لیمنیسکوس نخاعی؛ بزرگراه صعودی حس‌های بدن به سوی مغز

لیمنیسکوس نخاعی؛ بزرگراه صعودی حس‌های بدن به سوی مغز

برای درک این مفهوم باید سفری کوتاه در مسیرهای حسی دستگاه عصبی انجام دهیم. هر لحظه میلیون‌ها پیام حسی از پوست، عضلات، مفاصل و احشاء بدن به سوی مغز در حرکت هستند. این پیام‌ها برای رسیدن به مراکز عالی مغز باید از مجموعه‌ای از شاهراه‌های عصبی عبور کنند که در ساقه مغز به شکل دسته‌های منظم و سازمان‌یافته دیده می‌شوند.

یکی از مهم‌ترین این شاهراه‌ها، لیمنیسکوس نخاعی (Spinal Lemniscus) است.

سرنوشت راه‌های نخاعی-تالاموسی در ساقه مغز

دو مسیر بسیار مهم حسی در طناب نخاعی وجود دارند:

راه نخاعی-تالاموسی جانبی (Lateral Spinothalamic Tract) که عمدتاً اطلاعات درد (Pain) و دما (Temperature) را منتقل می‌کند.

راه نخاعی-تالاموسی قدامی (Anterior Spinothalamic Tract) که مسئول انتقال لمس خشن (Crude Touch) و فشار (Pressure) است.

این مسیرها پس از ورود به ساقه مغز، دیگر به صورت مجزا باقی نمی‌مانند، بلکه در کنار یک مسیر مهم دیگر قرار می‌گیرند:

راه نخاعی-بامی (Spinotectal Tract)

این راه پیام‌های حسی را به نواحی بامی میان‌مغز می‌رساند و در هماهنگی حرکات انعکاسی سر، گردن و چشم‌ها نسبت به محرک‌های حسی نقش دارد.

محل قرارگیری؛ خارج از تقاطع لمینیسکوس‌ها

در ساقه مغز، دسته‌های عصبی حاصل از راه‌های نخاعی-تالاموسی قدامی، نخاعی-تالاموسی جانبی و نخاعی-بامی در ناحیه‌ای قرار می‌گیرند که در خارج یا لترال محل تقاطع لمینیسکوس‌ها (Decussation of Lemnisci) واقع شده است.

تقاطع لمینیسکوس‌ها جایی است که فیبرهای منشأ گرفته از ستون خلفی نخاع پس از عبور از خط وسط، لیمنیسکوس داخلی (Medial Lemniscus) را تشکیل می‌دهند. در خارج این ساختار، دسته دیگری از فیبرهای صعودی قرار می‌گیرند که منشأ آن‌ها راه‌های اسپاینال است.

تشکیل لیمنیسکوس نخاعی

هنگامی که:

• راه نخاعی-تالاموسی جانبی

• راه نخاعی-تالاموسی قدامی

• راه نخاعی-بامی

در ساقه مغز در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند، مجموعه واحدی را تشکیل می‌دهند که لیمنیسکوس نخاعی (Spinal Lemniscus) نامیده می‌شود.

در واقع لیمنیسکوس نخاعی را می‌توان یک بزرگراه عصبی صعودی دانست که اطلاعات درد، دما، لمس خشن، فشار و بخشی از پیام‌های مرتبط با واکنش‌های انعکاسی را از نخاع به مراکز بالاتر مغز منتقل می‌کند.

تفاوت لیمنیسکوس نخاعی و لیمنیسکوس داخلی

یکی از نکات طلایی نورواناتومی این است که دانشجویان اغلب این دو ساختار را با یکدیگر اشتباه می‌گیرند.

لیمنیسکوس داخلی (Medial Lemniscus) حامل:

• لمس ظریف (Fine Touch)

• ارتعاش (Vibration)

• حس وضعیت مفصل (Conscious Proprioception)

است.

اما لیمنیسکوس نخاعی (Spinal Lemniscus) حامل:

• درد

• دما

• لمس خشن

• فشار

• برخی اطلاعات انعکاسی

می‌باشد.

بنابراین این دو مسیر گرچه در ساقه مغز در نزدیکی یکدیگر قرار دارند، اما از نظر منشأ، عملکرد و نوع اطلاعات منتقل‌شده کاملاً متفاوت هستند.

نکته طلایی آزمونی

هرگاه در سؤال مطرح شود:

«راه‌های نخاعی-تالاموسی قدامی و جانبی به همراه راه نخاعی-بامی در ساقه مغز چه ساختاری را تشکیل می‌دهند؟»

پاسخ بدون تردید:

لیمنیسکوس نخاعی (Spinal Lemniscus)

خواهد بود.

جمع‌بندی نهایی

راه‌های نخاعی-تالاموسی قدامی و نخاعی-تالاموسی جانبی پس از ورود به ساقه مغز در خارج محل تقاطع لمینیسکوس‌ها قرار می‌گیرند و همراه با راه نخاعی-بامی یک دسته عصبی واحد را تشکیل می‌دهند که لیمنیسکوس نخاعی نام دارد. این ساختار یکی از مهم‌ترین مسیرهای صعودی دستگاه عصبی است و اطلاعات مربوط به درد، دما، لمس خشن، فشار و برخی پاسخ‌های انعکاسی حسی را از نخاع به مراکز بالاتر مغز منتقل می‌کند؛ شاهراهی حیاتی که مغز را از آنچه در سراسر بدن رخ می‌دهد آگاه می‌سازد.