از فهم پیام‌های الکتریکی نورون‌ها تا کشف سازوکارهای حیات عصبی
نوروفیزیولوژی (Neurophysiology) دانشی بنیادین در علوم اعصاب است که سازوکارهای عملکردی دستگاه عصبی را از جریان یون‌ها و پتانسیل‌های غشایی تا انتقال سیناپسی و تعامل شبکه‌های عصبی بررسی می‌کند. این دانش، با آشکار ساختن منطق الکتریکی و شیمیایی نورون‌ها، زمینه فهم فرایندهای پیچیده‌ای چون احساس، حرکت، یادگیری و حافظه را فراهم می‌سازد. درک عمیق نوروفیزیولوژی، فراتر از حفظ تعاریف و فرمول‌ها، به شناخت روابط علت و معلولی و پیوند میان سازوکارهای سلولی و عملکرد دستگاه عصبی وابسته است.
مجموعه پیش رو، شامل سؤالات نوروفیزیولوژی آزمون دکتری تخصصی علوم اعصاب وزارت بهداشت در سال ۱۳۹۰، همراه با پاسخ کلیدی است؛ فرصتی برای سنجش تسلط بر مفاهیم بنیادین، تحلیل پدیده‌های الکتروفیزیولوژیک و شناسایی مباحث نیازمند مرور. پیشنهاد می‌شود پیش از مراجعه به کلید پاسخ، هر سؤال را مستقل بررسی کنید، روابط میان متغیرهای فیزیولوژیک را بسنجید و گزینه‌ها را بر پایه اصول علمی ارزیابی کنید. سپس با تطبیق پاسخ‌ها، ضمن سنجش آمادگی خود، منشأ خطاها و خلأهای دانشی را شناسایی کنید؛ زیرا گاه تفاوتی ظریف میان پتانسیل غشایی و پتانسیل تعادلی، یا میان فعال‌شدن و غیرفعال‌شدن کانال‌های یونی، مسیر رسیدن به پاسخ صحیح را تعیین می‌کند.
در آینده‌نگاران مغز، نوروفیزیولوژی را فراتر از مجموعه‌ای از فرمول‌ها و نمودارها، دانشی محوری برای فهم منطق عملکرد دستگاه عصبی می‌دانیم. باور ما این است که یادگیری عمیق، زمانی شکل می‌گیرد که چرایی و چگونگی پدیده‌ها درک شود؛ از سازوکار شکل‌گیری پتانسیل عمل تا ارتباط میان آزادسازی ناقل‌های عصبی و پاسخ سلول پس‌سیناپسی. هر پرسش فرصتی برای تقویت استدلال علمی و هر پاسخ گامی برای تبدیل اطلاعات پراکنده به دانشی منسجم و ماندگار است.
نوروفیزیولوژی، دانش کشف منطق پنهان در فعالیت دستگاه عصبی است؛ دانشی که از جریان یون‌ها و تغییرات الکتریکی غشا آغاز می‌شود، در ارتباطات سیناپسی و تعامل شبکه‌های عصبی گسترش می‌یابد و در فهم سازوکارهای پیچیده عملکرد مغز به اوج می‌رسد.
آینده‌نگاران مغز
ما مغز را می‌شناسیم تا آینده را بسازیم.
راهنمای زمان‌سنج آزمون
شما می‌توانید بدون فشردن دکمه «شروع آزمون» نیز به سؤالات پاسخ دهید؛ اما برای تمرین مدیریت زمان و سنجش سرعت پاسخ‌گویی، این دکمه را در نظر گرفته‌ایم. با شروع زمان‌سنج، مدت‌زمان پاسخ‌گویی شما محاسبه می‌شود و حتی پس از پایان زمان نیز می‌توانید پاسخ‌دادن را ادامه دهید. هدف، یادگیری مدیریت زمان است، نه محدودکردن فرصت یادگیری شما.
زمان باقی‌مانده: 10:00
با فشردن دکمه زیر، زمان‌سنج فعال می‌شود.
زمان باقی‌مانده10:00
پرسش ۱- اگر فیبر آوران Ia در یک عضله ازبین‌رفته باشد، کدام گزینه صحیح است؟
الف) فرد قادر به انقباض عضله به صورت ارادی نخواهد بود.
ب) هیچ رفلکس کششی (Stretch reflex) در این عضله ایجاد نخواهد شد.
ج) رفلکس کششی معکوس (Inverse stretch reflex) در این عضله ایجاد نخواهد شد.
د) رفلکس کششی تا حدی در این عضله ایجاد خواهد شد.
پرسش ۲- کدام گزینه زیر در مورد حس درد صحیح است؟
الف) فیبرهای نوع C فقط در لایه‌های I و II نخاع ختم می‌شوند.
ب) شاخ قدامی نخاع به عنوان محل gate در مسیر حس درد مطرح است.
