سوالات امتحان نهایی فلسفه رشته ادبیات و علوم انسانی خرداد 1401

«باسمه تعالی»

1- تعيين كنيد كدام عبارت صحيح و كداميك غلط مي‌باشد: (۱/۵ نمره)

الف) حملِ مفهوم «وجود» بر ماهیتی از جمله انسان، نیازمند دلیل است.

ب) مفاهیم «مربعِ سه ضلعی» و «پرنده» به ترتیب «واجب الوجود» و «ممکن الوجود» هستند.

ج) حالت ممكن الوجود، نسبت به وجود و عدم، حالت ترازويي با دو كفه‌ی متعادل است.

د) در دوره‌ی اوّل حاكميّت كليسا، حكماي مسيحي به عقل و تبيين عقلاني مسائل ديني روي آوردند.

هـ) يكي از اَشكال مخالفت با عقل در جهان اسلام، به صورت مخالفت با فلسفه ظهور كرد.

و) از نظر ملاصدرا «وجود» اصیل است و واقعیّت خارجی، مابازاء و مصداق «وجود» می‌باشد.

الف) صحيح (ص٥)

ب) غلط (ص ١١)

ج) صحيح (ص ١١ )

 د) غلط (ص ٥٦)

هـ) صحيح (ص ٦٢ )

و) صحيح(ص ٩٣) (هر مورد ۰/۲۵)

2- جاهاي خالي را با كلمات مناسب كامل كنيد: (۲/۲۵ نمره)

الف) انسان در هر چيزي كه مشاهده مي كند، دو جنبه مي‌یابد: «……………..» و « ……………….».

ب) همه‌ی اشیایی که به واسطه‌ی علت‌هایشان موجودند، «واجب‌الوجودِ ……………………..» هستند.

ج) «وجود» از نظر ملاصدرا بر دو قسم می‌باشد: …………….. و ………………….. .

د) هراکلیتوس «لوگوس» را هم به معنای وجود متعالی و هم به معنای …………….. به کار می‌برد.

هـ) از نظر فارابي و ابن سينا، اولين مخلوق خدا «………………….» نام دارد.

و) دو كتابي كه علامه طباطبايي براي تدريس فلسفه در دو سطح نوشتند، عبارت بود از: …………..و……………..

الف) هستي (يا وجود) – چيستي (يا ماهيت) (ص ٣)

ب) بالغير (ص ١٢)

ج) وابسته (يا نيازمند) – غيروابسته (يا بي‌نياز) (ص٤٦)

د) نُطق (يا سخن يا كلمه) (ص ٥٤)

هـ) عقل اوّل (ص ٦٣)

و) بدايه الحكمه- نهايه الحكمه (١٠٥) (هر مورد ۰/۲۵)

3- گزينه‌ی مناسب را انتخاب كنيد: (۱/۲۵ نمره)

الف) نوعِ حَمل، در قضیه‌ی «لوزی شکل است» با کدام یک از قضایای زیر تناسب دارد؟

1- انسان حيوان است.

2- انسان مخلوق است.

ب) رابطه‌ی میان موضوع و محمول، در قضیه‌ی «عدد هفت، زوج است» كدام است؟

1- مکانی

2- امتناعی

ج) از نظر نظر فارابي، مقام و منزلت عقل فعّال نسبت به انسان مانند كدام گزينه است؟

1- آفتاب به چشم

2- آب به حيات جسماني

د) از نظر فیلسوفان مسلمان، نام دیگر «عقل هَیولانی» چیست؟

1- عقلِ بالفِعل

2- عقل بالقُوّه

هـ) کدام گزینه از آثارِ ملاصدرا می‌باشد؟

1- الشواهد الرّبوبیّه

2- عدل الهی

الف) ١ – انسان حيوان است. (ص٧)

ب) ٢ – امتناعي (ص٩ )

ج) ١ -آفتاب نسبت به چشم (ص٦٣)

د) ٢ – عقل بالقُوه (ص٦٤)

هـ) ١ – الشواهد الربوبيّه (ص ٩٠) (هر مورد 0/25)

به سؤال‌هاي زير پاسخ كوتاه بدهيد:

4- تعيين كنيد كه هر يك از گزاره‌هاي زير عقيده‌ی كدام فيلسوف است؟ (۰/۵ نمره)

الف) تداعیِ علّیت، چیزی جز یک حالت روانیِ ناشی از توالیِ پدیده‌ها نیست.

