سوال های تشریحی گفتار اول فصل چهارم زیست شناسی یازدهم

فصل تنظیم شیمیایی

گفتار ارتباط شیمیایی

در حال طرح پرسش

قدردان شکیبایی شما هستیم! 

۴- مولکولی که پیامی را منتقل می کند، چیست؟

پیک شیمیایی

۵- یاخته ای که پیام پیک شیمیایی را دریافت می کند، چیست؟

یاخته هدف

۶- پیک شیمیایی چگونه یاخته هدف را از میان انبوه یاخته‌ها پیدا می‌کند و پیام را اشتباهی به یاخته‌ی دیگر نمی‌رساند؟

یاخته‌ی هدف برای پیک گیرنده‌ای دارد.

۷- چرا مولکول پیک تنها بر یاخته هدف تاثیر می گذارد؟

زیرا گیرنده آن پیک شیمیایی را دارد.

۸- مولکول پیک، تنها بر کدام یاخته تأثیر می گذارد؟ چرا؟

تنها بر یاخته ای می تواند تأثیر بگذارد که گیرندۀ آن را داشته باشد و این یاخته، همان یاختۀ هدف است.

۹- بر اساس کدام موضوع پیک های شیمیایی را به دو گروه کوتاه بُرد و دوربُرد تقسیم می کنند؟

بر اساس مسافتی که پیک طی می کند تا به یاختۀ هدف برسد.

۱۰- بر اساس مسافتی که پیک طی می کند تا به یاختۀ هدف برسد، پیک ها را به چند گروه تقسیم می کنند؟

دو گروه کوتاه بُرد و دور بُرد

۱۱- نمونه‌ای از پیک کوتاه برد را بنویسید؟

ناقل عصبی

۱۲- کدام نوع پیک بین یاخته هایی ارتباط برقرار می کند که در نزدیکی هم اند و حداکثر چند یاخته با هم فاصله دارند؟

کوتاه بُرد

۱۳- یاخته‌ی هدف ناقل عصبی چیست؟

یاخته پس سیناپس

۱۴- یاخته ترشح کننده ناقل عصبی چیست؟

یاختۀ پیش سیناپسی

۱۵- کدام یاخته برای ناقل عصبی گیرنده دارد؟

یاخته پس سیناپس

۱۶- هورمون‌ها جزء کدام گروه پیک‌های شیمیایی می‌باشند؟

پیک‌های دور بُرد.

۱۷- کدام گروه از پیک‌های شیمیایی به جریان خون می‌ریزند؟

دور برد

۱۸- هورمون ها برای رسیدن به یاخته هدف چه مسافتی را طی می کنند و به کجا می ریزند؟

دور بردند و به خون می ریزند.

۱۹- نورون ها پیک های شیمیایی را به کجا ترشح می کنند؟

گاهی نورون ها، پیک  شیمیایی را به خون ترشح می کنند و گاه در فضای سیناپسی.

۲۰- در چه صورت پیک های شیمیایی ترشح شده از نورون ها ناقل عصبی محسوب نمی شوند؟

هنگامی که پیک شیمیایی خود را به خون ترشح کنند.

۲۱- هورمون ها از کدام یاخته ها ترشح می شوند؟

یاخته های درون ریز

۲۲- نمونه‌هایی از یاخته‌های درون ریز که به صورت پراکنده در اندام ها جای دارند، کدام اند؟

یاخته‌های درون ریز در معده و دوازدهه

۲۳- یاخته‌های درون ریز در معده و دوازدهه کدام هورمون ها را ترشح می کنند؟

به ترتیب هورمون گاسترین و سکرتین را ترشح می‌کنند.

۲۴- در چه صورتی یاخته های درون ریز، غدۀ درون ریز  را تشکیل می‌دهند؟

در صورتی که به صورت مجتمع باشند.

۲۵- انواع غدد کدام اند؟

درون ریز و برون ریز

۲۶- ترشحات کدام غده‌‌ُی بدن به مجرا وارد می‌شود؟

برون‌ریز.

۲۷- ترشحات کدام غدد به خون وارد می‌شود؟

درون ریز

۲۸- دستگاه درون ریز شامل کدام بخش هاست؟

مجموع یاخته ها  و غدد درون ریز و هورمون های آن ها را دستگاه درون ریز می‌نامند.

