سوال های تشریحی گفتار سوم فصل سوم زیست شناسی دهم

در حال طرح پرسش

قدردان شکیبایی شما هستیم!

گفتار تنوع تبادلات گازی

پرسش‌های دو گزینه‌ای

▪️در هر جمله با انتخاب یکی از عبارات داخل پرانتز جمله درست را به دست آورید. 

الف) در تک‌یاخته‌ای‌ها و جانورانی مانند (هیدر – نوزاد دوزیستان) که (بسیاری از – همهٔ) یاخته‌های بدن می‌توانند با/از محیط ( جذب مواد مغذی – تبادلات گازی) داشته باشند، ساختار ویژه‌ای برای (گوارش – تنفس) وجود ندارد. 

هیدر – همهٔ – گازی – تنفس

در جانوران پریاخته‌تر از هیدر، چهار روش اصلی برای تنفس مشاهده می‌شود که عبارت‌اند از تنفس (نایدیسی – نفریدی)، تنفس (مالپیگی – پوستی)، تنفس آبششی و تنفس ششی.

نایدیسی – پوستی

پرسش‌های سطر به سطر

▪️جاهای خالی عبارات زیر را با کلمات مناسب کامل کنید. 

الف) در ………. و جانورانی مانند ………….. ساختار ویژه‌ای برای تنفس وجود ندارد. 

تک‌یاخته‌ای‌ها – هیدر

ب) در جانوران پیچیده‌تر از هیدر، چهار روش اصلی برای تنفس مشاهده می‌شود که عبارت‌اند از تنفس ………..، تنفس ……….، تنفس ………. و تنفس ………….

نایدیسی – پوستی – آبششی – ششی. 

پرسش‌های توصیفی – تشریحی

در کدام جانداران، ساختار ویژه‌ای برای تنفس وجود ندارد؟ چرا؟ 

در تک‌یاخته‌ای‌ها و جانورانی مانند هیدر. زیرا همهٔ یاخته‌های بدن می‌توانند با محیط تبادلات گازی داشته باشند. 

کدام جانور فاقد ساختار تنفسی ویژه می‌باشد؟

چرا در تک‌یاخته‌ای‌ها ساختار ویژه‌ای برای تنفس وجود ندارد؟

زیرا یاخته بدن تک‌یاخته‌ای‌ها می‌تواند مستقیماً با محیط تبادلات گازی داشته باشد و نیاز به ساختار تنفسی خاص ندارد.

در جانورانی مانند هیدر، چگونه تبادل گازها انجام می‌شود؟ 

همهٔ یاخته‌های بدن هیدر می‌توانند مستقیماً با محیط تبادلات گازی داشته باشند، بنابراین ساختار تنفسی ویژه‌ای لازم نیست.

همهٔ یاخته‌های بدن کدام جانداران می‌توانند با محیط تبادلات گازی داشته باشند؟ 

در تک‌یاخته‌ای‌ها و جانورانی مانند هیدر

در جانوران پیچیده‌تر از هیدر، چه چیزی باعث نیاز به ساختارهای تنفسی ویژه می‌شود؟

در جانوران با یاخته‌های بدن بیشتر و فاصلهٔ زیاد از محیط، برای تأمین اکسیژن و دفع دی‌اکسیدکربن، ساختارهای ویژه‌ای لازم است تا ارتباط یاخته‌ها با محیط حفظ شود.

در جانوران پیچیده‌تر از هیدر، چهار روش اصلی برای تنفس مشاهده می‌شود. آنها را نام ببرید.

تنفس نایدیسی، تنفس پوستی، تنفس آبششی و تنفس ششی.

پرسش‌های یادگیری موثر

▪️درست یا نادرست بودن جملات زیر را مشخص کنید. در جملات نادرست، عبارت‌های غلط را پیدا کرده و زیر آنها خط بکشید. 

