سوالات جای خالی گفتار اول فصل ششم زیست دهم | یادگیری فعال برای کنکور و امتحان نهایی
دعای مطالعه [ نمایش ]
بِسْمِ الله الرَّحْمنِ الرَّحیمِ
اَللّهُمَّ اَخْرِجْنى مِنْ ظُلُماتِ الْوَهْمِ
خدايا مرا بيرون آور از تاريكىهاى وهم،
وَ اَكْرِمْنى بِنُورِ الْفَهْمِ
و به نور فهم گرامى ام بدار،
اَللّهُمَّ افْتَحْ عَلَيْنا اَبْوابَ رَحْمَتِكَ
خدايا درهاى رحمتت را به روى ما بگشا،
وَانْشُرْ عَلَيْنا خَزائِنَ عُلُومِكَ بِرَحْمَتِكَ يا اَرْحَمَ الرّاحِمينَ
و خزانههاى علومت را بر ما باز كن به امید رحمتت اى مهربانترين مهربانان.
آیندهنگاران مغز به مدیریت داریوش طاهری، مجموعهای نوآورانه با نامهای زیستیار، زیستیاد و زیستبان تعاملی ارائه کرده است که تجربهای کاملاً هوشمند، تعاملی و هدفمند در یادگیری زیستشناسی دهم، یازدهم و دوازدهم فراهم میآورد. این مجموعه فراتر از ابزار آموزشی ساده است و به عنوان یک همراه هوشمند یادگیری، دانشآموز را در مسیر تسلط علمی، درک عمیق و آمادگی کامل برای آزمونها هدایت میکند.
این تجربه تعاملی دقیقاً همان اصل قدیمی «تکرار، مادر مهارتهاست» را عملی میکند و دانشآموز را به یادگیری فعال، تفکر تحلیلی و خودسنجی مستمر سوق میدهد. ما در آیندهنگاران مغز خود را معماران تکرار هدفمند میدانیم که با طراحی علمی مسیر یادگیری، دانشآموزان را به بالاترین سطح توانمندی هدایت میکنند.
با تمرکز بر آموزش مفهومی، تکرار هدفمند و بازیابی فعال، این مجموعه با جایخالیهای هوشمند یادگیری را از حالت منفعل خارج کرده و آن را به یک تجربه تعاملی و عمیق تبدیل میکند. طراحی هوشمندانه این ابزارها امکان یادگیری پیوسته و یکپارچه در طول سه سال تحصیلی را فراهم میآورد و دانشآموزان را به مهارتآموز حرفهای در زیستشناسی تبدیل میکند، آماده برای مواجهه با چالشهای علمی و تحصیلی و تبدیل تجربه یادگیری به فرآیندی فراموشنشدنی.
»» فصل از یاخته تا گیاه
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
گفتار ویژگی های یاخته های گیاهی
از یاخته تا گیاه
امروزه [نمایش پاسخ] بیشترین گونههای گیاهی روی زمین را تشکیل میدهند. این گیاهان گرچه در جای خود ثابتاند؛ اما مانند جانوران به [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] نیاز دارند. گیاهان [نمایش پاسخ] جانوران نمیتوانند برای تأمین ماده و انرژی مورد نیاز خود از جایی به جای دیگر بروند و با احساس خطر، [نمایش پاسخ] یا به عامل خطر حمله کنند. چه ویژگیهایی به گیاهان کمک میکند تا بتوانند بر محدودیت [نمایش پاسخ] در محیط غلبه کنند؟ چگونه گیاهان میتوانند در محیطهای متفاوت، زندگی کنند؟ از طرفی گیاهان افزون بر اینکه منبع [نمایش پاسخ] برای مردماند، تأمینکنندهٔ مواد اولیهٔ صنایعی، مانند [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] نیز هستند. گیاهان چه ویژگیهایی دارند که مواد اولیهٔ چنین صنایعی را تأمین میکنند؟
اولین قدم برای یافتن پاسخ چنین پرسشهایی، دانستن ویژگیهای [نمایش پاسخ] گیاهی و چگونگی سازمانیابی یاختهها در گیاهان آوندی و شکلگیری [نمایش پاسخ] آنهاست.
