدنی.
»» فصل تنظیم اسمزی و دفع مواد زائد
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
گفتار هم ایستایی و کلیهها
تنظیم اسمزی و دفع مواد زائد
گرچه ما انسانها در خشکی زندگی میکنیم اما یاختههای ما با محیط [نمایش پاسخ] در ارتباطاند. آنچه دربارهٔ این محیط مایع حائز اهمیت است، [نمایش پاسخ] غلظت آن با غلظت درون یاختهها به عبارت دقیقتر مشابه بودن [نمایش پاسخ] آنهاست. اگر غلظت مایع اطراف یاختهها [نمایش پاسخ] یا [نمایش پاسخ] از یاختهها باشد، تهدیدی جدی برای ادامهٔ حیات ما خواهد بود؛ چون ممکن است به ورود بیش از حد [نمایش پاسخ] به یاخته یا خروج [نمایش پاسخ] از آن منجر شود. بدن ما چگونه [نمایش پاسخ] مایع اطراف یاختهها را تنظیم میکند؟ چگونه ترکیب شیمیایی آن را [نمایش پاسخ] نگه میدارد؟ آیا روشهایی که بدن انسان بهکار میگیرد، در سایر جانوران همدیده میشود؟ ادرار چگونه تشکیل میشود؟ ترکیب شیمیایی [نمایش پاسخ] چه اطلاعاتی را دربارهٔ وضعیت درونی بدن فراهم میکند؟ اینها نمونه پرسشهایی است که پاسخ آنها را در این فصل خواهیم یافت.
گفتار ۱. همایستایی و کلیهها
اگر در یک روز گرم تابستانی ورزش کنید، عرق میکنید و احتمالاً متوجه خواهید شد که از مقدار ادرار شما [نمایش پاسخ] خواهد شد. میدانید چرا؟ چون بدن شما در نتیجهٔ [نمایش پاسخ]، آب از دست میدهد و بنابراین مقدار ادرار را [نمایش پاسخ] میدهد تا [نمایش پاسخ] از دست رفته را جبران کند.
کمبود [نمایش پاسخ]، [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] یا انباشته شدن مواد [نمایش پاسخ] یاختهها مثل [نمایش پاسخ] و مواد دفعی [نمایش پاسخ] از جمله مواردیاند که ادامهٔ حیات را تهدید میکنند. حفظ وضعیت [نمایش پاسخ] بدن در محدودهای ثابت ([نمایش پاسخ])، برای تداوم حیات، ضرورت دارد.
اگر وضعیت [نمایش پاسخ] بدن از تعادل خارج شود، [نمایش پاسخ] مواد، [نمایش پاسخ] از حدِ لازم یا [نمایش پاسخ] از حدِ لازم به یاختهها میرسند. [نمایش پاسخ] از بیماریها در نتیجهٔ برهم خوردن [نمایش پاسخ] پدید میآیند.
کلیهها در [نمایش پاسخ] نقش اساسی دارند. حفظ تعادل [نمایش پاسخ]، [نمایش پاسخ]، یونها و نیز دفع مواد [نمایش پاسخ] و مواد زائد [نمایش پاسخ]، از جمله وظایف کلیهاند.
واژه شناسی
همایستایی (Homeostasis/ هومئوستازی)
هومئو به معنای هم یا همان و ستازی به معنی وضعیت ثابت و ایستا است و برای حفظ تعادل و پایداری وضعیت طبیعی بدن بهکار میرود. همایستایی کلمهای است که از ترکیب هم با صفت فاعلی ایستا به معنی ایستادن تشکیل شده است.
کلیهها
ساختار [نمایش پاسخ] کلیه و [نمایش پاسخ] از آن: کلیهها، [نمایش پاسخ] [نمایش پاسخ] شکلاند و به تعداد [نمایش پاسخ] عدد در طرفین [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] محوطهٔ [نمایش پاسخ] قرار دارند. اندازهٔ کلیه در فرد [نمایش پاسخ]، تقریباً به اندازه [نمایش پاسخ] اوست. به علت موقعیت قرارگیری و شکل [نمایش پاسخ]، کلیهٔ [نمایش پاسخ] قدری پایینتر از کلیه [نمایش پاسخ] واقع است (شکل 1).
