مننژ: پردههای پوشاننده نخاع: نرمشامه، عنکبوتیه و سختشامه | مایع مغزی نخاعی
دعای مطالعه [ نمایش ]
بِسْمِ الله الرَّحْمنِ الرَّحیمِ
اَللّهُمَّ اَخْرِجْنى مِنْ ظُلُماتِ الْوَهْمِ
خدايا مرا بيرون آور از تاريكىهاى وهم،
وَ اَكْرِمْنى بِنُورِ الْفَهْمِ
و به نور فهم گرامى ام بدار،
اَللّهُمَّ افْتَحْ عَلَيْنا اَبْوابَ رَحْمَتِكَ
خدايا درهاى رحمتت را به روى ما بگشا،
وَانْشُرْ عَلَيْنا خَزائِنَ عُلُومِكَ بِرَحْمَتِكَ يا اَرْحَمَ الرّاحِمينَ
و خزانههاى علومت را بر ما باز كن به امید رحمتت اى مهربانترين مهربانان.
آیندهنگاران مغز: «ما مغز را میشناسیم، تا آینده را بسازیم.»
امروزه ضرورت فراگیری علم آناتومی برای دانشجویان رشتههای علوم پزشکی بر کسی پوشیده نیست. هر فردی که با سلامت جسمانی و روانی انسان در ارتباط است در اولین گام با جسم (آناتومی) بیمار و پاتولوژی بیماریها و نحوه درمان آنها مواجه میشود.
بنابراین یادگیری ساختارهای آناتومیک و ویژگیهای خاص آنها و فراگیری مجاورات و ارتباطات اجزای تشکیل دهنده آناتومی بدن انسان جزء اولویتهای برنامه آموزشی تمام رشتههای پزشکی، پیراپزشکی، پرستاری و تخصص میباشد.
در ســالهای اخیر پیشرفتهای شــگرفی در علم آناتومی حاصل آمده است و در نتیجه حجم بالایی از اطلاعات وارد این رشته شده است. لذا منابع این علم به صورت کتب نســبتا حجیمی درآمده که فهم موضوعــی آن و برقراری ارتباط منطقی بین مباحث مختلف را دشوار کرده است.
دستگاه عصبی در نظام آموزش پزشــکی نوین (Integration) به صورت یک بلوک مســتقل درسی ارائه میشــود. این کتاب به هدف تســهیل در آموزش دانشجویان پزشــکی و سایر رشــتههای مرتبط، مطالب پراکنده را به صورت یکپارچه، در قالب کتاب «آناتومی بالینی دستگاه عصبی» و براساس منابع وزارت بهداشت جهت آزمون جامع علوم پایه پزشکی، جمع آوری و تدوین نموده است.
با توجه به ســالها تدریس و تحصیل آناتومی و مطالعه کتب آناتومی دانشــگاههای معتبر دنیا سعی شده است تا مطالب نوروآناتومی با نوروفیزیولوژی و آناتومی بالینی در هم آمیخته شــده و شکل جدیدی از نوروآناتومی به صورت ساده و روان همراه با مثالهای ملموس و قابل فهم ارائه گردد.
وجه تمایز این کتاب نسبت به سایر کتب، ارائه آخرین و جدیدترین مطالب آناتومی اعصاب میباشد که در نوع خود قابل توجه میباشد.
عــلاوه بر این، دو فصــل با عنوان های «آناتومی اعصاب مغزی» و «شــبکه اعصاب محیطی» نیز همراه با اختلالات عصبی و علائم و نشانههای آسیب عصبی اضافه شده تا کاربرد بیشتری در بالین بیماران داشته باشد.
در چاپ جدید ســعی شــده است اشــتباهاتی که در متن کتاب (چاپ اول) وجود داشته برطرف شود و تصاویر جدیدی که به فهم مطالب کتاب کمک میکند، اضافه شود. امید است خواننده از مطالعه هر صفحه کتاب لذت برده و به یادگیری مطالب بیشتری در زمینه آناتومی علاقهمند شود.