گفتار ۱ ویژگیهای یاخته گیاهی
[نمایش پاسخ]
اگر از شما بپرسند که یاخته در گیاهان چه تفاوتی با یاخته در [نمایش پاسخ] دارد، احتمالاً علاوه بر [نمایش پاسخ]، [نمایش پاسخ] را نیز نام میبرید. یاخته، اولین بار در بافت [نمایش پاسخ]، مشاهده شد (شکل ۱). چوبپنبه از یاختههای [نمایش پاسخ] تشکیل شده است. یاختههای این بافت در مشاهده با [نمایش پاسخ] به صورت مجموعه [نمایش پاسخ] دیده میشوند که [نمایش پاسخ] آنها را از یکدیگر جدا کردهاند. این دیوارهها، [نمایش پاسخ] و تنها بخش باقیمانده از یاخته [نمایش پاسخ] در بافتی [نمایش پاسخ]اند.
دیوارهٔ یاختهای در بافتهای [نمایش پاسخ] گیاه، بخشی به نام [نمایش پاسخ] را در برمیگیرد. پروتوپلاست شامل [نمایش پاسخ]، [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] است (شکل ۲).
شکل ۱ـ [نمایش پاسخ] ابتدایی [نمایش پاسخ] و آنچه مشاهده کرد.
دیواره [نمایش پاسخ] متفاوتی دارد. حفظ [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] یاختهها و در نتیجه استحکام [نمایش پاسخ] گیاه، کنترل [نمایش پاسخ] بین یاختهها و جلوگیری از ورود عوامل [نمایش پاسخ]، از کارهای دیوارهٔ یاختهای است. برای پیبردن به نقش دیواره در هریک از این کارها ابتدا باید [نمایش پاسخ] دیواره را بشناسیم.
شکل ۲- نوعی [نمایش پاسخ]
به شکل ۳ توجه کنید! در تقسیم یاختهٔ [نمایش پاسخ]، لایهای به نام [نمایش پاسخ] تشکیل میشود. این لایه، [نمایش پاسخ] را به [نمایش پاسخ] بخش تقسیم میکند و در نتیجه، [نمایش پاسخ] یاخته ایجاد میشود. تیغهٔ میانی از [نمایش پاسخ] ساخته شده است. پکتین مانند [نمایش پاسخ] عمل میکند و دو یاخته را در [نمایش پاسخ] نگه میدارد.
شکل ۳- تشکیل [نمایش پاسخ]
پروتوپلاست هر یک از یاختههای [نمایش پاسخ] تشکیل شده، دیوارهٔ [نمایش پاسخ] را میسازد. در این دیواره، علاوه بر [نمایش پاسخ] رشتههای [نمایش پاسخ] وجود دارند. دیوارهٔ [نمایش پاسخ]، مانند قالبی، [نمایش پاسخ] را در برمیگیرد؛ اما مانع [نمایش پاسخ] آن نمیشود؛ زیرا قابلیت [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] دارد و همراه با رشد [نمایش پاسخ] و اضافه شدن ترکیبات سازندهٔ [نمایش پاسخ]، اندازهٔ آن نیز [نمایش پاسخ] مییابد. در [نمایش پاسخ] یاختههای گیاهی، [نمایش پاسخ] دیگری نیز ساخته میشود که به مجموع آنها دیوارهٔ [نمایش پاسخ] میگویند. رشتههای [نمایش پاسخ] در هر لایه از دیوارهٔ [نمایش پاسخ] با هم [نمایش پاسخ] و با لایهٔ دیگر [نمایش پاسخ] دارند. [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] این دیواره از دیوارهٔ نخستین [نمایش پاسخ] است (شکل ۴). دیوارهٔ [نمایش پاسخ] مانع از [نمایش پاسخ] یاخته میشود.
