سوالات امتحان نهایی درس فارسی رشته علوم انسانی نوبت خرداد ۱۴۰۰

باسمه تعالی

سؤالات امتحان نهایی درس: فارسی ۳

رشته: ادبیات و علوم انسانی _ علوم و معارف اسلامی

ساعت شروع: ۸ صبح

تعداد صفحه: ۴

پایه دوازدهم دوره دوم متوسطه

تاریخ امتحان: 1400/03/24

مدت امتحان: ۹۰ دقیقه

دانش آموزان روزانه، بزرگسالان و داوطلبان آزاد سراسر کشور درنوبت خرداد ماه سال ۱۴۰۰

مرکز سنجش و پایش کیفیت آموزشی

قلمرو زبانی (7/5 نمره)

1- معنی هریک از واژه‌های مشخص شده را بنویسید. (1 نمره)

الف) یک دست ظرف و لوازم عاریه بگیریم.

آن چه به امانت بگیرند و پس از رفع نیاز آن را پس دهند، (ص 132، 0/25 نمره)

ب) گرم رو، سوزنده و سرکش بود،

مشتاق، به شتاب رونده و چالاک، کوشا (ص 122، 0/25نمره)

ج) استادان در مَدرَس‌های مدارس می‌نشستند.

محلی که در آن تدریس کنند. موضع درس گفتن، (ص 70، 0/25 نمره)

د) چه چیزی می‌تواند سجایای ارزشمند تو را بازگو کند؟

جِ سجیه، خوها، خلق‌ها و خصلت‌ها، (ص 155، 0/25 نمره)

2- واژه «همت» در هریک از ابیات زیر به چه معناست؟ (0/5 نمره)

الف) «همّت» اگر سلسله جنبان شود مور تواند که سلیمان شود

اراده، عزم و تلاش (ص 28، 0/25 نمره)

ب) «همّت» از باد سحر می‌طلبم گر ببرد خبر از من به رفیقی که به طرف چمن است.

یاری، عنایت و توجّه (ص 28، 0/25 نمره)

3- املای درست هر واژه را از داخل کمانک انتخاب کنید. (0/75 نمره)

الف) پیرمرد از داخل (كاذيه – کازیه) روی میز یک پاکت کهنه برداشت.

کازیه (ص 61، 0/25 نمره)

ب) غرق غباریم و (غربت – قربت) با من بیا سمت باران

غربت، (ص 84، 0/25 نمره)

ج) از این تنگ ( خوار – خار) است اگر بگذرم

خوار، (ص 101، 0/25 نمره)

4- در هریک از موارد زیر، یک نادرستی املایی بیابید و درست آن را بنویسید. (0/5 نمره)

الف) شیرمرد عرصه تاوردهای حول، پور زال زر، جهان پهلو…

هول، (ص 110، 0/25 نمره)

ب) من هر چه تعارف می‌کنم تو بیشتر عبا و امتناع می‌ورزی.

آباء، (ص 136، 0/25 نمره)

ج) فاصله بچه‌های بی حفاض، با خاکریز کمتر می‌شد.

حفاظ، (ص 92،  0/25 نمره)

5- هریک از الگوهای زیر، با کدام جمله در ردیف مقابل مطابقت دارد؟ (یک جمله اضافی است) (0/5 نمره)

الف) ۳، (ص 54، 0/25 نمره)

ب) ۱، (ص 54، 0/25 نمره)

6- با توجه به سروده زیر، درستی یا نادرستی موارد داده شده را تعیین کنید. (0/5 نمره)

«بر لب آن چاه / سایه‌ای را دید / او شغاد، آن نابرادر بود؛ / که درون چه نگه می‌کرد و می‌خندید؛ / و صدای شوم و نامردانه‌اش در چاهسار گوش می‌پیچید»

الف) واژه «شغاد» نقش تبعی «بدل» دارد. درست  نادرست

نادرست، (ص 113، 0/25 نمره) (توضیح: شغاد، مسند و نابرادر، بدل است)

ب) در این سروده، «چاهسار گوش»، یک ترکیب اضافی و «آن چاه» یک ترکیب وصفی است.

