سوالات جای خالی گفتار دوم فصل پنجم زیست دهم | یادگیری فعال برای کنکور و امتحان نهایی

دعای مطالعه [ نمایش ]
بِسْمِ الله الرَّحْمنِ الرَّحیمِ
اَللّهُمَّ اَخْرِجْنى مِنْ ظُلُماتِ الْوَهْمِ
خدايا مرا بيرون آور از تاريكىهاى وهم،
وَ اَكْرِمْنى بِنُورِ الْفَهْمِ
و به نور فهم گرامى ام بدار،
اَللّهُمَّ افْتَحْ عَلَيْنا اَبْوابَ رَحْمَتِكَ
خدايا درهاى رحمتت را به روى ما بگشا،
وَانْشُرْ عَلَيْنا خَزائِنَ عُلُومِكَ بِرَحْمَتِكَ يا اَرْحَمَ الرّاحِمينَ
و خزانههاى علومت را بر ما باز كن به امید رحمتت اى مهربانترين مهربانان.
آیندهنگاران مغز به مدیریت داریوش طاهری، مجموعهای نوآورانه با نامهای زیستیار، زیستیاد و زیستبان تعاملی ارائه کرده است که تجربهای کاملاً هوشمند، تعاملی و هدفمند در یادگیری زیستشناسی دهم، یازدهم و دوازدهم فراهم میآورد. این مجموعه فراتر از ابزار آموزشی ساده است و به عنوان یک همراه هوشمند یادگیری، دانشآموز را در مسیر تسلط علمی، درک عمیق و آمادگی کامل برای آزمونها هدایت میکند.
این تجربه تعاملی دقیقاً همان اصل قدیمی «تکرار، مادر مهارتهاست» را عملی میکند و دانشآموز را به یادگیری فعال، تفکر تحلیلی و خودسنجی مستمر سوق میدهد. ما در آیندهنگاران مغز خود را معماران تکرار هدفمند میدانیم که با طراحی علمی مسیر یادگیری، دانشآموزان را به بالاترین سطح توانمندی هدایت میکنند.
با تمرکز بر آموزش مفهومی، تکرار هدفمند و بازیابی فعال، این مجموعه با جایخالیهای هوشمند یادگیری را از حالت منفعل خارج کرده و آن را به یک تجربه تعاملی و عمیق تبدیل میکند. طراحی هوشمندانه این ابزارها امکان یادگیری پیوسته و یکپارچه در طول سه سال تحصیلی را فراهم میآورد و دانشآموزان را به مهارتآموز حرفهای در زیستشناسی تبدیل میکند، آماده برای مواجهه با چالشهای علمی و تحصیلی و تبدیل تجربه یادگیری به فرآیندی فراموشنشدنی.
»» فصل تنظیم اسمزی و دفع مواد زائد
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
گفتار تشکیل ادرار و تخلیهٔ آن
فهرست مطالب این گفتار
گفتار ۲. تشکیل ادرار و تخلیهٔ آن
فرایند تشکیل ادرار، شامل سه مرحله [نمایش پاسخ]، [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] است (شکل۶).

شکل ۶- فرایند تشکیل ادرار
تراوش: تراوش، [نمایش پاسخ] مرحلهٔ تشکیل ادرار است. در این مرحله بخشی از [نمایش پاسخ] در نتیجهٔ فشار خون از [نمایش پاسخ] خارج شده و به [نمایش پاسخ] وارد میشوند. این فرایند را [نمایش پاسخ] مینامند. هم ساختار [نمایش پاسخ] و هم ساختار [نمایش پاسخ] برای تراوش متناسب شده است. مویرگهای کلافک از نوع [نمایش پاسخ] هستند و بنابراین امکان [نمایش پاسخ] مواد از آنها به خوبی فراهم است. مولکولهای [نمایش پاسخ] نمیتوانند وارد کپسول بومن شوند.
برای اینکه فشارِ [نمایش پاسخ] به حد کافی زیاد باشد ساز و کار ویژهای در نظر گرفته شده است. قطر سرخرگ [نمایش پاسخ] بیشتر از قطر سرخرگ [نمایش پاسخ] است و این، فشار [نمایش پاسخ] را در مویرگهای [نمایش پاسخ] افزایش میدهد (شکل ۷).

