سوال های تشریحی گفتار دوم فصل ششم زیست شناسی دهم
دعای مطالعه [ نمایش ]
بِسْمِ الله الرَّحْمنِ الرَّحیمِ
اَللّهُمَّ اَخْرِجْنى مِنْ ظُلُماتِ الْوَهْمِ
خدايا مرا بيرون آور از تاريكىهاى وهم،
وَ اَكْرِمْنى بِنُورِ الْفَهْمِ
و به نور فهم گرامى ام بدار،
اَللّهُمَّ افْتَحْ عَلَيْنا اَبْوابَ رَحْمَتِكَ
خدايا درهاى رحمتت را به روى ما بگشا،
وَانْشُرْ عَلَيْنا خَزائِنَ عُلُومِكَ بِرَحْمَتِكَ يا اَرْحَمَ الرّاحِمينَ
و خزانههاى علومت را بر ما باز كن به امید رحمتت اى مهربانترين مهربانان.
کتاب «سؤالات تشریحی زیستشناسی دهم» اثر برند علمی آیندهنگاران مغز به مدیریت داریوش طاهری، گامی ارزشمند و الهامبخش در مسیر آموزش عمیق و مفهومی زیستشناسی پایه است.
این کتاب با رویکردی تحلیلی و ساختارمند، به دانشآموزان کمک میکند تا فراتر از حفظیات، به درک مفهومی و استدلال علمی در زیستشناسی دست یابند.
انتشار این کتاب توسط آیندهنگاران مغز گامی در جهت ارتقای کیفیت آموزش زیستشناسی، پرورش تفکر تحلیلی در دانشآموزان و آمادگی علمی آنان برای حضور موفق در آزمونهای داخلی مدرسه، نهایی و کنکورهای سراسری و بینالمللی است. این اثر، بازتابی از رسالت علمی و آموزشی برند آیندهنگاران مغز در توسعه یادگیری عمیق، پژوهشمحوری و شناخت بنیادین زیستجهان انسان به شمار میرود.
» سوالات تشریحی کتاب زیستشناسی دهم
» سوالات تشریحی فصل پنجم: فصل جـذب و انتقـال مـواد در گیاهـان
» » سوالات تشریحی گفتار دوم: گفتار جانداران مؤثر در تغذیۀ گیاهی
فصل جـذب و انتقـال مـواد در گیاهـان
شامل گفتارهای:
گفتار ۱. تغذیـۀ گیاهـی
گفتار ۲. جانداران مؤثر در تغذیۀ گیاهی
گفتار ۳. انتقـال مـواد در گیاهـان
بارمبندی مربوط به این فصل:
نوبت اول: ۰ نمره
نوبت دوم نهایی، شهریور و دیماه: ۳ نمره
در حال طرح پرسش
قدردان شکیبایی شما هستیم!
فصل جـذب و انتقـال مـواد در گیاهـان
گفتار سامانۀ بافتی
پرسشهای دو گزینهای
▪️ در هر جمله با انتخاب یکی از عبارات داخل پرانتز جمله درست را به دست آورید.
الف) اگر ریشه، ساقه و برگ را در (خزهگیان – نهاندانگان) برش دهیم، (سه – چهار) بخش در آنها قابل تشخیص است؛ به هر یک از این بخشها (بافت – سامانهٔ بافتی) میگویند.
نهاندانگان – سه – سامانهٔ بافتی
ب) هر سامانهٔ بافتی از (اندامها – بافتها) و یاختههای (یکسانی – گوناگونی) تشکیل شده است.
بافتها – گوناگونی
پ) پیکر گیاهان (نهاندانه- بازدانه) [گلدار] از سه سامانهٔ بافتی به نامهای (پوششی، زمینهای و آوندی – پارانشیمی، کُلانشیمی و اسکلرانشیمی) تشکیل میشود.
نهاندانه – پوششی، زمینهای و آوندی
سامانه بافت (زمینهای- پوششی)، اندامها را در برابر خطرهایی حفظ میکند که در محیط بیرون قرار دارند.