درست نادرست 

درست، (ص 113، 0/25 نمره)

7- در نوشته زیر، نوع وابسته‌های وابسته مشخص شده را تعیین کنید. (0/5 نمره)

هنگام مراجعه به بانک اعتبارات ایران، سیصد تومان پول تهیه کرده بودم.

ایران: مضاف اليه مضاف اليه، (ص 61، 0/25 نمره)

تومان: مميّز، (ص 61، 0/25 نمره)

8- با توجه به مصراع « امروز می‌آید از باغ، بوی بهار من و تو»، به پرسش‌ها پاسخ دهید. (0/5 نمره)

الف) نوع «واو»، حرف ربط است یا عطف؟

عطف، (ص 84، 0/25 نمره)

ب) نقش دستوری گروه اسمی «بوی بهار من و تو» چیست؟

نهاد، (ص 84، 0/25 نمره)

9- با توجه به نوشته زیر، به پرسش‌ها پاسخ دهید. (0/5 نمره)

«همراهی با شما را دوست‌تر داشتم. بی آن که بدانید تعقیبتان کردم و نفهمیدم چه قدر از سنگرها فاصله گرفته‌ایم.»

الف) زمان کدام فعل ماضی نقلی» است؟

گرفته‌ایم، (ص 90، 0/25 نمره)

ب) در واژه «تعقیبتان»، مرجع ضمیر پیوسته «نان» چیست؟

شما، (ص 90، 0/25 نمره)

10- در عبارت «من بسیار کوشیده‌ام تا روی دست شاهان جا گرفته‌ام و برای آنان شکار کرده‌ام. آن به که مرا نیز معذور دارید.» (1 نمره)

الف) یک پیوند وابسته ساز و یک پیوند هم پایه ساز بیابید و بنویسید.

پیوند وابسته ساز: «تا» یا «که»، (0/25 نمره)

پیوند هم پایه ساز: و، (ص 121، 0/25 نمره)

ب) چه فعلی، حذف شده است؟ نوع حذف، لفظی است یا معنایی؟

است، (0/25 نمره)، به قرینه معنایی (معنوی)، (ص 121، 0/25 نمره)

11- در یک گروه اسمی، واژه «اسب» را با یک وابسته پیشین و یک وابسته پسین به کار ببرید. (0/5 نمره)

آن اسب تندرو، (0/5 نمره) ، (یا هر مثال درست دیگر)، (ص ۱۱۵)

12- مفهوم نشانه «ان» را در واژه‌های زیر بنویسید. (0/5 نمره)

الف) کوهان:

شباهت (مانند کوه)، (ص 152، 0/25 نمره)

ب) خندان:

صفت فاعلی، (ص 152، 0/25 نمره)

(قلمرو ادبی ۴ نمره)

13- نام صاحب هریک از آثار داده شده را از کمانک مقابل آن انتخاب کنید. (0/5 نمره)

الف) تمهیدات: (سهروردی / عین القضات همدانی)

عین القضات همدانی، (ص 53، 0/25 نمره)

ب) دری به خانه خورشید: (سلمان هراتی / پابلو نرودا)

سلمان هراتی، (ص 85، 0/25 نمره)

14- از بین آثار زیر، به ترتیب یک اثر از «شکسپیر» و یک اثر از «جمال زاده» بیایید. (0/5 نمره)

از پاریز تا پاریس – غزلواره‌ها – هوا را از من بگیر خنده‌ات را نه – کباب غاز – في حقيقة العشق

شکسپیر: غزلواره ها، (ص 155، 0/25 نمره)

جمال زاده: کباب غاز، (ص 140، 0/25 نمره)

15- آرایه متناسب با قسمت مشخص شده را از کمانک مقابل انتخاب کنید. (1 نمره)

الف) اطفال شاخ را به قدوم موسم ربیع کلاه شکوفه بر سر نهاده. (تشبيه / استعاره)