شکل ۷- [نمایش پاسخ] درون [نمایش پاسخ]
اطراف کلافک را [نمایش پاسخ] احاطه کرده است. کپسول بومن شامل [نمایش پاسخ] دیواره است؛ یکی [نمایش پاسخ] و دیگری [نمایش پاسخ]. دیوارهٔ بیرونی از یاختههای [نمایش پاسخ] [نمایش پاسخ] و دیوارهٔ درونی که با [نمایش پاسخ] در تماس است، از یاختههایی به نام [نمایش پاسخ] تشکیل شده است (شکل ۸). هر یک از پودوسیتها رشتههای [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] فراوانی دارد. پودوسیتها با [نمایش پاسخ] خود اطراف مویرگهای [نمایش پاسخ] را احاطه کردهاند.
شکافهای [نمایش پاسخ] متعددی که در فواصل بین [نمایش پاسخ] وجود دارد به خوبی امکان نفوذ مواد را به دیوارهٔ [نمایش پاسخ] فراهم میکند.

شکل ۸- دیوارهٔ [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] کپسول بومن
بازجذب: در تراوش، مواد بر اساس [نمایش پاسخ] وارد [نمایش پاسخ] میشوند و هیچ [نمایش پاسخ] دیگری صورت نمیگیرد. بنابراین، هم مواد [نمایش پاسخ] مثل [نمایش پاسخ] و هم مواد [نمایش پاسخ] مثل [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] به گُردیزه وارد میشوند. مواد [نمایش پاسخ] دوباره باید به [نمایش پاسخ] بازگردند. این مواد از طریق مویرگهای [نمایش پاسخ]، دوباره جذب و به این ترتیب به [نمایش پاسخ] وارد میشوند. این فرایند را [نمایش پاسخ] مینامند.
به محض ورود مواد [نمایش پاسخ] شده به [نمایش پاسخ]، بازجذب آغاز میشود. دیوارهٔ لولهٔ پیچخوردهٔ نزدیک از [نمایش پاسخ] لایه بافت [نمایش پاسخ] تشکیل شده است که [نمایش پاسخ] دارند. ریزپرزها سطح [نمایش پاسخ] را [نمایش پاسخ] میدهند. به علت وجود ریزپرزهای [نمایش پاسخ] در لولهٔ پیچخوردهٔ [نمایش پاسخ]، مقدار مواد جذب شده در این قسمت [نمایش پاسخ]، بیش از سایر قسمتهاست (شکل ۹).

شکل ۹- یاختههای [نمایش پاسخ] لولهٔ پیچخوردهٔ [نمایش پاسخ]
در بیشتر موارد، بازجذب [نمایش پاسخ] است و با صرف [نمایش پاسخ] انجام میگیرد؛ گرچه بازجذب ممکن است [نمایش پاسخ] باشد مثل بازجذب [نمایش پاسخ] که با [نمایش پاسخ] انجام میشود.
ترشح: ترشح در جهت مخالف [نمایش پاسخ] رخ میدهد و در آن موادی که لازم است [نمایش پاسخ] شوند از مویرگهای [نمایش پاسخ] یا خودِ یاختههای [نمایش پاسخ] به درون [نمایش پاسخ] ترشح میشوند. این فرایند را [نمایش پاسخ] مینامند. ترشح در [نمایش پاسخ] موارد به روش [نمایش پاسخ] و با صرف [نمایش پاسخ] انجام میگیرد.
ترشح در تنظیم میزان [نمایش پاسخ] خون، نقش مهمی دارد. اگر pH خون [نمایش پاسخ] یابد، کلیهها یون [نمایش پاسخ] را ترشح میکنند. اگر pH خون [نمایش پاسخ] یابد، کلیه [نمایش پاسخ] بیشتری دفع میکند و به این ترتیب pH خون را در محدودهٔ [نمایش پاسخ] نگه میدارد. [نمایش پاسخ] [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] به وسیلهٔ ترشح دفع میشوند.