شکل1- موقعیت [نمایش پاسخ] در انسان از نمای [نمایش پاسخ]
دندهها از [نمایش پاسخ] از کلیه محافظت میکنند. علاوه بر این، پردهای از جنس بافت [نمایش پاسخ] به نام [نمایش پاسخ]، هر کلیه را در بر گرفته است (شکل 2). [نمایش پاسخ] اطراف کلیه، علاوه بر اینکه کلیه را از [نمایش پاسخ] محافظت میکند در حفظ [نمایش پاسخ] کلیه نقش مهمی دارد. تحلیل بیش از حد این [نمایش پاسخ] در افرادی که برنامه کاهش [نمایش پاسخ] [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] بهکار میگیرند ممکن است سبب [نمایش پاسخ] کلیه و تاخوردگی [نمایش پاسخ] شود. در این صورت، فرد با خطر بسته شدن [نمایش پاسخ] و عدم تخلیهٔ مناسب [نمایش پاسخ] از کلیه روبهرو میشود که در نهایت به [نمایش پاسخ] کلیه خواهد انجامید.
شکل 2- [نمایش پاسخ] کلیه
ساختار [نمایش پاسخ] کلیه: در برش [نمایش پاسخ] کلیه، [نمایش پاسخ] بخش مشخص دیده میشود که از [نمایش پاسخ] عبارتاند از بخش [نمایش پاسخ]، بخش [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] (شکل 3).
در بخش مرکزی، تعدادی ساختار [نمایش پاسخ] دیده میشود که [نمایش پاسخ] نام دارند. قاعدهٔ هرمها به سمت بخش [نمایش پاسخ] و رأس آنها به سمت [نمایش پاسخ] است. هر هرم و ناحیهٔ [نمایش پاسخ] مربوط به آن را، یک [نمایش پاسخ] کلیه مینامند.
لگنچه، ساختاری شبیه به [نمایش پاسخ] دارد. ادرار تولید شده، به آن وارد و به [نمایش پاسخ] هدایت میشود تا [نمایش پاسخ] را ترک کند.
شکل 3- برش [نمایش پاسخ] کلیه
واژهشناسی
لپ (Lobe / لوب)
لوب به هر یک از بخشهای متمایز اندامهایی نظیر مغز و شش و کبد گفته میشود و معادل آن لپ است که همان معنی بخش یا قطعه را در زبان فارسی دارد.
بیشتر بدانید
از کلیههای خود چگونه مراقبت کنیم؟
• فعالیت بدنی داشته باشید.
• قند و فشار خون را کنترل کنید.
• از غذاهای آماده کمتر استفاده کنید.
• وزن خود را کنترل کنید.
• آب کافی بنوشید.
• سیگار نکشید.
• هیچ دارویی را خودسرانه مصرف نکنید.
فعالیت
تشریح کلیهٔ گوسفند
وسایل لازم: کلیهٔ گوسفند، [نمایش پاسخ]، چاقوی جراحی، [نمایش پاسخ]
۱- یک عدد کلیهٔ گوسفند تهیه کنید. اگر [نمایش پاسخ] اطراف آن کنده نشده باشد بهتر است.
۲- در بین چربیها [نمایش پاسخ]، سرخرگ و سیاهرگ کلیه را تشخیص دهید.
۳- کپسول کلیه با بریدن قسمتی از آن، [نمایش پاسخ] جدا میشود.
۴- با یک برش [نمایش پاسخ] در سطح [نمایش پاسخ] کلیه، آن را باز کنید و مطابق شکل روبهرو بخشهای مختلف آن را تشخیص دهید.
۵- در [نمایش پاسخ] لگنچه، منفذ [نمایش پاسخ] مشخص است. با وارد کردن گمانه و جلو بردن آن درون میزنای، میتوانید اطمینان پیدا کنید که میزنای را درست تشخیص دادهاید.