ج) فقط ماده P از انتهای آوران حس درد آزاد می‌گردد.
د) فیبرهای نوع A دلتا فقط در لایه‌های I و II نخاع ختم می‌شوند.
پرسش ۳- کدام گزینه در مورد عمل اپیوئیدها در ایجاد بی‌دردی نادرست است؟
الف) اپیوئیدها در محل صدمه در محیط می‌توانند باعث بی‌دردی شوند.
ب) اپیوئیدها در شاخ خلفی نخاع در محل gate می‌توانند باعث بی‌دردی شوند.
ج) اپیوئیدها در ساقه مغزی می‌توانند باعث بی‌دردی شوند.
د) وابستگی به اپیوئیدها با بلاک بتا آرستین ۲ (β-arrestin2) متوقف می‌شود.
پرسش ۴- کدام گزینه زیر در مورد تولید پاسخ الکتریکی در سلول‌های شبکیه درست است؟
الف) تابش نور به سلول‌های مخروطی باعث دپلاریزاسیون آنها می‌گردد.
ب) سلول‌های دوقطبی می‌توانند پتانسیل عمل تولید کنند.
ج) سلول‌های افقی فقط می‌توانند دپلاریزه شوند.
د) سلول‌های آماکرین توان تولید پتانسیل عمل را دارند.
پرسش ۵- فردی دارای اختلال در میدان بینایی تمپورال هر دو چشم خود می‌باشد. کدام گزینه این اختلال را توجیه می‌کند؟
الف) این فرد می‌تواند دچار تومور بزرگ غده هیپوفیز باشد.
ب) عصب بینایی چشم چپ این فرد قطع شده است.
ج) عصب بینایی چشم راست این فرد قطع شده است.
د) راه بینایی (Optic tract) سمت راست این فرد قطع شده است.
پرسش ۶- اگر لایه‌های ۳ تا ۶ هسته زانویی جانبی (LGN) به صورت دو طرفه در فردی تخریب شود کدام گزینه‌ی زیر صحیح است؟
الف) تشخیص حرکات اجسام در این فرد دچار اختلال می‌شود.
ب) تشخیص مکان اجسام در این فرد دچار اختلال می‌شود.
ج) تشخیص رنگ اجسام در این فرد دچار اختلال می‌شود.
د) این فرد قادر به دیدن اجسام نیست.
پرسش ۷- کدام گزینه در مورد سلول‌های مویی (hair cells) در گوش داخلی درست است؟
الف) تعداد سلول‌های مویی داخلی از سلول‌های مویی خارجی بیشتر است.
ب) تعداد سلول‌های مویی داخلی از سلول‌های مویی خارجی کمتر است.
ج) ۹۵ درصد از فیبرهای آوران (Afferent) با سلول‌های مویی خارجی در ارتباط هستند.
د) نوک سلول‌های مویی داخلی در غشاء تکتوریال فرو رفته است.
پرسش ۸- صوتی دارای شدت صفر و فرکانس ۱۹ کیلو هرتز است. کدام گزینه در مورد صوت صادق است؟
الف) این صوت بخش میانی غشاء پایه را مرتعش می‌کند.
ب) این صوت باعث ارتعاش بخش قاعده‌ای غشاء پایه می‌شود.
ج) این صوت باعث ارتعاش بخش انتهایی (نوک) غشاء پایه می‌شود.
د) این صوت قادر به ارتعاش غشاء پایه نیست.
پرسش ۹- در پستانداران اتریکول (Utricle) و ساکول (Sacul) به ترتیب به کدام نوع شتاب پاسخ می‌دهند؟
الف) افقی – عمودی
ب) عمودی – افقی
ج) افقی – افقی
د) عمودی – عمودی
پرسش ۱۰- آستانه تشخیص برای کدام مزه و ماده کمترین است؟
الف) ترشی – اسید کلریدریک
ب) شیرینی – ساخارین
ج) تلخی – استریکنین
د) شوری – نمک طعام
پرسش ۱۱- کدام گزینه زیر در مورد حس چشایی درست است؟
الف) مزه شوری به وسیله کانال سدیمی حساس به ولتاژ واسطه‌گری می‌شود.
ب) گیرنده‌های حس چشایی تولید پتانسیل عمل می‌کنند.
ج) مزه ترشی تا حدودی به وسیله کانال‌های سدیمی حساس به آمیلوراید واسطه‌گری می‌شود
د) مزه Umami به وسیله اینوزیتول تری فسفات (IP3) واسطه‌گری می‌شود.