»» فصل ۴: طناب نخاعی؛ قسمت دوم
»» CHAPTER 4: SPINAL CORD
نویسندگان کتاب آناتومی بالینی دستگاه عصبی: پروفسور محمدتقی جغتایی: استاد علوم تشریح دانشگاه علوم پزشکی ایران و رئیس انجمن علوم تشریح (ایران). [ نمایش ادامه ]
دکتر سعید شکری: استادیار علوم تشریح دانشگاه علوم پزشکی زنجان.
دکتر هما رسولی: استادیار دانشگاه علوم پزشکی ایران.
دکتر محمدعلی اطلسی: دانشیار گروه آناتومی دانشگاه علوم پزشکی کاشان.
دکتر غلامحسین فرجاه: استادیار علوم تشریح دانشگاه علوم پزشکی ارومیه.
دکتر علیرضا طبیبخوئی: جراح متخصص مغز و اعصاب، عضو هیئت علمی و دانشیار دانشگاه علوم پزشکی ایران.
دکتر امین جهانبخشی: جراح متخصص مغز و اعصاب، عضو هیئت علمی و دانشیار دانشگاه علوم پزشکی ایران.
دکتر مازیار امامیخواه: نورولوژیست، استادیار دانشگاه علوم پزشکی ایران.
مریم میلانیفرد: دانشجوی دکترای تخصصی علوم تشریح دانشگاه علوم پزشکی ایران.
محمد عباسی: دانشجوی پزشکی دانشگاه علوم پزشکی ایران.
دانیال علاقی: دانشجوی پزشکی دانشگاه علوم پزشکی ایران.
محمدامین جلیلی: دانشجوی پزشکی دانشگاه علوم پزشکی ایران.
امیرحسین زرخوان: دانشجوی پزشکی دانشگاه علوم پزشکی ایران.
معصومه کریمیشریف: دانشجوی پزشکی دانشگاه علوم پزشکی ایران.
مرضیه طالباختیار: دانشجوی پزشکی دانشگاه علوم پزشکی ایران.
پردههای پوشاننده نخاع (Meninges)
نخاع توســط 3 لایه بافت همبند به نام مننژ پوشیده میشود که وظیفه آنها حفاظت و نگهــداری از نخاع میباشــد و از داخل به خارج عبارتند از: نرمشــامه، عنکبوتیه و سختشامه.
۱. نرمشامه (Pia mater): یک بافت همبند سست حاوی عروق فراوان میباشد که تماس مستقیم با نخاع ندارد و بین آنها لایهای از نوروگلیا وجود دارد.
۲. عنکبوتیه (Arachnoid): بافت همبند فاقد عروق میباشــد که ســطح خارجی آن مستقیما به سختشامه متصل شــده، اما سطح داخلی آن توسط ترابکوالهایی به نرمشامه متصل میگردد.
۳. سختشــامه (Dura mater): در امتداد پریوست استخوان بوده و از بافت همبند متراکم به وجود آمده است. در نخاع تا هنگامی که عصب از سوراخ بین مهرهای بیرون آید، اطراف آن سختشامه قرار دارد اما پس از خروج از سوراخ با بافت همبند اپینوریوم اطراف عصب یکی میشود.
به مجموع نرمشامه و عنکبوتیه لپتومننژ میگویند و سختشامه را پاکی مننژ (Pachy meninge) میگویند.
بین لایههای مننژ فضاهایی وجود دارند:
۱. فضای زیر عنکبوتیه (SubArachnoid): حاوی مایع مغزی نخاعی (CSF) میباشد.
۲. فضای ســابدورال (Subdural): در حقیقت یک فضای مجازی اســت. زیرا سختشامه و عنکبوتیه کاملاً به هم چسبیدهاند.