پوششی
سامانه بافتی (زمینهای- پوششی)، عملکردی شبیه پوست در جانوران دارد.
پوششی
پرسشهای سطر به سطر
▪️ جاهای خالی عبارات زیر را با کلمات مناسب کامل کنید.
الف) اگر ریشه، ساقه و ……….. را در ……… برش دهیم، سه بخش در آنها قابل تشخیص است؛ به هر یک از این بخشها ……….. میگویند.
برگ – نهاندانگان – سامانهٔ بافتی
ب) هر سامانهٔ بافتی از …………. و …………. گوناگونی تشکیل شده است.
بافتها – یاختههای
پ) پیکر گیاهان ………. از سه سامانهٔ بافتی به نامهای پوششی، …………… و …………. تشکیل میشود.
نهاندانه (گلدار) – زمینهای – آوندی
ت) سامانه بافت …………..، اندامها را در برابر خطرهایی حفظ میکند که در محیط ………. قرار دارند.
پوششی – بیرون
پرسشهای توصیفی – تشریحی
اگر ریشه، ساقه و برگ را در کدام گروه از گیاهان برش دهیم، سه بخش در آنها قابل تشخیص است؟
نهاندانگان
اگر ریشه، ساقه و برگ را در نهاندانگان برش دهیم، سه بخش در آنها قابل تشخیص است؛ به هر یک از این بخشها چه میگویند؟ چرا؟
سامانهٔ بافتی. زیرا هر سامانه از بافتها و یاختههای گوناگونی تشکیل شده است.
سامانهٔ بافتی را تعریف کنید.
به هر یک از بخشهای قابل تشخیص در ریشه، ساقه و برگ برش زده در نهاندانگان که از بافتها و یاختههای گوناگونی تشکیل شده است.
پیکر گیاهان نهاندانه (گلدار) از چند سامانهٔ بافتی تشکیل میشود؟ نام آنها چیست؟
سه سامانهٔ بافتی به نامهای پوششی، زمینهای و آوندی
کدام سامانه بافتی، اندامها را در برابر خطرهایی حفظ میکند که در محیط بیرون قرار دارند؟
پوششی
عملکرد سامانهٔ بافتی پوششی چیست؟
اندامها را در برابر خطرهایی حفظ میکند که در محیط بیرون قرار دارند. به عبارت دیگر، این سامانه سراسر اندام گیاه را میپوشاند و آن را در برابر عوامل بیماریزا و تخریبگر، حفظ میکند؛ بنابراین عملکردی شبیه پوست در جانوران دارد.
کدام سامانه بافتی، سراسر اندام گیاه را میپوشاند و آن را در برابر عوامل بیماریزا و تخریبگر، حفظ میکند؟
پوششی
کدام سامانه بافتی، عملکردی شبیه پوست در جانوران دارد؟
پوششی
چرا سامانه بافتی پوششی، عملکردی شبیه پوست در جانوران دارد؟
این سامانه سراسر اندام گیاه را میپوشاند و آن را در برابر عوامل بیماریزا و تخریبگر، حفظ میکند.
عملکرد سامانهٔ بافتی زمینهای چیست؟
عملکرد سامانهٔ بافتی آوندی چیست؟
پرسشهای یادگیری موثر
▪️ درست یا نادرست بودن جملات زیر را مشخص کنید. در جملات نادرست، عبارتهای غلط را پیدا کرده و زیر آنها خط بکشید.
الف) اگر ریشه، ساقه و برگ را در نهاندانگان برش دهیم، سه بخش در آنها قابل تشخیص است؛ به هر یک از این بخشها سامانهٔ بافتی میگویند.
درست
ب) هر سامانه از بافتها و یاختههای گوناگونی تشکیل شده است.
درست
پ) پیکر گیاهان نهاندانه (گلدار) از سه سامانهٔ بافتی به نامهای بافت پارانشیمی (نرمآکَند)، کُلانشیمی (چسبآکَند) و اسکلرانشیمی (سختآکَند) تشکیل میشود.