تخلیهٔ ادرار
ادرار پس از ساخته شدن در [نمایش پاسخ]، از طریق [نمایش پاسخ] به [نمایش پاسخ] وارد میشود (شکل ۱۰). حرکت [نمایش پاسخ] دیوارهٔ [نمایش پاسخ]، که نتیجهٔ انقباضات ماهیچهٔ [نمایش پاسخ] دیوارهٔ آن است [نمایش پاسخ] را به پیش میراند. پس از ورود به [نمایش پاسخ]، دریچهای که حاصل چینخوردگی [نمایش پاسخ] [نمایش پاسخ] روی دهانهٔ [نمایش پاسخ] است، مانع [نمایش پاسخ] ادرار به [نمایش پاسخ] میشود.
شکل ۱۰- ترسیمی از دستگاه [نمایش پاسخ] در انسان
مثانه، [نمایش پاسخ] است [نمایش پاسخ] که ادرار را [نمایش پاسخ] ذخیره میکند. چنانچه حجم [نمایش پاسخ] جمعشده در آن از حدِّ مشخصی فراتر رود، [نمایش پاسخ] دیوارهٔ مثانه باعث فعال شدن ساز و کار [نمایش پاسخ] ادرار میشود.
در محلِّ اتصال [نمایش پاسخ] به [نمایش پاسخ]، [نمایش پاسخ] قرار دارد که به هنگام [نمایش پاسخ] ادرار باز میشود. این بنداره، که بنداره [نمایش پاسخ] نام دارد، از نوع ماهیچهٔ [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] است. بعد از این بنداره، بنداره دیگری به نام بنداره [نمایش پاسخ] وجود دارد که از نوع ماهیچهٔ [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] است. در نوزادان و کودکانی که هنوز ارتباط [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] آنان به طور کامل شکل نگرفته است، تخلیهٔ مثانه به صورت [نمایش پاسخ] صورت میگیرد.
بیشتر بدانید

ترکیب شیمیایی ادرار: دو فرایند [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ]، ترکیب مایع [نمایش پاسخ] شده را هنگام عبور از [نمایش پاسخ] و تغییر[نمایش پاسخ] میدهند و آنچه به [نمایش پاسخ] میریزد، ادرار است.
حدود [نمایش پاسخ] درصد ادرار را [نمایش پاسخ] تشکیل میدهد. دفع آب از طریق [نمایش پاسخ]، راهی است برای تنظیم مقدار [نمایش پاسخ] بدن. [نمایش پاسخ] نیز بخش مهمی از ادرار را تشکیل میدهند که [نمایش پاسخ] آنها برای حفظ تعادل [نمایش پاسخ] صورت میگیرد.
فراوانترین مادهٔ دفعی [نمایش پاسخ] در ادرار، [نمایش پاسخ] است. اوره [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] تشکیل میشود؟ در نتیجهٔ [نمایش پاسخ] موادی مانند [نمایش پاسخ]، [نمایش پاسخ] تولید میشود که [نمایش پاسخ] سمّی است. تجمع [نمایش پاسخ] در [نمایش پاسخ] به [نمایش پاسخ] به مرگ میانجامد. [نمایش پاسخ]، آمونیاک را از طریق ترکیب آن با [نمایش پاسخ] به [نمایش پاسخ] تبدیل میکند. ویژگی سمیبودن [نمایش پاسخ] از [نمایش پاسخ] بسیار کمتر است و بنابراین، امکان انباشته شدن آن و دفع با فواصل [نمایش پاسخ] امکانپذیر است. کلیهها [نمایش پاسخ] را از [نمایش پاسخ] میگیرند و همراه با [نمایش پاسخ] از بدن [نمایش پاسخ] میکنند.
دیگر مادهٔ دفعی [نمایش پاسخ] در ادرار [نمایش پاسخ] است. اوریک اسید [نمایش پاسخ] زیادی در آب ندارد؛ بنابراین تمایل آن به [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] زیاد است. رسوب بلورهای [نمایش پاسخ] در کلیهها باعث ایجاد [نمایش پاسخ] و در [نمایش پاسخ] باعث بیماری [نمایش پاسخ] میشود. نقرس یکی از بیماریهای [نمایش پاسخ] است که با [نمایش پاسخ] شدن مفاصل و [نمایش پاسخ] آنها همراه است.
