سوالات جای خالی گفتار سوم فصل ششم زیست دهم | یادگیری فعال برای کنکور و امتحان نهایی
دعای مطالعه [ نمایش ]
بِسْمِ الله الرَّحْمنِ الرَّحیمِ
اَللّهُمَّ اَخْرِجْنى مِنْ ظُلُماتِ الْوَهْمِ
خدايا مرا بيرون آور از تاريكىهاى وهم،
وَ اَكْرِمْنى بِنُورِ الْفَهْمِ
و به نور فهم گرامى ام بدار،
اَللّهُمَّ افْتَحْ عَلَيْنا اَبْوابَ رَحْمَتِكَ
خدايا درهاى رحمتت را به روى ما بگشا،
وَانْشُرْ عَلَيْنا خَزائِنَ عُلُومِكَ بِرَحْمَتِكَ يا اَرْحَمَ الرّاحِمينَ
و خزانههاى علومت را بر ما باز كن به امید رحمتت اى مهربانترين مهربانان.
آیندهنگاران مغز به مدیریت داریوش طاهری، مجموعهای نوآورانه با نامهای زیستیار، زیستیاد و زیستبان تعاملی ارائه کرده است که تجربهای کاملاً هوشمند، تعاملی و هدفمند در یادگیری زیستشناسی دهم، یازدهم و دوازدهم فراهم میآورد. این مجموعه فراتر از ابزار آموزشی ساده است و به عنوان یک همراه هوشمند یادگیری، دانشآموز را در مسیر تسلط علمی، درک عمیق و آمادگی کامل برای آزمونها هدایت میکند.
این تجربه تعاملی دقیقاً همان اصل قدیمی «تکرار، مادر مهارتهاست» را عملی میکند و دانشآموز را به یادگیری فعال، تفکر تحلیلی و خودسنجی مستمر سوق میدهد. ما در آیندهنگاران مغز خود را معماران تکرار هدفمند میدانیم که با طراحی علمی مسیر یادگیری، دانشآموزان را به بالاترین سطح توانمندی هدایت میکنند.
با تمرکز بر آموزش مفهومی، تکرار هدفمند و بازیابی فعال، این مجموعه با جایخالیهای هوشمند یادگیری را از حالت منفعل خارج کرده و آن را به یک تجربه تعاملی و عمیق تبدیل میکند. طراحی هوشمندانه این ابزارها امکان یادگیری پیوسته و یکپارچه در طول سه سال تحصیلی را فراهم میآورد و دانشآموزان را به مهارتآموز حرفهای در زیستشناسی تبدیل میکند، آماده برای مواجهه با چالشهای علمی و تحصیلی و تبدیل تجربه یادگیری به فرآیندی فراموشنشدنی.
»» فصل از یاخته تا گیاه
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
گفتار ساختار گیاهان
گفتار 3. ساختار گیاهان
از دانه تا درخت
چگونه از [نمایش پاسخ] کوچک، گیاهی چندین برابر بزرگتر یا درختی با چندین متر طول ایجاد میشود؟ چه چیزی سبب میشود که گیاهان، شاخه و برگ جدید تولید کنند؟ یا چرا از شاخه یا ساقهٔ جدا شده، [نمایش پاسخ] ایجاد میشود؟
تا به اینجا دانستید که پیکر گیاه [نمایش پاسخ] از سه سامانهٔ بافتی ساخته میشود. اما منشأ این سامانههای بافتی چیست؟ برای پاسخ به این پرسش باید به نوک [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] توجه کنیم.
در نوک ساقه و ریشه، یاختههای [نمایش پاسخ] وجود دارند که [نمایش پاسخ] تقسیم میشوند و یاختههای مورد نیاز برای ساختن [نمایش پاسخ] را تولید میکنند. این یاختهها به طور [نمایش پاسخ] قرار میگیرند. هستهٔ [نمایش پاسخ] آنها که در [نمایش پاسخ] قرار دارد، [نمایش پاسخ] حجم یاخته را به خود اختصاص میدهد. در ادامه، انواع [نمایش پاسخ] را بررسی میکنیم.
واژهشناسی
پارزای، مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی برای واژه مریستم (Meristem) است. با استفاده از این واژه، واژههایی مانند پارزای نخستین و پارزای پسین ساخته میشود.