تشبیه، (ص 12، 0/25 نمره)

ب) از جمله نام‌های حسن، یکی جمال است و یکی کمال. (سجع / موازنه)

سجع، (ص 52، 0/25 نمره)

ج) یکی دشت با دیدگان پر زخون که تا او کی آید ز آتش برون (ایهام / مجاز)

مجاز، (ص 104، 0/25 نمره)

د) صدای توپخانه، صدای خشک کلاش را در خود هضم می‌کرد. (متناقض نما / حس‌آمیزی)

حس آمیزی، (ص 92، 0/25 نمره)

16- با توجه به منطق الطّیر عطار، هر یک از پرندگان زیر، نماد چه کسانی هستند؟ (0/2 نمره)

الف) باز شکاری:

باز: انسان‌های درباری و صاحب منصب، (جاه طلب) (ص 121، 0/25 نمره)

ب) سیمرغ:

سیمرغ: نماد حق تعالی یا خداوند، (ص 122، 0/25 نمره) (برای هریک از پرندگان یک مفهوم نمادین کافی است)

17- در هریک از بیت‌های ردیف اول کدام یک از آرایه‌های ردیف دوم به کار رفته است؟

۱) اغراق، (ص 103، 0/25 نمره)

۲) تلمیح، (ص 26، 0/25 نمره)

۳) حسن تعلیل، (ص 34، 0/25 نمره)

18- در کدام یک از ابیات زیر، زمینه قهرمانی حماسه، بارز است؟ (0/25 نمره)

۱) سیاوش سیه را به تندی بتاخت نشد تنگ دل، جنگ آتش بساخت

۲) پراگنده کافور بر خویشتن چنان چون بود رسم و ساز کفن

۳) بدان گاه سوگند پرمایه شاه چنین بود آیین و این بود راه

۴) سراسر همه دشت بریان شدند بر آن چهر خندانش گریان شدند

گزینه یک (ص 104، 0/25 نمره)

19- مفهوم کنایه‌های مشخص شده را بنویسید. (0/5 نمره)

الف) در بذله و لطیفه نوک جمع را چیده است.

فرصت صحبت را از همه گرفته است. (بر همه مسلط شده است)، (ص 137، 0/25 نمره)

ب) هنوز دستگیرش نشده بود که مقصود من چیست.

درنیافته بود، نفهمیده بود، (ص 137، 0/25 نمره)

قلمرو فکری (8/5 نمره)

20- معنی هریک از موارد زیر را به نثر روان بنویسید.

الف- گفت از بهر غرامت جامه‌ات بیرون کنم (0/5 نمره)

گفت: برای جریمه و تاوان، لباست را از تو می‌گیرم. (ص 19، 0/5 نمره)

ب- مزینان از هزار و صد سال پیش هنوز بر همان مهر و نشان است که بود. (0/5 نمره)

مزینان مدت زمان زیادی است که تغییری نکرده است، (ص 70، 0/5 نمره)

ج- تن ز جان و جان ز تن مستور نیست (0/5 نمره)

جسم از روح و روح از جسم پوشیده نیست. (ص 46، 0/5 نمره)

د- چو او را بدیدند برخاست غو که آمد ز آتش برون شاه نو (0/5 نمره)

وقتی مردم سیاوش را دیدند، فریاد شادی سردادند که شاهزاده از آتش به سلامتی بیرون آمد. (ص 104، 0/5 نمره)

هـ – آری اکنون تهمتن با رخش غیرتمند / در بُنِ این چاه آبش زهر شمشیر و سِنان، گم بود (0/75 نمره)

آری اکنون رستم در ته چاهی که به جای آب، زهر شمشیر و سرنیزه داشت، محو شده بود، (ص 112، 0/75 نمره)

و- اگر دیدی به ناگاه / خون من بر سنگ فرش خیابان جاری است / بخند؛ زیرا خنده تو / برای دستان من / شمشیری است آخته (0/75 نمره)

اگر دیدی که من زخمی و در حال جان دادن هستم، تو شاد باش ؛ زیرا خنده تو برای دستان من مانند شمشیر برکشیدهای است و به من توان مبارزه می‌بخشد. (ص 150، 0/75 نمره)

ز- هر روز باید ذکری واحد را مکرّر بخوانم/: «که تو از آن منی و من از آن تو» (0/5 نمره)

هر روز باید سخن یکسانی را تکرار کنم و آن این که: تو متعلق به منی و من متعلق به تو هستم. (ص 155، 0/5 نمره)

به پرسش‌های مربوط به درک مطلب پاسخ دهید.