شکل ۴ـ چگونگی تشکیل [نمایش پاسخ] یاختهای. با تشکیل دیوارههای [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ]، تیغۀ میانی از [نمایش پاسخ] دور میشود.
دیدیم که دیوارهٔ یاختهای، [نمایش پاسخ] یاخته را میپوشاند. آیا این دیواره، یاختهها را [نمایش پاسخ] از هم جدا میکند؟ مشاهدهٔ [نمایش پاسخ] گیاهی با میکروسکوپ [نمایش پاسخ] نشان میدهد که کانالهای [نمایش پاسخ] از یاختهای به یاختهٔ دیگر کشیده شدهاند. به این کانالها، [نمایش پاسخ] میگویند (شکل ۵). مواد [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] دیگر میتوانند از راه [نمایش پاسخ] از یاختهای به یاختهٔ دیگر بروند. پلاسمودسمها در مناطقی از [نمایش پاسخ] به نام [نمایش پاسخ]، به فراوانی وجود دارند. [نمایش پاسخ] به منطقهای گفته میشود که [نمایش پاسخ] یاختهای در آنجا [نمایش پاسخ] مانده است.
شکل ۵ــ الف) تصویر [نمایش پاسخ] با میکروسکوپ [نمایش پاسخ]، ب) [نمایش پاسخ] در [نمایش پاسخ] یاختهای.
فعالیت ۱
با استفاده از ابزار و مواد مناسب، نمونهای از یاختهٔ گیاهی بسازید. در این نمونه، [نمایش پاسخ] دیواره و [نمایش پاسخ] بین یاختههای گیاهی را نیز نشان دهید.
واکوئول، محلّی برای [نمایش پاسخ]
چگونه گیاه پژمرده بعد از [نمایش پاسخ] شاداب میشود؟ برای پاسخ به این پرسش باید نگاهی دقیق به [نمایش پاسخ] گیاه داشته باشیم. میدانیم یکی از ویژگیهای یاختههای [نمایش پاسخ]، داشتن [نمایش پاسخ] به نام [نمایش پاسخ] است. در این [نمایش پاسخ]، مایعی به نام [نمایش پاسخ] قرار دارد. شیرهٔ واکوئولی ترکیبی از [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] دیگر است. [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] این شیره، از [نمایش پاسخ] به [نمایش پاسخ] دیگر و حتی از [نمایش پاسخ] به [نمایش پاسخ] دیگر فرق میکند.
[نمایش پاسخ] یاختههای گیاهی واکوئول [نمایش پاسخ] دارند که [نمایش پاسخ] حجم یاخته را اشغال میکند (شکل ۲). به شکل ۶ نگاه کنید. وقتی [نمایش پاسخ] مولکولهای آب در واحد [نمایش پاسخ] در محیط [نمایش پاسخ] از یاخته باشد، آب وارد [نمایش پاسخ] میشود، در نتیجه [نمایش پاسخ] حجیم و به [نمایش پاسخ] فشار میآورد. در این حالت [نمایش پاسخ] پر آب و حجیماند. [نمایش پاسخ] یاختهای در برابر این فشار تا حدی [نمایش پاسخ] میشود، اما [نمایش پاسخ] نمیشود. یاخته در این وضعیت در حالت [نمایش پاسخ] یا [نمایش پاسخ] است. حالت [نمایش پاسخ] یاختهها در بافتهای [نمایش پاسخ] سبب میشود که اندامهای [نمایش پاسخ]، مانند [نمایش پاسخ] و گیاهان [نمایش پاسخ] استوار بمانند.
شکل۶ـ [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] در یاختۀ [نمایش پاسخ]
اگر به هر علتی تراکم آب [نمایش پاسخ] شود، [نمایش پاسخ] جمع میشود و از [نمایش پاسخ] فاصله میگیرد. این وضعیت، [نمایش پاسخ] نامیده میشود. اگر پلاسمولیز [نمایش پاسخ] باشد، پژمردگی حتی با [نمایش پاسخ] نیز رفع نمیشود و گیاه به دنبال مرگ [نمایش پاسخ]، میمیرد.