شکل ۱۹-الف) یاختههای [نمایش پاسخ]
مریستم [نمایش پاسخ] ریشه: این مریستم [نمایش پاسخ] [نمایش پاسخ] ریشه قرار دارد و با بخش [نمایش پاسخ] به نام [نمایش پاسخ] پوشیده میشود. کلاهک ترکیب [نمایش پاسخ] ترشح میکند که سبب [نمایش پاسخ] شدن سطح آن و در نتیجه [نمایش پاسخ] [نمایش پاسخ] ریشه به خاک میشود. یاختههای [نمایش پاسخ] [نمایش پاسخ] کلاهک به طور [نمایش پاسخ] میریزند و با یاختههای [نمایش پاسخ]، جانشین میشوند. کلاهک، این [نمایش پاسخ] را در برابر آسیبهای [نمایش پاسخ]، حفظ میکند.
مریستم [نمایش پاسخ] ساقه: این مریستم [نمایش پاسخ] در [نمایش پاسخ] قرار دارد. جوانهها مجموعهای از یاختههای [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] بسیار جواناند. رشد جوانهها علاوه بر افزایش [نمایش پاسخ] ساقه، به ایجاد [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] جدیدی نیز میانجامد. جوانهها را براساس [نمایش پاسخ] که قرار دارند در دو گروه جوانهٔ [نمایش پاسخ] و جوانهٔ [نمایش پاسخ] قرار میدهند (شکل ۲۰).
مریستم نخستین علاوه بر [نمایش پاسخ]، در فاصلهٔ بین دو [نمایش پاسخ] در ساقه یا [نمایش پاسخ] نیز وجود دارد. گره، محلی است که [نمایش پاسخ] به [نمایش پاسخ] یا [نمایش پاسخ] متصل است.
نتیجهٔ فعّالیت مریستم [نمایش پاسخ]، افزایش [نمایش پاسخ] و تا حدودی [نمایش پاسخ] ساقه، [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] و نیز [نمایش پاسخ] و انشعابهای جدید [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] است. چون با فعّالیت این مریستم ساختار [نمایش پاسخ] گیاه شکل میگیرد، به آن، مریستم [نمایش پاسخ] میگویند.
شکل ۱۹-ب) نوک [نمایش پاسخ] در مشاهده با میکروسکوپ [نمایش پاسخ]
شکل ۲۰-الف) مریستم [نمایش پاسخ] در مشاهده با میکروسکوپ [نمایش پاسخ]، ب) ترسیمی از [نمایش پاسخ] و محل [نمایش پاسخ] در آن.
فعالیت ۸
ساختار [نمایش پاسخ] ساقه و ریشه
شکلهای زیر، ساختار [نمایش پاسخ] ساقه و ریشه را در نوعی گیاه [نمایش پاسخ] و نوعی گیاه [نمایش پاسخ] نشان میدهد. برای مشاهدهٔ چگونگی قرارگیری [نمایش پاسخ] [نمایش پاسخ] در ساختار نخستین گیاه، باید از ریشه و ساقه، برش تهیه کنیم.
الف) با توجه به تصاویر، ساختار [نمایش پاسخ] این گیاهان را با هم مقایسه کنید.
ب) برای مشاهدهٔ ساختار [نمایش پاسخ] ریشه و ساقه در گیاهان، با استفاده از میکروسکوپ [نمایش پاسخ] روش زیر را به کار گیرید.
وسایل و مواد لازم: میکروسکوپ [نمایش پاسخ] دو چشمی، تیغه و تیغک، تیغ تیز، [نمایش پاسخ]، [نمایش پاسخ]، ساقه و ریشه گیاه.
روش کار: در شیشه ساعت مقداری [نمایش پاسخ] بریزید. با استفاده از تیغ، برشهای [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] تهیه کنید و در شیشه ساعت قرار دهید. در استفاده از تیغ، نکات [نمایش پاسخ] را رعایت کنید!
برشها را با میکروسکوپ مشاهده کنید. برای مشاهده، ابتدا از بزرگنماییِ [نمایش پاسخ] و سپس از بزرگنمایی [نمایش پاسخ] استفاده کنید. شکل برش [نمایش پاسخ] را ترسیم و نامگذاری کنید.
برای مشاهدهٔ بهتر میتوانید برشها را با یک یا دو [نمایش پاسخ]، رنگآمیزی کنید. برای این کار به محلول [نمایش پاسخ]، یا [نمایش پاسخ]، [نمایش پاسخ] یک درصد (یا [نمایش پاسخ] رقیقشده)، رنگ [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] نیاز دارید. برای رنگآمیزی، برشها را به ترتیب در هر یک از محلولهای زیر قرار دهید.