تنظیم آب: تنظیم آب تحت تنظیم عوامل مختلفی مثل [نمایش پاسخ] قرار دارد. یکی از سازوکارها به [نمایش پاسخ] مواد حل شده در [نمایش پاسخ] ارتباط دارد. اگر غلظت این مواد از حدِّ مشخصی فراتر رود، مرکز [نمایش پاسخ] در [نمایش پاسخ] تحریک میشود که نتیجه آن فعال شدن مرکز [نمایش پاسخ] و تمایل به [نمایش پاسخ] و از طرف دیگر ترشح هورمون [نمایش پاسخ] است. این هورمون با اثر بر [نمایش پاسخ]، بازجذب آب [نمایش پاسخ] را میدهد و به این ترتیب دفع آب از راه ادرار [نمایش پاسخ] پیدا میکند.
اگر بنا به عللی هورمون [نمایش پاسخ] ترشح نشود، مقدارِ زیادی ادرارِ [نمایش پاسخ] از بدن دفع میشود. چنین حالتی به [نمایش پاسخ] معروف است. مبتلایان به این بیماری احساس [نمایش پاسخ] میکنند و مایعات [نمایش پاسخ] مینوشند. این بیماری به علت برهم زدن توازن [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] در بدن، نیازمند توجه جدّی است.
بیشتر بدانید
دیابت و کلیهها
دیابت به رگهای کلیه آسیب میرساند. در نتیجه کلیهها نمیتوانند خون را به درستی تصفیه کنند. نمک و آب بیشتری در بدن میماند که در نهایت به افزایش وزن و تجمع مواد دفعی در خون میانجامد.
دیابت همچنین باعث آسیب دیدن اعصاب مثانه و ایجاد مشکلاتی در تخلیه ادرار می شود اگر مثانه به موقع تخلیه نشود کلیهها آسیب میبینند. علاوه بر این از آنجا که در دیابت، ادرار حاوی قند است تجمع طولانیمدت ادرار در مثانه امکان رشد باکتریها و عفونت مثانه را فراهم میآورد.
این تجربه تعاملی، اصل دیرینه و ارزشمند «تکرار، مادر مهارتهاست» را به شکلی علمی و هدفمند به اجرا درمیآورد و دانشآموز را به سوی یادگیری فعال، تفکر تحلیلی و خودسنجی مستمر هدایت میکند. ما در آیندهنگاران مغز، خود را معماران تکرار هدفمند میدانیم؛ با طراحی علمی مسیر یادگیری، میکوشیم بستری فراهم کنیم تا هر دانشآموز، دانش را عمیقتر بیاموزد، توانمندیهای خود را ارتقا دهد و به بالاترین سطح یادگیری و مهارت دست یابد.
در ادامه بخوانید:
زیستیار تعاملی آیندهنگاران مغز | زیستبان یادگیری با جایخالی؛ زیستشناسی یازدهم
زیستیار تعاملی آیندهنگاران مغز | زیستبان یادگیری با جایخالی؛ زیستشناسی دوازدهم
🚀 با ما همراه شوید!
تازهترین مطالب و آموزشهای مغز و اعصاب را از دست ندهید. با فالو کردن کانال تلگرام آیندهنگاران مغز، از ما حمایت کنید!

در خصوص مراحل تشکیل ادرار کدام گزینه درست است
۱) مادهای از خون به به لوله ی پیچ خورده ی نزدیک ترشح میشود، به طور حتم از بخش صعودی هنله عبور میکند.
۲)مادهای که از خون به هنله ترشح میشود به طور حتم از لوله ی پیچ خورده ی نزدیک عبور کرده است.
۳)مادهای که در لوله ی پیچ خورده دور به خون بازجذب می شود، به طور حتم از مجاورت لوله ی هنله عبور میکند
۴) مادهای که در لوله هنله به خون بازجذب میشود، به طور حتم از لوله پیچ خورده دور عبور کرده است.