فعالیت ۲
تورژسانس و [نمایش پاسخ] در یاختههای گیاه
آب بر اساس [نمایش پاسخ] میتواند از غشای [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ]، آزادانه و [نمایش پاسخ] صرف انرژی عبور کند.
الف) برای مشاهدهٔ تورژسانس و پلاسمولیز در [نمایش پاسخ] گیاهی آزمایشی طراحی و اجرا کنید.
ب) گفتیم که یاختههای گیاه بر اساس تفاوت [نمایش پاسخ] پروتوپلاست و محیط اطراف، به حالت [نمایش پاسخ] یا [نمایش پاسخ] در میآیند. آیا پلاسمولیز و تورژسانس یاختهها، سبب تغییر در [نمایش پاسخ] یا [نمایش پاسخ] بافت گیاهی میشود؟ چگونه با روش علمی به این پرسش پاسخ میدهید؟
به جز [نمایش پاسخ]، واکوئول محل ذخیرهٔ ترکیبات [نمایش پاسخ]، [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] است که در گیاه ساخته میشوند؛ آنتوسیانین یکی از ترکیبات [نمایش پاسخ] است که در [نمایش پاسخ] ذخیره میشود. آنتوسیانین در [نمایش پاسخ] چغندر قرمز، [نمایش پاسخ] و میوههایی مانند [نمایش پاسخ]، به مقدار [نمایش پاسخ] وجود دارد. جالب است که رنگ آنتوسیانین در [نمایش پاسخ] متفاوت تغییر میکند.
فعالیت ۳
غشای واکوئول [نمایش پاسخ] غشای یاخته، ورود مواد به واکوئول و خروج از آن را کنترل میکند. [نمایش پاسخ] کلم بنفش را چند دقیقه در آب معمولی قرار دهید، چه اتفاقی میافتد؟ اکنون آن را به مدت چند دقیقه بجوشانید. چه میبینید؟ مشاهدهٔ خود را تفسیر کنید.
پروتئین، یکی دیگر از ترکیباتی است که در [نمایش پاسخ] ذخیره میشود. گلوتن یکی از این [نمایش پاسخ]هاست که در [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] ذخیره میشود و برای رشد و نمو [نمایش پاسخ] به مصرف میرسد (شکل ۷).
شکل ۷- یاختههایی که [نمایش پاسخ] در [نمایش پاسخ] آنها ذخیره شده است.
رنگها در گیاهان
گیاهان را به [نمایش پاسخ] بودن میشناسیم؛ در حالی که [نمایش پاسخ] رنگها در گیاهان دیده میشود. دانستیم که [نمایش پاسخ] رنگها به علت وجود مواد رنگی در [نمایش پاسخ] است. آیا رنگ زرد یا نارنجی [نمایش پاسخ] هویج، و رنگ قرمز [نمایش پاسخ] گوجه فرنگی مربوط به ترکیبات رنگی در [نمایش پاسخ]هاست؟ پاسخ [نمایش پاسخ] است.
یکی دیگر از ویژگیهای یاختههای [نمایش پاسخ]، داشتن [نمایش پاسخ] به نام [نمایش پاسخ] است. [نمایش پاسخ] دیسهها در گیاهان وجود دارد (شکل ۸). سبزدیسه (کلروپلاست) به مقدار [نمایش پاسخ] [نمایش پاسخ] دارد. به همین علت گیاهان، [نمایش پاسخ] دیده میشوند.
نوع دیگری [نمایش پاسخ] وجود دارد که در آن، [نمایش پاسخ] با نام [نمایش پاسخ] ذخیره میشوند. به این دیسهها، [نمایش پاسخ] میگویند؛ مثلاً رنگدیسهها در یاختههای [نمایش پاسخ] گیاه هویج، مقدار فراوانی [نمایش پاسخ] دارند که [نمایش پاسخ] است.