[نمایش پاسخ]، محلول [نمایش پاسخ] (۱۵ تا ۲۰ دقیقه)، [نمایش پاسخ]، [نمایش پاسخ] رقیق (۱ تا ۲ دقیقه)، [نمایش پاسخ]، [نمایش پاسخ] (۱ تا ۲ دقیقه)، [نمایش پاسخ]، [نمایش پاسخ] (۲۰ دقیقه)، [نمایش پاسخ].
پ) هر یک از بافتهای [نمایش پاسخ] به چه رنگی در آمدهاند؟
مریستمهایی که بعداً عمل میکنند
تشکیل ساقهها و [نمایش پاسخ] با [نمایش پاسخ] بسیار در [نمایش پاسخ] [نمایش پاسخ] نمیتواند حاصل فعّالیت مریستم [نمایش پاسخ] در این گیاهان باشد. بنابراین باید [نمایش پاسخ] دیگری باشند تا بتوانند با تولید [نمایش پاسخ] یاختهها، [نمایش پاسخ] لازم برای این افزایش [نمایش پاسخ] را فراهم کنند. به این مریستمها که در افزایش [نمایش پاسخ] نقش دارند، مریستم [نمایش پاسخ] میگویند. [نمایش پاسخ] نوع مریستم [نمایش پاسخ] در گیاهان [نمایش پاسخ] وجود دارد.
کامبیوم [نمایش پاسخ]: این مریستم همانطور که از نامش پیداست، منشأ بافتهای آوندی [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] است (شکل ۲۱). این مریستم بین آوندهای [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] [نمایش پاسخ] تشکیل میشود و آوندهای [نمایش پاسخ] [نمایش پاسخ] را به سمت [نمایش پاسخ] و آوندهای [نمایش پاسخ] [نمایش پاسخ] را به سمت [نمایش پاسخ] تولید میکند. مقدار بافت آوند چوبیای که این مریستم میسازد، بهمراتب بیشتر از بافت آوند آبکشی است.
شکل ۲۱- کامبیوم [نمایش پاسخ] در [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ]
کامبیوم چوبپنبهساز: این کامبیوم که در سامانه بافت زمینهای ساقه و ریشه تشکیل میشود، به سمت درون، یاختههای پارانشیمی و به سمت بیرون، یاختههایی را میسازد که دیوارهٔ آنها بهتدریج چوبپنبهای میشود و در نتیجه، بافتی به نام بافت چوبپنبه را تشکیل میدهند (شکل ۲۳). چوب پنبه از ترکیبات لیپیدی و نسبت به آب نفوذناپذیر است. بافت چوبپنبه بافت مردهای است.
کامبیوم چوبپنبهساز و یاختههای حاصل از آن در مجموع پیراپوست (پریدرم) را تشکیل میدهند. پیراپوست در اندامهای مسن، جانشین روپوست میشود. پیراپوست به علت داشتن یاختههای چوبپنبهای شده، نسبت به گازها نیز نفوذناپذیر است، در حالی که بافتهای زیر آن زندهاند و برای زنده ماندن به اکسیژن نیاز دارند؛ به همین علت در پیراپوست مناطقی به نام عدسک ایجاد میشود (شکل ۲۲). در این مناطق یاختهها از هم فاصله دارند و امکان تبادل گازها را فراهم میکنند.
شكل ۲۲- الف) عدسک به صورت برآمدگی در سطح اندام مشاهده میشود، ب) عدسک در مشاهده با میکروسکوپ نوری.
واژهشناسی
لایهزای، مصوب فرهنگستان فرهنگستان زبان و ادب فارسی برای واژه کامبیوم (Cambium) است. با استفاده از این واژه، واژههایی مانند لایهزای آوندی (Vascular Cambium) و لایهزای چوبپنبه (Cork Cambiun) ساخته میشود.
بیشتر بدانید
درختهای بدون کامبیوم!
تک لپهایها برخلاف دولپهایها مریستم پسین ندارند. اما درختانی مانند نخل و نارگیل تک لپهایاند. افزایش ضخامت در برخی از این گیاهان مربوط به بافتهای حاصل از مریستم نخستین است.