نادرست (تصحیح آن: پوششی، زمینهای و آوندی جایگزین بافت پارانشیمی (نرمآکَند)، کُلانشیمی (چسبآکَند) و اسکلرانشیمی (سختآکَند) شود).
هر سامانهٔ بافتی، عملکرد خاصی دارد.
درست
سامانه بافت زمینهای، اندامها را در برابر خطرهایی حفظ میکند که در محیط بیرون قرار دارند.
نادرست (تصحیح آن: پوششی چایگزین زمینهای)
سامانه پوششی سراسر اندام گیاه را در برابر عوامل بیماریزا و تخریبگر، حفظ میکند.
درست
پرسشهای مقایسهای
▪️ هر یک از ویژگیها و عملکردهای زیر نشانگر کدام سامانهٔ بافتی در نهاندانگان است؟
الف) اندامها را در برابر خطرهایی حفظ میکند که در محیط بیرون قرار دارند.
پوششی
ب) این سامانه سراسر اندام گیاه را میپوشاند.
پوششی
پ) عملکردی شبیه پوست در جانوران دارد.
پوششی
تا قبل از تکمیل شدن ورژن عالی، پرسشهای زیر را مطالعه نمایید.
۱- پیکر گیاه آوندی از کدام سامانههای بافتی تشکیل میشود؟
از سه سامانۀ بافتی به نام پوششی، زمینه ای و آوندی تشکیل میشود.
۲- کدام سامانۀ بافتی در گیاهان عملکردی شبیه پوست جانوران دارد؟
سامانۀ بافت پوششی
۳- سامانۀ بافت پوششی در بافتهای جوان گیاه چه نامیده میشود؟
روپوست
۴- سامانۀ بافت پوششی در بافتهای مسن گیاه چه نامیده میشود؟
پیراپوست (پریدرم)
۵- پوستک در گیاهان از کدام ترکیبات آلی ساخته شده است؟
از ترکیبات لیپیدی مانند کوتین
۶- کدام بخش گیاه از ورود نیش حشرات به گیاه جلوگیری میکند؟
پوستک
۷- کدام یاختهها در اندامهای هوایی گیاه از تمایز یاختههای روپوستی حاصل میشود؟
بعضی یاختههای روپوستی در اندامهای هوایی گیاه، به یاختههای نگهبان روزنه، کُرک و یاختههای ترشحی، تمایز مییابند
۸- کدام یاخته ی روپوستی سبزینه دارد؟
یاختههای نگهبان روزنه
۹- کدام یاخته در ریشههای جوان از تمایز یاختههای روپوست ایجاد میشود؟
تار کشنده
۱۰- کدام سامانۀ بافتی در گیاه فضای بین روپوست و بافت آوندی را پر میکند؟
سامانۀ بافت زمینه ای
۱۱- رایج ترین بافت سامانۀ زمینه ای چیست؟
بافت نرم آکنه ای (پارانشیمی)
۱۲- وقتی گیاه زخمیمیشود، کدام انواع یاخته با تقسیم خود آنرا ترمیم میکنند؟
یاختههای نرم آکنه ای
۱۳- کدام انواع بافت زمینه ای به فراوانی در اندامهای سبز گیاه دیده میشوند؟
نرم آکنه ی سبزینه دار
۱۴- کدام نوع بافت زمینه ای دیوارۀ پسین ندارند اما دیوارۀ نخستین ضخیم دارند؟
چسب آکنه (کلانشیم)
۱۵- کدام نوع بافت زمینه ای ضمن ایجاد استحکام، سبب انعطاف پذیری اندامهای گیاه میشوند؟
چسب آکنه
۱۶- یاختههای چسب آکنه ای معمولاً در کدام بخش گیاه قرار میگیرند؟
زیر پوست
۱۷- علت احساس ذره سخت هنگام خوردن گلابی زیر دندان چیست؟
وجود بافت سخت آکنه ای (اسکلرانشیم)
۱۸- کدام نوع بافت زمینه ای دارای دیوارۀ پسین ضخیم و چوبی شده میباشد؟
سخت آکنه ای (اسکلرانشیم)
۱۹- کدام نوع یاخته ی سخت آکنه ای (اسکلرانشیم) کوتاه است؟
اسکلروئید
۲۰- از کدام نوع یاخته ی سخت آکنه ای (اسکلرانشیم) در تولید طناب و پارچه استفاده میکنند؟
فیبرها یاختههای دراز سخت آکنه ای اند. از فیبرها در تولید طناب و پارچه استفاده میکنند.