۲۹- دستگاه های تنظیم کننده فعالیت های بدن کدام اند؟

عصبی و درون ریز.

۳۰- دستگاه های تنظیم کننده به کدام محرک ها پاسخ می‌دهند؟

محرک های بیرونی و درونی

گفتار ۱.          ارتباط شیمیایی

در فصل اول دیدیم که یاخته‌های عصبی ارتباط بین نقاط مختلف بدن را برقرار می‌کنند. در این گفتار، نقش مولکول‌ها را در برقراری ارتباط خواهیم دید.

پیک شیمیایی

پیک شیمیایی مولکولی است که پیامی را منتقل می‌کند. یاخته‌ای که پیام را دریافت می‌کند یاختهٔ هدف نام دارد.

پیک، چگونه یاختهٔ هدف را از میان انبوه یاخته‌ها پیدا می‌کند و پیام را اشتباهی به یاختهٔ دیگر نمی‌رساند؟ یاختهٔ هدف، برای پیک گیرنده‌ای دارد (شکل 1). مولکول پیک، تنها بر یاخته‌ای می‌تواند تأثیر بگذارد که گیرندهٔ آن را داشته باشد و این یاخته، همان یاختهٔ هدف است. بر اساس مسافتی که پیک طی می‌کند تا به یاختهٔ هدف برسد، پیک‌ها را به دو گروه کوتاه‌بُرد و دوربُرد تقسیم می‌کنند.

شکل ۱- پیک از طریق اثر بر گیرندهٔ اختصاصی خود در یاختهٔ هدف در آن تغییر ایجاد می‌کند.

پیک‌های کوتاه‌بُرد

پیک کوتاه‌برد، چنان که از نام آن پیداست، بین یاخته‌هایی ارتباط برقرار می‌کند که در نزدیکی هم‌اند و حداکثر چند یاخته با هم فاصله دارند. ناقل عصبی یک پیک کوتاه‌برد است. این پیک از یاختهٔ پیش‌همایه‌ای ترشح و بر یاخته پس‌همایه‌ای اثر می‌کند.

پیک‌های دور‌بُرد

پیک‌های دور‌برد پیک‌هایی هستند که به جریان خون وارد می‌شوند و پیام را به فاصله‌ای دور منتقل می‌کنند. هورمون‌ها پیک‌های دوربُردند (شکل 2).

شکل ۲- مقایسهٔ هورمون و ناقل عصبی. الف) ترشح مولکول ناقل از  یاختۀ عصبی، ب) ترشح هورمون از یاختۀ عصبی، پ) ترشح هورمون از یاختۀ درون‌ریز

گاهی یاخته‌های عصبی پیک شیمیایی را به خون ترشح می‌کنند؛ در این صورت، این پیک یک هورمون به‌شمار می‌آید، نه یک ناقل عصبی.

غده‌های بدن

هورمون‌ها از یاخته‌های درون‌ریز ترشح می‌شوند. این یاخته‌ها ممکن است به صورت پراکنده در اندام‌ها دیده شوند. مثال این یاخته‌ها را قبلاً دیده‌ایم. مثلاً در سال گذشته خواندیم که یاخته‌های درون‌ریز در معده و دوازدهه به ترتیب، هورمون گاسترین و سکرتین را ترشح می‌کنند. همچنین ممکن است یاخته‌های درون‌ریز را به صورت مجتمع یافت که در این صورت، غدهٔ درون‌ریز را تشکیل می‌دهند. ترشحات غدهٔ درون‌ریز به خون وارد می‌شود، اما غدهٔ برون‌ریز ترشحات خود را از طریق مجرایی به سطح یا حفرات بدن می‌ریزد (شکل 3).

شکل ۳- غدهٔ درون‌ریز و برون‌ریز

مجموع یاخته‌ها و غدد درون‌ریز و هورمون‌های آنها را دستگاه درون‌ریز می‌نامند. این دستگاه به همراه دستگاه عصبی، فعالیت‌های بدن را تنظیم می‌کنند و نسبت به محرک‌های درونی و بیرونی پاسخ می‌دهند. تعدادی از غدد دستگاه درون‌ریز را در شکل ۴ می‌بینید.

شکل ۴- تعدادی از غدد درون‌ریز