مشخص شده است که ترکیبات رنگی در [نمایش پاسخ] و رنگدیسه، [نمایش پاسخ]اند. ترکیبات پاداُكسنده در پیشگیری از [نمایش پاسخ] و نیز بهبود کارکرد [نمایش پاسخ] و اندامهای دیگر نقش [نمایش پاسخ] دارند.
[نمایش پاسخ] دیسهها رنگیزه ندارند، مثلاً در دیسههای یاختههای بخش [نمایش پاسخ] [نمایش پاسخ]، به مقدار فراوانی [نمایش پاسخ] ذخیره شده است که به همین علت به آن [نمایش پاسخ] میگویند. وجود نشاديسه در بخش [نمایش پاسخ] سیبزمینی را چگونه نشان میدهید؟
ذخیرهٔ نشاسته، هنگام رویش [نمایش پاسخ] سیب زمینی، برای رشد [نمایش پاسخ] و تشکیل [نمایش پاسخ] جدید از گیاه [نمایش پاسخ] مصرف میشود. سبزدیسهها [نمایش پاسخ] هم دارند که با رنگ [نمایش پاسخ] پوشیده میشوند؛ در پاییز با کاهش طول [نمایش پاسخ] و کم شدن [نمایش پاسخ]، ساختار [نمایش پاسخ] در [نمایش پاسخ] گیاهان تغییر میکند و به [نمایش پاسخ] تبدیل میشوند. در این هنگام [نمایش پاسخ] در برگ [نمایش پاسخ] میشود و مقدار [نمایش پاسخ] افزایش مییابد.
بیشتر بدانید
شیر با چای یا چای با شیر؟
چرا اگر در شیر چای بریزید، شیر کدر میشود؟ در واکوئول یاختههای برگ چای، اگزالیکاسید وجود دارد. انواعی از سنگهای کلیه از نوع اگزالات هستند. اگزالیک اسید با کلسیم شیر تشکیل بلورهای جامد کلسیم اگزالات میدهد که رسوب میکنند. بنابراین اگر میخواهید کلسیم شیر به بدن شما برسد، چای به شیر اضافه نکنید. دربارهٔ افزودن شیر به چای چه نظری دارید؟
واژهشناسی
دیسه (Plastide / پلاست)
پلاست اندامکی است که توسط غشا محصور و در یاختههای گیاهی ساختهشدن و ذخیرهسازی مواد را برعهده دارد. معادل آن دیسه است که از مصدر دیسیدن به معنی شکل دادن و ساختن گرفته شده است. همراه این واژه سبزدیسه-رنگدیسه و نشادیسه نیز ساخته شده است.
شکل ۸- [نمایش پاسخ] در یاختههای [نمایش پاسخ]
فعالیت ۴
مشاهدهٔ رنگدیسه
وسایل و مواد لازم: تیغه و تیغک، میکروسکوپ [نمایش پاسخ]، تیغ، آب مقطر، [نمایش پاسخ] گوجه فرنگی.
روش کار: برای مشاهدهٔ [نمایش پاسخ]، با استفاده از تیغ، سمت [نمایش پاسخ] [نمایش پاسخ] گوجه فرنگی را خراش دهید و از آن [نمایش پاسخ] میکروسکوپی تهیه و با میکروسکوپ مشاهده کنید.
گوجه فرنگی در ابتدا [نمایش پاسخ] و با گذشت زمان رنگ آن تغییر میکند. چه توضیحی برای این رویداد دارید؟ چگونه میتوانید بهطور تجربی، درستی توضیح خود را تأیید کنید؟
ترکیبات دیگر در گیاهان
[نمایش پاسخ] گیاهان را به عنوان جانداران [نمایش پاسخ] میشناسیم، اما گیاهان [نمایش پاسخ] دیگری میسازند که استفادههایی به غیر از [نمایش پاسخ] دارند (شکل ۱)؛ مثلاً قبل از تولید رنگهای [نمایش پاسخ]، [نمایش پاسخ] از منابع اصلی تولید رنگ برای رنگآمیزی [نمایش پاسخ] بودند. آیا میدانید قبل از تولید رنگهای [نمایش پاسخ] از چه [نمایش پاسخ] برای رنگآمیزی [نمایش پاسخ] فرش استفاده میشد؟
شکل ۹- گیاهان استفادههای [نمایش پاسخ] دارند.