۲۱- در سامانۀ بافت آوندی علاوه بر آوندها چه یاختههای دیگری نیز وجود دارد؟
در این بافتها علاوه بر آوندها، یاختههای دیگری مانند یاختههای نرم آکنه ای و فیبر وجود دارد.
۲۲- کدام بخش یاخته ای در آوندهای چوبی به جا مانده است؟
آوندهای چوبی یاختههای مرده ای اند که دیوارۀ چوبی شدۀ آنها، به جا مانده است.
۲۳- کدام نوع آوند چوبی از یاختههای دوکی شکل ساخته شده است؟
نایدیس (تراکئید)
۲۴- در کدام نوع آوند چوبی دیوارۀ عرضی از بین رفته است؟
در حالی که بعضی دیگر، از به دنبال هم قرار گرفتن یاختههای کوتاهی به نام عنصر آوندی تشکیل میشوند. در این آوندها دیوارۀ عرضی از بین رفته و لولۀ پیوسته ای تشکیل شده است.
۲۵- کدام یاخته ی زنده ی گیاهی هسته ندارد؟
یاختهی آبکش
۲۶- در کنار آوندهای آبکش کدام گروه از گیاهان یاختههای همراه وجود دارد؟
نهان دانگان (گیاهان گلدار)
۲۷- کدام یاختهها به آوندهای آبکش در ترابری شیرۀ پرورده کمک میکنند؟
یاختههای همراه
انتشار یا بازنشر هر بخش از این محتوای «آیندهنگاران مغز» تنها با کسب مجوز کتبی از صاحب اثر مجاز است.
📘 زیستشناسی را بازی کنید و موفقیت را تجربه کنید
با جایخالیهای تعاملی، متنها را خودتان کامل کنید، فکر کنید و یاد بگیرید. فوراً کلیک کنید و تجربه یادگیری تعاملی را آغاز کنید!
سامانهٔ بافت پوششی
سامانهٔ بافت پوششی در برگها، ساقهها و ریشههای جوان روپوست نامیده میشود و معمولاً از یک لایه یاخته تشکیل شده است (شکل ۱۲). سامانهٔ بافت پوششی در اندامهای مسنِّ گیاه، پیراپوست (پریدرم) نامیده میشود و با آن در گفتار ۳، آشنا میشوید.
یکی از کارهای روپوست، کاهش تبخیر آب از اندامهای هوایی گیاه است؛ اما روپوست چگونه این کار را انجام میدهد؟ در شکل ۱۲ میبینید که لایهای روی سطح بیرونیِ یاختههای روپوست قرار دارد. این لایه پوستک نامیده میشود. پوستک از ترکیبات لیپیدی ساخته شده است. یاختههای روپوستی این ترکیبات را میسازند. پوستک از ورود نیش حشرات و عوامل بیماریزا به گیاه، نیز جلوگیری میکند و در حفظ گیاه در برابر سرما نیز نقش دارد. بعضی گیاهان پوستک ضخیم دارند. پوستک به علت لیپیدی بودن به کاهش تبخیر آب از سطح برگ کمک میکند.
شکل ۱۲- روپوست در برگ
بعضی یاختههای روپوستی در اندامهای هوایی گیاه، به یاختههای نگهبان روزنه، کُرک و یاختههای ترشحی، تمایز مییابند (شکل ۱۳). یاختههای نگهبان روزنه برخلاف یاختههای دیگر روپوست، سبزینه دارند. تار کشنده در ریشههای جوان، از تمایز یاختههای روپوست ایجاد میشود. روپوستِ ریشه، پوستک ندارد. به نظر شما این ویژگی چه فایدهای دارد؟
شکل ۱۳- الف) یاختههای نگهبان روزنه، ب) یاختهٔ ترشحی و کُرک
سامانهٔ بافت زمینهای
این سامانه که فضای بین روپوست و بافت آوندی را پر میکند از سه نوع بافت پارانشیمی (نرمآکَند)، کُلانشیمی (چسبآکَند) و اسکلرانشیمی (سختآکَند) تشکیل میشود.