آنچه به عنوان [نمایش پاسخ] درخت میشناسیم، مجموعهای از لایههای [نمایش پاسخ] است که از آوند [نمایش پاسخ] شروع میشود و تا [نمایش پاسخ] اندام ادامه دارد (شکل ۲۳). با کندن پوست درخت، [نمایش پاسخ] در برابر آسیبهای محیطی قرار میگیرد.
شکل ۲۳- برشی از [نمایش پاسخ] درخت
فعّالیت ۹
الف) مریستم نخستین و پسین را بر اساس محل تشکیل و عملکرد با هم مقایسه کنید.
ب) در یک پژوهش گروهی، سه گیاه علفی در منطقه محل زندگی خود، انتخاب، ساختار ظاهری و بافتی آنها را گزارش کنید.
سازش با محیط
مساحت [نمایش پاسخ] از سرزمین ایران را مناطق [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] تشکیل میدهند؛ اما در این مناطق انواعی از [نمایش پاسخ] زندگی میکنند. برای اینکه بدانیم این گیاهان چه ویژگیهای [نمایش پاسخ] متناسب با محیط دارند، ابتدا باید به این موضوع توجه کنیم که این گیاهان با چه [نمایش پاسخ] مواجهاند.
همانطور که از نام این مناطق پیداست، آب در این مناطق [نمایش پاسخ]، و به همین علت پوشش گیاهی [نمایش پاسخ] است. تابش شدید [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ]، به ویژه در [نمایش پاسخ]، از ویژگیهای دیگر این مناطق است. در نتیجه، گیاهانی میتوانند در چنین مناطقی زندگی کنند که توانایی بالایی در جذب[نمایش پاسخ] و نیز سازوکارهایی برای [نمایش پاسخ] آن داشته باشند.
روزنههایی در [نمایش پاسخ]: [نمایش پاسخ] گیاهی است که بهطور [نمایش پاسخ] در چنین مناطقی رشد میکند. [نمایش پاسخ] در برگهای این گیاه [نمایش پاسخ] است و [نمایش پاسخ] آن در فرورفتگیهای غار[نمایش پاسخ] قرار میگیرند. در این فرورفتگیها تعداد فراوانی [نمایش پاسخ] وجود دارد. این [نمایش پاسخ] با به دام انداختن [نمایش پاسخ]، اتمسفر [نمایش پاسخ] در اطراف [نمایش پاسخ] ایجاد میکنند و مانع خروج بیش از حدِّ [نمایش پاسخ] از [نمایش پاسخ] میشوند (شکل 24).
شکل ۲۴- [نمایش پاسخ] در برگ [نمایش پاسخ] در فرورفتگیهای [نمایش پاسخ] قرار دارند.
[نمایش پاسخ] گیاهان در این مناطق ترکیبهای [نمایش پاسخ] در [نمایش پاسخ] خود دارند. این ترکیبات مقدار فراوانی [نمایش پاسخ] جذب میکنند و سبب میشوند تا [نمایش پاسخ] فراوانی در [نمایش پاسخ] ذخیره شود. گیاه در دورههای [نمایش پاسخ] از این [نمایش پاسخ] استفاده میکند.
شما چه ویژگیهای دیگری میشناسید که به حفظ [نمایش پاسخ] گیاهان در چنین محیطهایی کمک میکند؟
با توجه به اینکه کشور ما با مشکل [نمایش پاسخ] مواجه است، شناخت [نمایش پاسخ] گیاهان، نقش مهمی در انتخاب [نمایش پاسخ] گیاهی مناسب برای [نمایش پاسخ] و توسعهٔ [نمایش پاسخ] دارد.
شکل ۲۵- [نمایش پاسخ] گیاهی [نمایش پاسخ]. به حفرههای بزرگ [نمایش پاسخ] توجه کنید.
زندگی در [نمایش پاسخ]: بعضی گیاهان در [نمایش پاسخ] و یا در جاهایی زندگی میکنند که زمانهایی از سال با [نمایش پاسخ] پوشیده میشوند. این گیاهان با مشکل کمبود [نمایش پاسخ] مواجهاند، به همین علت برای زیستن در چنین محیطهایی [نمایش پاسخ] دارند. تشکیل [نمایش پاسخ] در بافت [نمایش پاسخ] ریشه، [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ]، از [نمایش پاسخ] چنین گیاهانی است (شکل 25).