الف) در بسیاری از جانوران، ساختارهای تنفسی ویژه‌ای مشاهده می‌شود که ارتباط یاخته‌های بدن را با محیط فراهم می‌کنند.

درست

پرسش‌های مقایسه‌ای

◾هر یک از

پرسش‌های تشریحی با فونت و نگارش عالی و براساس کتاب‌های جدید به زودی منتشر خواهد شد.

شکل ۱۷- تنفس از طریق انتشار در تک‌یاخته‌ای‌ها (پارامسی)

تنفس نایدیسی

نایدیس‌ها، لوله‌های منشعب و مرتبط به‌هم هستند که از طریق منافذ تنفسی به خارج راه دارند (شکل ۱۸). منافذ تنفسی در ابتدای نایدیس قرار دارند. نایدیس به انشعابات کوچک‌تری تقسیم می‌شود. انشعابات پایانی، که در کنار همهٔ یاخته‌های بدن قرار می‌گیرند، بن‌بست بوده و دارای مایعی است که تبادلات گازی را ممکن می‌کند؛ حشرات چنین تنفسی دارند. در این جانوران دستگاه گردش مواد، نقشی در انتقال گازهای تنفسی ندارد.

شکل ۱۸- تنفس نایدیسی

تنفس پوستی

در تنفس پوستی شبکهٔ مویرگی زیرپوستی با مویرگ‌های فراوان وجود دارد و گازها با محیط اطراف از طریق پوست مبادله می‌شوند. سطح پوست در جانورانی که تنفس پوستی دارند، مرطوب نگه داشته می‌شود. کرم خاکی تنفس پوستی دارد. تنفس پوستی در دوزیستان نیز وجود دارد (شکل ۱۹).

شکل ۱۹- تنفس پوستی

تنفس آبششی

ساده‌ترین آبشش‌ها، برجستگی‌های کوچک و پراکندهٔ پوستی هستند، مانند آبشش‌های ستارهٔ‌دریایی (شکل ۲۰). در سایر بی‌مهرگان، آبشش‌ها به نواحی خاص محدود می‌شوند.

شکل ۲۰- ساده‌ترین آبشش در ستاره دریایی

ماهیان و نوزاد دوزیستان نیز آبشش دارند (شکل ۲۱). تبادل گاز از طریق آبشش، بسیار کارآمد است. جهت حرکت خون در مویرگ‌های و عبور آب در طرفین تیغه‌های آبششی، برخلاف یکدیگر است.

شکل ۲۱- تنفس آبششی در ماهی. به تفاوت جهت حرکت آب و خون دقت کنید.

تنفس ششی

حلزون از بی‌مهرگان خشکی‌زی است که برای تنفس، از شش استفاده می‌کند. در مهره‌داران شش‌دار سازوکارهایی وجود دارد که باعث می‌شود جریان پیوسته‌ای از هوای تازه در مجاورت بخش مبادله‌ای برقرار شود. این ساز و کارها به ساز و کارهای تهویه‌ای شهرت دارند.

مهره‌داران دو نوع ساز و کار متفاوت در تهویه دارند؛ مثلاً قورباغه به کمک ماهیچه‌های دهان و حلق، با حرکتی شبیه «قورت دادن» هوا را با فشار به شش‌ها می‌راند؛ به این ساز و کار پمپ فشار مثبت می‌گویند (شکل ۲۲). در انسان ساز و کار فشار منفی وجود دارد که در آن، هوا به وسیله مکش حاصل از فشار منفی قفسه سینه، به شش‌ها وارد می‌شود.

شکل ۲۲- پمپ فشار مثبت در قورباغه

پرندگان به علت پرواز، نسبت به سایر مهره‌داران انرژی بیشتری مصرف می‌کنند و بنابراین به اکسیژن بیشتری نیاز دارند. پرندگان علاوه بر شش، دارای ساختارهایی به نام کیسه‌های هوادار هستند که کارایی تنفس آنها را نسبت به پستانداران افزایش می‌دهد.