بافت پارانشیمی رایجترین بافت در این سامانه است. یاختههای پارانشیمی، دیوارهٔ نخستین نازک و چوبی نشده دارند؛ بنابراین نسبت به آب نفوذپذیرند (شکل ۱۴). وقتی گیاه زخمی میشود، این یاختهها تقسیم میشوند و آن را بازسازی میکنند. بافت پارانشیمی کارهای متفاوتی، مانند ذخیرهٔ مواد و فتوسنتز انجام میدهد. پارانشیم سبزینهدار به فراوانی در اندامهای سبز گیاه، مانند برگ دیده میشود.
فعّالیت ۶
سامانهٔ بافت زمینهای در گیاهان آبزی از پارانشیمی ساخته میشود که فاصلهٔ فراوانی بین یاختههای آن وجود دارد. این فاصلهها با هوا پر شدهاند. این ویژگی چه اهمیتی برای گیاهی دارد که در آب زندگی میکند؟
هوا از یک سو در سبک شدن اندام گیاهی و کاهش مقاومت در برابر جریانهای آب نقش دارد و از سوی دیگر در تأمین اکسیژن برای یاختههای گیاه، عمل میکند.
واژهشناسی
نرم آکَند (Parenchyma / پارانشیم)
پارانشیم به بافت نرم و پُر کنندهای گفته میشود که فواصل بافتهای دیگر را پر میکند. معادل نرمآکند از صفت نرم و آكَند به معنی آکنده و پرکننده تشکیل شده است یعنی بافتی پر کننده و نرم. در کنار آن کلمات سختآکند و چسبآکند نیز معنی پیدا میکنند.
شکل ۱۴- الف) یاختههای پارانشیمی با دیواره نازک، ب) ترسیمی از این یاختهها
بافت کلانشیم از یاختههایی با همین نام ساخته شده است. این یاختهها دیوارهٔ پسین ندارند؛ اما دیوارهٔ نخستین آنها ضخیم است. به همین علت ضمن ایجاد استحکام، سبب انعطافپذیری اندام میشوند. این بافت مانع رشد اندام گیاهی نمیشود. یاختههای کلانشیمی معمولاً زیرِِ روپوست قرار میگیرند (شکل 15).
شکل ۱۵- الف) دیوارهٔ ضخیم یاختههای کلانشیمی به علت رنگآمیزی تیره دیده میشود، ب) ترسیمی از یاختهٔ کلانشیمی
بافت اسکلرانشیم از یاختههایی با همین نام ساخته شده است. ذرههای سختی که هنگام خوردن گلابی زیر دندان حس میکنیم، مجموعهای از این یاختههاست. این یاختهها دیوارۀ پسین ضخیم و چوبی شده دارند. چوبی شدن دیواره، به علت تشکیل مادهای به نام لیگنین (چوب) است که در نهایت سبب مرگ پروتوپلاست میشود. این یاختهها نقش استحکامی دارند.
دو نوع یاختۀ اسکلرانشیمی وجود دارد. اسکلرئيدها، یاختههای کوتاه و فیبرها، یاختههای دراز اسکلرانشیمیاند. از فیبرها در تولید طناب و پارچه نیز استفاده میکنند.
بیشتر بدانید
کُرکهای گزنده!
بعضی کُرکها نقش دفاعی نیز دارند. کُرک گزنده در گیاه گزنه، اسید دارد. وقتی نوک سوزن مانند کُرک، شکسته میشود، اسید از آن خارج و سبب سوزش پوست میشود.
شکل ۱۶-الف) فیبر در برش عرضی و ترسیمی از آن، ب) اسکلرئید و ترسیمی از آن، پ) اسکلرئید در گلابی.