جنگلهای حرّا در سواحل استانهای [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] از [نمایش پاسخ] ارزشمند ایراناند. ریشههای درختان حرّا در [نمایش پاسخ] و [نمایش پاسخ] قرار دارند. درختان حرّا برای مقابله با کمبود [نمایش پاسخ]، [نمایش پاسخ] دارند که از سطح آب بیرون آمدهاند. این [نمایش پاسخ] با جذب [نمایش پاسخ]، مانع از مرگ ریشهها به علت کمبود [نمایش پاسخ] میشوند. به همین علت به این ریشهها، [نمایش پاسخ] میگویند (شکل 26).
فعالیت ۱۰
الف) با مراجعه به منابع معتبر، دربارهٔ ویژگیهای درخت [نمایش پاسخ]، وضعیت جنگلهای حرّا در ایران، نقش این جنگلها در حفظ گونههای [نمایش پاسخ] و زندگی مردم محلی، به صورت گروهی گزارشی ارائه دهید.
ب) در منطقهای که زندگی میکنید، آیا گیاهانی وجود دارند که با شرایط خاص آن منطقه [نمایش پاسخ] داشته باشند؟ در صورت وجود چنین گیاهانی، گزارشی به صورت گروهی از این سازگاریها ارائه دهید.
شکل ۲۶- [نمایش پاسخ] درخت [نمایش پاسخ] در [نمایش پاسخ] آب دیده میشوند.
بیشتر بدانید
زیستن در زمینهای شور!
گیاهانی که در زمینهای شور زندگی میکنند، میتوانند با جذب فقال سدیم، فشار اسمزی خود را بالاتر از فشار اسمزی محیط نگه دارند. بعضی از این گیاهان نمک را از سطح برگ دفع میکند.
بیشتر بدانید
گیاهشناسی در دوران اوج تمدن اسلامی
مسلمانان نقش چشمگیری در شکلگیری علم گیاهشناسی داشتهاند. آنها به منظور بهبود زندگی و تغذیه مردم در سرزمینهای اسلامی، توجه ویژهای به کشاورزی داشتند؛ از اینرو بهبود کشاورزی از محورهای اساسی در مطالعات گیاهشناسی دانشمندان در قلمرو حکومتی مسلمانان بود. کشاورزی مسلمانان در زمان خود، فعالیتی پیشرفته، دوستدار طبیعت و پرمحصول بود. یکی از این دانشمندان احمدبنداود دینوَرَی از گیاهشناسان پیشرو در قرن سوم هجری و زادهٔ شهر دینور ایران است. دینوری صدها گیاه را مطالعه و ویژگیهای آنها را در کتابی به نام کتابُ النبات مستند کرده است. این کتاب در زمان خود، منبعی برجسته و کاربردی برای شناخت گیاهان بود. شرح تنوع گیاهان و چگونگی رشد و نمو آنها از جمله تولید مثل و تشکیل میوه، این کتاب را در آن زمان به راهنمایی مهم و بینظیر در انتخاب مناسبترین و پرمحصولترین گیاهان برای کشاورزی و به منظور تأمین غذا تبدیل کرده بود.
علاوه بر نقش گیاهان در تأمین غذا، کاربردهای دارویی آنها نیز همواره مورد توجه بوده است. ابنسینا در کتاب قانون به معرفی خواص دارویی تعدادی از گیاهان پرداخته است. چیزی که گیاهشناسی دانشمندان مسلمان را از همتایان اروپایی خود متمایز میکرد، این بود که دانشمندان مسلمان در تدوین منابع صرفاً به نوشتهها و منابع پیشینیان اکتفا نمیکردند؛ بلکه از مشاهدات دقیق و تجربههای شخصی در تدوین این کتابها بهره میبردند. اهمیت تجربه نزد آنها به حدی بود که از باغها برای بررسی امکان کشت و پرورش گیاهان در اقلیمهای متفاوت نیز بهره میبردند.
در ادامه بخوانید:
زیستیار تعاملی آیندهنگاران مغز | زیستبان یادگیری با جایخالی؛ زیستشناسی یازدهم
زیستیار تعاملی آیندهنگاران مغز | زیستبان یادگیری با جایخالی؛ زیستشناسی دوازدهم
🚀 با ما همراه شوید!
تازهترین مطالب و آموزشهای مغز و اعصاب را از دست ندهید. با فالو کردن کانال تلگرام آیندهنگاران مغز، از ما حمایت کنید!
ورود/ ثبت نام با جیمیل