ب) اصل علّیت، اصول اولیّه‌ای است که درک انسان از آن فطری است.

الف) هيوم (ص ١٧)

ب) دكارت (ص١٦) (هر مورد 0/25)

5- ارسطو براي اثبات وجود خداوند از دو برهان استفاده نمود، نام آن‌ها را بنويسيد. (0/5 نمره)

برهان درجات كمال – برهان حركت (ص ٣٣ و ٣٤) (هر مورد 0/25)

6- برهان فارابي براي اثبات وجود خدا، مبتني بر چه اصلي است؟ (0/5 نمره)

محال بودن تسلسل نامتناهي علت‌ها (ص ٤٢)

7- تعيين كنيد فلاسفه‌ی زير «عقل‌گرا» هستند يا «تجربه‌‌گرا»؟ (0/5 نمره)

الف) اوگوست کُنت

ب) فرانسیس بیکن

الف) تجربه‌گرا

ب) تجربه‌گرا (ص ٥٧) (هر مورد 0/25)

8- دو مورد از ويژگي‌هاي «موجودات عالَم عقل» را از نظر فيلسوفان الهي بنويسيد. (0/5 نمره)

از ماده و جسم مجردند- در قيد زمان و مكان نيستند – در افعال خود به ابزار مادي نياز ندارند – علم آن‌ها به حقايق شهودي است – با حواس ظاهري قابل درك نيستند. ( دو مورد كافي است.) (ص ٥٤) (هر مورد 0/25)

9- از نظر فلاسفه‌ی مسلمان علاوه بر استدلال عقلي، دو روش ديگري كه ما را به حقيقت مي‌رسانند، چيست؟ (0/5 نمره)

شهود – وحی (ص 66) (هر مورد 0/25)

10- درباره‌ی «حكمت مشّاء» به سؤالات زير پاسخ دهيد: (0/5 نمره)

الف) مؤسس آن در جهان اسلام چه كسي بود؟

ب) مُتَکی بر آرای كدام فيلسوف يوناني بود؟

الف) فارابي ب) ارسطو (ص ٧٤) (هر مورد 0/25)

11- سفر عرفانيِ «در خلق با حقّ» با كدام مبحثِ كتاب اَسفار ملاصدرا تطبيق دارد؟ (0/5 نمره)

با مبحث علم النفس و مراحل شكلگيري آن تا رسيدن به مرحله‌ی معاد (اشاره به دو كلمه‌ی نفس و معاد كافي است) (ص ٩١) (هر مورد 0/25)

12- دو مورد از اقداماتِ علمي و فرهنگيِ علامه طباطبايي را نام ببريد. (1 نمره)

تدريس فلسفه ناظر بر مسائل روز فلسفي – احياي تدريس و تفسير قرآن كريم – ارتباط با مراكز دانشگاهي و فرهنگي – تربيت شاگردان (دو مورد كافي است.) (ص ١٠٤ تا ١٠٦) (هر مورد 0/5)

به سؤال‌هاي زير پاسخ كامل بدهيد:

13- تفاوت «رابطه‌ی علّیت» با ساير روابط ميان موجودات چيست؟ با استفاده ازيك مثال توضيح دهيد. (1 نمره)

در رابطة عليت يا همان رابطه‌ی وجودي، وجود يك چيز ضرورتاًوابسته به وجود ديگري است، و اگر علت باشد،معلول آن هم حتماً خواهد بود و اگر علت نباشد، معلول هم نخواهد بود. (0/5) اين رابطه با روابط ديگري كه ميان موجودات برقرار است تفاوت دارد، مثلاً رابطة علّیت همانند رابطة دوستي نيست كه در آن ابتدا وجود دو فرد فرض مي‌شود و سپس ميان آن‌ها دوستي برقرار مي‌گردد. (0/5) (ص ١٤)

14- «علّت تامه» و «علّت ناقصه» را تعريف كنيد. (1 نمره)

مجموعه عوامل ايجاد كننده معلول را علّت تامه مي‌گويند. (0/5) و هر يك به تنهايي را علت ناقصه مي‌گويند. (0/5) (ص ٢٥)

15- استدلال «دكارت» بر اثبات وجود خدا را در قالب دو مقدمه و يك نتيجه بنويسيد. (1 نمره)