اگر دمبرگ [نمایش پاسخ] را ببرید یا اینکه [نمایش پاسخ] [نمایش پاسخ] انجیر را از شاخه جدا کنید، از محل برش، شیرهٔ [نمایش پاسخ] خارج میشود که به آن [نمایش پاسخ] میگویند. ترکیب [نمایش پاسخ]، در گیاهان متفاوت، فرق میکند. لاستیک برای [نمایش پاسخ] از شیرابهٔ نوعی [نمایش پاسخ] ساخته شد.
شکل ۱۰- خروج [نمایش پاسخ] از گیاهان
آلكالوئيدها از ترکیبات [نمایش پاسخ]اند و در [نمایش پاسخ] [نمایش پاسخ] گیاهان به مقدار فراوانی وجود دارند. نقش آنها [نمایش پاسخ] از گیاهان در برابر [نمایش پاسخ] است. آلكالوئيدها را در ساختن [نمایش پاسخ] مانند [نمایش پاسخ]، [نمایش پاسخ] و داروهای [نمایش پاسخ] بهکار میبرند. اما [نمایش پاسخ] آلكالوئيدها [نمایش پاسخ]آورند. امروزه مصرف مواد اعتیادآور، از معضلات بسیاری از کشورهاست که [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] آنها را تهدید میکند.
آیا [نمایش پاسخ] بودن یک ترکیب به معنی [نمایش پاسخ] بودن آن است؟ شرکتهای تجاری در تبلیغ محصولات خود و تشویق مردم برای خرید، عبارت محصول [نمایش پاسخ] گیاهی است و هیچ [نمایش پاسخ] ندارد! را بهکار میبرند. در حالی که ترکیباتی در گیاهان ساخته میشود که در [نمایش پاسخ] متفاوت، ممکن است [نمایش پاسخ]، [نمایش پاسخ] یا حتی [نمایش پاسخ] باشند.
بیشتر بدانید
آلكالوئيدها در گیاهان
آلكالوئیدها ترکیبات نیتروژن دارند. در ارتباط با ساخته شدن این ترکیبات در گیاهان سه نظر وجود دارد: راهی برای دفع نیتروژن اضافی، ذخيرهٔ نیتروژن و استفاده از آن در هنگام نیاز و در امان ماندن از گیاهخواران.
فعالیت ۵
برگ [نمایش پاسخ] گیاهان بخشهای [نمایش پاسخ]، مثلاً سفید، زرد، قرمز یا بنفش دارد. دیده میشود که اگر به آنها، مثلاً بهدلیل قرار گرفتن در سایه، [نمایش پاسخ] کافی نرسد، مساحت بخشهای [نمایش پاسخ] افزایش و بخشهای [نمایش پاسخ] کاهش مییابد. چه توضیحی برای این مشاهده دارید؟ این تغییر رنگ در برگ چه اهمیتی در [نمایش پاسخ] گیاه دارد؟
در ادامه بخوانید:
زیستیار تعاملی آیندهنگاران مغز | زیستبان یادگیری با جایخالی؛ زیستشناسی یازدهم
زیستیار تعاملی آیندهنگاران مغز | زیستبان یادگیری با جایخالی؛ زیستشناسی دوازدهم
🚀 با ما همراه شوید!
تازهترین مطالب و آموزشهای مغز و اعصاب را از دست ندهید. با فالو کردن کانال تلگرام آیندهنگاران مغز، از ما حمایت کنید!
ورود/ ثبت نام با جیمیل