جواب تست3 هست
گزینه ی یک رو مشکل دارم
طبق تصویر کتاب مادهای که به پیچ خورده نزدیک ترشح میشود
میره سمت شبکه ی مویرگی لوله ی پیچ خورده دور
و از طریق یه انشعاب به سمت هنله میره که ابتدا از بخش صعودی هنله عبور میکند
طبق فلش تصویر کتاب هم همینه
ولی غلطتش گرفتن! چرا؟
سوال شما بسیار هوشمندانه است؛ چون به یک نکته ظریف در تصویر کتاب توجه کردهاید که ممکن است باعث اشتباه در تحلیل مسیر ادرار شود. برای پاسخ به این سوال باید یک تفاوت اساسی را روشن کنیم: مسیر حرکت خون در مویرگهای اطراف نفرون با مسیر حرکت مایع درون لوله نفرون یکسان نیست.
بیایید پاسخ را اینطور توضیح میدهم:
پاسخ تشریحی و رفع ابهام گزینه ۱
ابتدا باید بدانیم که در نفرون دو مسیر مجزا داریم:
۱. مسیر خون: خون پس از عبور از گلومرول، از طریق سرخرگ وابران خارج شده و وارد شبکه مویرگی اطراف لولههای نفرون (از جمله لوله پیچخورده نزدیک، هنله و لوله پیچخورده دور) میشود.
۲. مسیر مایع درون نفرون: مایع تراوششده از کپسول بومن وارد لوله پیچخورده نزدیک میشود و سپس به ترتیب از مسیر زیر عبور میکند:
لوله پیچخورده نزدیک ← شاخه نزولی هنله ← شاخه صعودی هنله ← لوله پیچخورده دور ← مجرای جمعکننده.
حالا به سراغ گزینه ۱ برویم.
در این گزینه گفته شده است مادهای از خون به لوله پیچخورده نزدیک ترشح میشود و بنابراین حتماً از بخش صعودی هنله عبور میکند.
نکته اینجاست که ترشح یک ماده از خون به لوله پیچخورده نزدیک، به معنای تضمین رسیدن آن ماده به شاخه صعودی هنله نیست؛ زیرا ممکن است همان ماده پس از ورود به فضای درونی لوله پیچخورده نزدیک، دوباره از طریق بازجذب به خون برگردد.
بنابراین، صرف ترشح یک ماده به لوله پیچخورده نزدیک، عبور قطعی آن از شاخه صعودی هنله را اثبات نمیکند.
اما چرا گزینه ۳ درست است؟
در این گزینه گفته شده مادهای که از لوله پیچخورده دور به خون بازجذب میشود، حتماً از مجاورت لوله هنله عبور کرده است.
این استدلال درست است؛ زیرا مایع درون نفرون برای رسیدن به لوله پیچخورده دور، ابتدا باید از شاخه نزولی و سپس شاخه صعودی هنله عبور کند. بنابراین مادهای که در لوله پیچخورده دور بازجذب میشود، پیش از آن مسیر هنله را طی کرده است.
یک نکته طلایی برای آزمون
در این سؤال به تفاوت دو عبارت توجه کنید:
– «مادهای به یک بخش از نفرون ترشح میشود»: لزوماً به معنای عبور قطعی آن از تمام بخشهای بعدی نیست؛ چون امکان بازجذب وجود دارد.
– «مادهای از یک بخش نفرون بازجذب میشود»: برای رسیدن به آن بخش، مایع درون لوله باید مسیر قبلی نفرون را طی کرده باشد.
پس کلید حل سؤال، تشخیص تفاوت میان ورود ماده به لوله نفرون و تضمین ادامه حرکت آن در طول نفرون است.
نکته پایانی: اگر در تصویر کتاب، فلشی از شبکه مویرگی به سمت شاخه صعودی هنله دیده میشود، آن فلش را باید با دقت از نظر مسیر خون و مسیر مایع درون لوله بررسی کرد. شبکه مویرگی اطراف نفرون، مجرای پیوستهای با فضای داخلی لوله هنله نیست.
بنابراین پاسخ صحیح گزینه ۳ است؛ و اشکال گزینه ۱ در کلمه «حتماً» نهفته است.