مقدمه اول: من از حقيقتي نامتناهي و دانا و توانا كه خود من و هر چيز ديگري به وسيلة او خلق شدهايم، تصوري دارم. (0/25) مقدمه دوم: اين تصور نمي‌تواند از خودم باشد، زيرا من موجودي متناهي‌ام، (0/25) اين تصور از هيچ موجود متناهي ديگر هم نيست. (0/25)

 نتيجه: پس اين تصور از يك وجود نامتناهي است. اوست كه مي‌تواند چنين ادراكي را به من بدهد. (0/25) (ص ٣٤ و ۳۵) (ارائه پاسخ به صورت مفهومي نيز قابل قبول است).

16- ارسطو قوه‌ی عقل را بر اساس كاري كه انجام مي‌دهد به دو قسم تقسيم كرده است، آن‌ها را نام برده و تعريف كنيد. (1/5 نمره)

عقل نظري: (0/25) عقل از آن جهت كه درباره‌ی اشيا و موجودات و چگونگي آن‌ها بحث مي‌كند.(0/5)

 عقل عملي: (0/25) عقل از آن جهت كه درباره‌ی رفتارهاي اختياري انسان و بايدها و نبايدهاي او بحث مي‌كند. (0/5) (ص ٥٥)

17- ضمن تعريفِ «عقل بِالملَكه» و «عقل بِالمستَفاد» تفاوت آ‌ن‌ها را توضيح دهيد. (1/5 نمره)

عقل بالملَكه: در اين مرحله عقل مفاهيم و قضاياي بديهي را درك مي‌كند (0/25) مثلاً مي‌داند كه يك چيز نمي‌تواند هم باشد و هم نباشد. (0/25) و آمادگي دريافت علم را پيدا مي‌كند. (0.25) عقل بالمستفاد: در اين مرحله انسان به طوري بر دانش‌هايي كه كسب كرده مسلّط است (0/25) كه از هر كدام كه بخواهد مي‌تواند استفاده نمايد. (0/25) مانند يك استاد رياضي كه هر مسئله‌ی رياضي را جلوي او بگذارند، به راحتي حل می‌کند. (0/25) (ص 64 و 65)

18- تعريف «مدينه فاضله» از نظر فارابي چيست؟مهم‌ترين تفاوت آن با«مدينه‌ جاهله» را بنويسيد؟ (1 نمره)

دينه فاضله مدينه‌اي است كه مردم آن به اموري مشغول هستند و به فضايلي آراسته‌اند كه مجموعه‌ی مدينه را به سوي سعادت مي‌برد.(0/75) مهمترين تفاوت آن با مدينه جاهله در هدف آن‌ها است. (0/25) (ص ٧٦ و ٧٧)

19- از نظر ابن سينا علّت نامگذاریِ عالَم ماده، به «عالم طبيعت» چيست؟ (1 نمره)

بدان جهت است كه اجزاي اين عالم هر كدام طبع و ذات خاصي دارند كه منشأ حركات و تغييرات اجزاء و افراد عالم طبيعت مي‌باشد. (0/5) خود اين عالم نيز به عنوان يك كل طبع و ذاتي دارد كه منشأ و مبدأ حركات و تحولات آن است. (0/5) (ص ٨٠ و ٨١)

20- اصطلاحات زير را از نظر سهروردي تعريف كنيد: (1 نمره)

الف) مشرقِ جهان

ب) حکیم متأله

الف) مشرقِ جهان: نورِ محض يا محل فرشتگان مقرّب است. (0/5) (ص ٨٤)

ب) حكيم متألّه: كساني كه هم درصورِ برهاني و هم در اشراق و عرفان به كمال رسيده‌اند. (0/5) (ص ۸۵)

21- از نظر ملاصدرا اختلاف موجودات، ناشي از چيست؟ تشبيه او را در اين زمينه بنويسيد. (1 نمره)

با اينكه هستي يك حقيقتِ واحد است، اما اين حقيقتِ واحد داراي درجات، مراتب و شدت و ضعف است. (0/5) در مقام تشبيه، اين حقيقتِ واحد مانند يك كانون نور درخشان است كه اشعه‌ی آن به ميزاني كه از كانون دور مي‌شود، ضعيف و ضعيف‌تر مي‌شود. (0/5) (ص ٩٥)

جمع نمره 20

سربلند و پیروز باشید