پرسش ۱۲- کدام یک از یون‌های زیر نقش اساسی در فرآیند آداپتاسیون به بو را دارد؟
الف) سدیم
ب) پتاسیم
ج) کلسیم
د) کلر
پرسش ۱۳- کدام‌یک از موارد زیر در خواب با حرکات سریع چشم (REM) مشاهده نمی‌شود؟
الف) امواج بتا
ب) دیدن رؤیا
ج) کمپلکس K
د) کاهش تونوس عضلات
پرسش ۱۴- نورون‌های موجود در هسته‌های لوکوس سرولئوس و رافه در خواب با حرکات سریع چشم به ترتیب چه وضعیتی دارند؟
الف) خاموش – خاموش
ب) خاموش – فعال
ج) فعال – خاموش
د) فعال – فعال
پرسش ۱۵- رفلکس تونیک گردن به وسیله کدام نوع گیرنده و مرکز عصبی ایجاد می‌شود؟
الف) پروپریوسپتیو – بصل‌النخاع
ب) دوک عضلانی – بصل‌النخاع
ج) پروپریوسپتیو – مغز میانی
د) دوک عضلانی – مغز میانی
پرسش ۱۶- تحریک تمامی نواحی زیر در مغز باعث مهار رفلکس کششی می‌شود بجز:
الف) قشر حرکتی مغز
ب) عقده‌های قاعده‌ای
ج) تشکیلات مشبک تسهیلی
د) هسته‌های وستیبولی
پرسش ۱۷- با توجه به دیاگرام متقابل که ارتباطات اصلی عقده‌های قاعده‌ای را نشان می‌دهد به سؤالات ۱۷ و ۱۸ پاسخ دهید. پارکینسون؛ تخریب کدام مسیرها باعث بیماری پارکینسون می‌شود؟
پرسش ۴۲- افزایش کدام مورد زیر باعث کاهش فرکانس ریتم آلفا می‌شود؟
الف) میزان گلوکز خون
ب) میزان هورمون‌های گلوکوکورتیکوئیدی آدرنال
ج) دمای بدن
د) فشار نسبی CO2 خون شریانی
پرسش ۴۳- هدایت پیام عصبی در کدام دسته فیبرهای حسی زیر به ترتیب از راست و چپ بیشتر تحت تاثیر لیدوکایین قرار می‌گیرد؟
الف) A, B, C
ب) B ,A ,C
ج) A, C, B
د) C, B, A
پرسش ۴۴- میزان جریان یونی عبوری از غشاء به کدام عامل زیر وابسته نیست؟
الف) پتانسیل غشاء
ب) پتانسیل تعادلی یون
ج) کنداکتانس کانال
د) جهت جریان
پرسش ۴۵- کدام گزینه زیر در مورد پتانسیل گیرنده درست نیست؟
الف) با افزایش شدت محرک بزرگی آن افزایش می‌یابد.
ب) تابع قانون همه یا هیچ است.
ج) در ترمینال‌های عصبی بدون میلین نیز ایجاد می‌شود.
د) در محل اولین گره رانویه تبدیل به پتانسیل عمل می‌شود.
امتیاز آزمون: 0
مسیر یادگیری را ادامه دهید
از سنجش دانش تا یادگیری عمیق‌تر
برای تثبیت آموخته‌ها، بررسی پاسخ‌های تشریحی و دسترسی به سوالات کتاب‌ها و مباحث دیگر، می‌توانید از مسیرهای زیر استفاده کنید.
گامی فراتر از پاسخ صحیح؛ درک عمیق مفاهیم
اگر می‌خواهید علاوه بر شناسایی گزینه صحیح، با تحلیل علمی سوالات، مبانی مفهومی پاسخ‌ها و دلایل رد یا تأیید گزینه‌ها آشنا شوید، پاسخ‌های تشریحی این مجموعه را مطالعه کنید. تحلیل تشریحی پرسش‌ها فرصتی فراهم می‌کند تا مفاهیم را عمیق‌تر درک کنید، ارتباط میان مباحث را بهتر بشناسید و برای مواجهه با پرسش‌های مفهومی آزمون آمادگی بیشتری به دست آورید.
برای شناخت بهتر روند سوالات آزمون دکتری علوم اعصاب، به یک دوره بسنده نکنید. مرور سوالات سال‌های مختلف به شما کمک می‌کند دانسته‌های خود را بازبینی کنید، بر مفاهیم بنیادین تسلط بیشتری بیابید و آمادگی خود را در مواجهه با شیوه‌های گوناگون طرح سؤال بسنجید.
شناخت مغز به تسلط بر یک مبحث محدود نمی‌شود. برای تکمیل آمادگی خود در آزمون دکتری تخصصی علوم اعصاب وزارت بهداشت، سایر حوزه‌های اصلی این رشته را نیز مرور کنید و دانش خود را در پیوند میان ساختار، عملکرد، مبانی زیستی و اثرات داروها بر دستگاه عصبی گسترش دهید.
نه اولین، اما در تلاش برای بهترین بودن؛ نه پیشرو در آغاز، اما ممتاز در پایان.
----
ما شاید آغازگر راه نباشیم، اما با ایمان به شایستگی و تعالی، قدم برمی‌داریم تا در قله‌ی ممتاز بودن بایستیم.