۳. فضای اپیدورال (Epidural): این فضا بین سختشامه و پریوست وجود دارد و پر از چربی و شبکه وریدی مهرهای داخلی میباشد. این فضا در مناطقی که نخاع باریکتر شده بهتر دیده میشود.
نکات بالینی
تقسیمبندی فوق الذکر در کلینیک کمی متفاوت میباشد. زیرا، هیچ گاه فضای ساب آراکنویید در کلینیک اســتفاده نمیشود، زمانی که در کلینیک «ساب دورال» به کار میرود منظور همان فضای سابآراکنویید است که حاوی CSF میباشد. اپیدورال هم در کلینیک همان فضای اپیدورال میباشد.
از این دو فضا برای گرفتن مایع مغزی نخاعی و بیحسی استفاده میشود. دو نوع بیحسی وجود دارد: بیحســی اپیدورال که ماده تزریقی در فضای اپیدورال تزریق میشــود و بیحسی سابدورال که ماده بیحسی در فضای سابآراکنویید تزریق میگردد.
در بیحســی اپیدورال آسیب کمتری به نخاع و رشــتههای عصبی وارد میشود اما بیحســی دیرتر انجام میشــود (چون باید ماده بیحسی مســیری را طی کند تا به رشــتههای عصبی برسد). در مقابل، بیحسی سابدورال سریعتر میباشد اما آسیب بیشتر است.
اولین مانع برای رســیدن به این فضاها، رباط زرد است که پس از چربی حس میشود.
مانع بعدی برای رسیدن به فضای ساب دورال، سختشامه است که آن را پاره و سوراخ میکنند و از آن پس میتوان بیحسی ایجاد کرد یا مایع CSF گرفت.
گاهــی اوقات با تزریق بیحســیها، بیمار 2-1 روز کنترل ادرار نــدارد اما پس از آن خوب میشــود. این حالت شــاید به خاطر تحریک ایجاد شده برای رشتههای عصبی اسفنکترهای مثانه است.
مایع مغزی نخاعی (CerebroSpinal Fluid or CSF)
مایع مغزی نخاعی در نگهداری و محافظت از مغز و نخاع اهمیت دارد. نقش دیگر آن خروج مواد زاید حاصل از متابولیسم سلولهای عصبی است. CSF عمدتا توسط شبکه کورویید (Choroid Plexus) که در بطنهای ســوم، چهارم و طرفی قرار دارند، ترشح میشــود. سپس از طریق ســوراخهای موجود در سقف بطن چهارم به سابآراکنوئید میریزد. تولید CSF یک مکانیســم پیچیده است و برخی از اجزاء پلاسما در آن وجود دارد. CSF در سیســترنها (Cisterns) تجمع یافتهاند. سیسترنها فضاهای وسیع شده ساب آراکنویید میباشند.
شکل ۷-۴. نمای شماتیک از کانال نخاعی که طناب عصبی و مننژ پوشاننده آن را نشان میدهد.
رباطهایی در نخاع وجود دارند که از نرمشــامه شــروع شــده، به سختشامه متصل میشوند. تعداد این رباطها به طور متوسط 21 جفت است که به آنها رباطهای دندانهای (Denticulate ligament) میگویند. این رباطها بین ریشه قدامی و خلفی اعصاب نخاعی قرار دارند، به طوری که فضای ســابآراکنوئید را به طور ناقص به دو قســمت قدامی و خلفی تقسیم میکنند.
شکل ۸-۴. پردههای پوشاننده نخاع و رباطهای دندانهای (Denticulate ligament)
»» بافت عصبی
»» تمامی کتاب
🚀 با ما همراه شوید!
تازهترین مطالب و آموزشهای مغز و اعصاب را از دست ندهید. با فالو کردن کانال تلگرام آیندهنگاران مغز، از ما حمایت کنید!
ورود/ ثبت نام با جیمیل