سامانه بافت آوندی
این سامانه بافتی، ترابری مواد را در گیاه بر عهده دارد، زیرا دارای بافت آوند چوبی و بافت آوند آبکشی است. به یاد میآورید این دو نوع بافت چه تفاوت اساسی با هم دارند؟
اصلیترین یاختههای این بافتها، یاختههاییاند که آوندها را میسازند و همانطور که میدانید شیرهٔ خام و پرورده را در سراسر گیاه جابهجا میکنند. در این بافتها علاوه بر آوندها، یاختههای دیگری مانند یاختههای پارانشیمی و فیبر نیز وجود دارد.
آوندهای چوبی یاختههای مردهایاند که دیوارۀ چوبی شدهٔ آنها، به جا مانده است. لیگنین در دیوارۀ یاختههای آوند چوبی به شکلهای متفاوتی قرار میگیرد (شكل ۱۷).
بعضی آوندهای چوبی از یاختههای دوکی شکل دراز به نام تراکئید ساخته شدهاند. در حالی که بعضی دیگر، از به دنبال هم قرار گرفتن یاختههای کوتاهی به نام عنصر آوندی تشکیل میشوند. در عناصر آوندی دیوارهٔ عرضی از بین رفته و لولهٔ پیوستهای تشکیل شده است.
آوند آبکش از یاختههایی ساخته میشود که دیوارهٔ نخستین سلولزی دارند. دیوارهٔ عرضی در این یاختهها صفحهٔ آبکشی دارد. این یاختهها هسته ندارند، اما زندهاند؛ زیرا سیتوپلاسم آنها از بین نرفته است. در کنار آوندهای آبکشِ نهاندانگان، یاختههای همراه قرار دارند. این یاختهها به آوندهای آبکش در ترابری شیرهٔ پرورده کمک میکنند (شکل ۱۸). همانطور که در شکل ۱۸ میبینید، دستههای فیبر، آوندها را در برگرفتهاند.
شکل ۱۷- آوندهای چوبی به شکلهای متفاوتی دیده میشوند.
شکل ۱۸- آوندهای چوبی و آبکشی در یک دستهٔ آوندی
فعالیت ۷
الف) سه سامانهٔ بافتی و انواع یاختههای سامانهٔ بافت زمینهای را با هم مقایسه کنید.
| سامانهها | انواع | محل | دیواره یاختهای | وظایف |
| پوششی | روپوست و پیراپوست | سطح اندامهای جوان و مسن | در اندامهای جوان سلولزی | محافظت از گیاه (مانع بیماریزاها و سرما و مانع تبخیر آب) |
| زمینهای | پارانشیم، کلانشیم و اسکلرانشیم | بین روپوست و بافت آوندی. معمولا زیر روپوست. بخشهای سخت و چوبی گیاه در دانه و میوه | دیواره نخستین نازک و چوبی نشده. دیواره نخستین ضخیم. دیواره پسین ضخیم و چوبی شده | ذخیره مواد، فتوسنتز، رشد و ترمیم گیاه. استحکام همراه انعطافپذیری و رشد گیاه. استحکام گیاه |
| آوندی | چوبی _ ابکشی | در بخش میانی یا محوری اندامهای گیاه | چوبی از جنس چوب و آبکشی از جنس سلولز | انتقال شیره خام و انتقال شیره پرورده |
ب) مقدار بافت آوند چوبی در ساقهٔ چوبی شده، به مراتب بیشتر از بافت آوند آبکشی است. این وضع چه اهمیتی برای گیاه دارد؟
نیاز گیاه به آوند چوبی بیش از آوند آبکش است؛ زیرا عامل اصلی انتقال شیره خام، مکشی است که در اثر تعرق از سطح گیاه ایجاد میشود. نیروی مکش تعرق آنقدر زیاد است که در یک روز گرم میتواند باعث کاهش قطر تنۀ یک درخت شود؛ هرچند این کاهش اندک است. اگر دیوارۀ آوندهای چوبی استحکام کافی نداشت بهراحتی در اثر مکش تعرق، له میشد.
ورود/ ثبت نام با جیمیل