گردیزه (نفرون)ها
هر کلیه از حدود [نمایش پاسخ] گُردیزه تشکیل شده است که فرایند تشکیل [نمایش پاسخ] در آنها انجام میشود. ابتدای گُردیزه شبیه [نمایش پاسخ] است و [نمایش پاسخ] نام دارد. ادامهٔ گُردیزه، [نمایش پاسخ] شکل است و در قسمتهایی از طول خود، [نمایش پاسخ] دارد و بر این اساس، به قسمتهای مختلفی نامگذاری میشود (شکل 4). این قسمتها به ترتیب عبارتاند از [نمایش پاسخ]، قوس هنله که [نمایش پاسخ] شکل است و [نمایش پاسخ] که گُردیزه را به [نمایش پاسخ] متصل میکند.
شکل4- [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ]
گردش خون در کلیه
منشأ ادرار از [نمایش پاسخ] است و بنابراین بین [نمایش پاسخ] و رگهای [نمایش پاسخ]، ارتباط تنگاتنگی وجود دارد. با توجه به اینکه تبادل مواد از طریق [نمایش پاسخ] رخ میدهد در اینجا نیز [نمایش پاسخ] را میبینیم. دو شبکهٔ [نمایش پاسخ] در ارتباط با [نمایش پاسخ] مشاهده میشود. اوّلی به نام [نمایش پاسخ] که درون [نمایش پاسخ] قرار دارد و دومی به نام [نمایش پاسخ] که اطراف قسمتهای دیگر [نمایش پاسخ] را فرا گرفته است.
به هر کلیه، [نمایش پاسخ] سرخرگ وارد میشود. انشعابات این سرخرگ از فواصل بین [نمایش پاسخ] عبور میکند و در بخش [نمایش پاسخ] به سرخرگهای کوچکتری تقسیم میشود. انشعاب انتهایی این سرخرگها، [نمایش پاسخ] نامیده میشود. سرخرگ آوران در [نمایش پاسخ]، شبکۀ مویرگی [نمایش پاسخ] را میسازد. خون از طریق سرخرگ [نمایش پاسخ] به کلافک وارد میشود و از طریق سرخرگ [نمایش پاسخ] آن را ترک میکند. سرخرگ وابران در اطراف [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ]، شبکهٔ مویرگی [نمایش پاسخ] را میسازد. این مویرگها به یکدیگر میپیوندند و سیاهرگهای کوچکی بهوجود میآورند که پس از عبور از فواصل بین [نمایش پاسخ] سرانجام سیاهرگ [نمایش پاسخ] را میسازند. این [نمایش پاسخ]، خون را از کلیه بیرون میبرد (شکل 5).
شکل5- شبکههای مویرگی مرتبط با [نمایش پاسخ]
واژه شناسی
گُردیزه (Nephron/ نفرون)
نفرون به معنی واحد ساختاری و کارکردی کلیه در مهرهداران است و معادل آن گردیزه انتخاب شده است که از اسم گُرده و پسوند ایزه تشکیل شده است. گُرده در فرهنگ دهخدا به معنی کلیه و قلوه و ایزه پسوند تصغیر است و همان معنی کوچکترین واحد ساختاری کلیه را دارد.
کلافک
(Glomerulus/ گلومرول)
گلومرول به شبکه مویرگی اول واقع در کپسول بومن در کلیه مهرهداران گفته میشود. به دلیل در هم پیچیده بودن مویرگها به صورت کلاف کوچکی دیده میشود که واژه کلافک برای آن مناسب است.
در ادامه بخوانید:
زیستیار تعاملی آیندهنگاران مغز | زیستبان یادگیری با جایخالی؛ زیستشناسی یازدهم
زیستیار تعاملی آیندهنگاران مغز | زیستبان یادگیری با جایخالی؛ زیستشناسی دوازدهم
🚀 با ما همراه شوید!
تازهترین مطالب و آموزشهای مغز و اعصاب را از دست ندهید. با فالو کردن کانال تلگرام آیندهنگاران مغز، از ما حمایت کنید!
ورود/ ثبت نام با جیمیل