21- مفهوم کلّی هریک از ابیات زیر را بنویسید. (0/5 نمره)

الف) هر که جز ماهی ز آبش سیر شد هر که بی روزی است روزش دیر شد

اشتیاق پایان ناپذیر عاشق، (ص 50، 0/25 نمره)

ب) خانه‌ای کارش ود از دست اجانب آباد ز اشک ویران کُنش آن خانه که بیت الحَزَن است

بیگانه ستیزی، (ص 26، 0/25 نمره)

22- با توجّه به بیت زیر از «دماوندیه»، منظور از بخش‌های مشخّص شده چیست؟ (0/5 نمره)

ای مادر سر سپید بشنو این پند سیاه بخت فرزند

مادر سرسپید: دماوند، (ص 35، 0/25 نمره)

سیاه بخت فرزند: شاعر (بهار) (ص 35، 0/25 نمره)

23- مقصود نهایی شاعر از مصراع دوم بیت زیر چیست؟ (0/5 نمره)

«چون رود امیدوارم بی تابم و بی قرارم من می‌روم سوی دریا، جای قرار من و تو»

با اتحاد و یکپارچگی می‌توان به پیروزی و آرامش رسید، (ص 85، 0/5 نمره)

24- با توجه به بیت‌های زیر، دلیل نگرانی کاووس درباره زن و فرزندش چیست؟ (0/5 نمره)

«پراندیشه شد جان کاووس کی ز فرزند و س ودابه نیک پی

کزین دو یکی گر شود نابه کار از آن پس که خواند مرا شهریار؟»

اگر یکی از این دو نفر (سیاوش یا سودابه) گناهکار باشد، دیگر کسی او را پادشاه نمی‌داند. (ص 101، 0/5 نمره)

25- در بیت زیر توصیه شاعر به انسان عاقل چیست؟ (0/5 نمره)

«سخنِ گفته دگر باز نباید به دهن اوّل اندیشه کند مرد که عاقل باشد»

سنجیده سخن گفتن (پرورده گویی)، (ص 142، 0/5 نمره)

26- شاعر در سروده زیر، شعر خود را معیار سنجش چه می‌داند؟ (0/5 نمره)

«قصّه است این، قصه؛ آری قصّه درد است / شعر نیست؛ / این معیار مهر و کین مرد و نامرد است»

معیار سنجش دوستی و دشمنی مردان و ناجوانمردان، (ص 110، 0/5 نمره)

27- در نوشته زیر، منظور نویسنده را از قسمت‌های مشخص شده بنویسید. (0/5 نمره)

گفت: «به من دخلی ندارد! ماشاالله هفت قرآن به میان، پسرعموی خودت است.

دخلی ندارد: ربطی ندارد، (ص 133، 0/25 نمره)

هفت قرآن به میان: چشم نخورد، (بلا به دور باشد) (ص 133، 0/25 نمره)

28- با توجه به واژه‌های داخل كمانک، هریک از بیت‌های زیر، یاد آور کدام وادی عرفانی منطق الطّیر است؟ (0/5 نمره)

الف) هشت جنّت نیز اینجا مرده‌ای است هفت دوزخ همچو یخ افسرده‌ای است (طلب / استغنا)

وادی چهارم یا استغنا، (ص 123، 0/25 نمره)

ب) وصلت آن کس یافت کز خود شد فنا هرکه فانی شد زخود، مردانه‌ای است (فقر و فنا/ توحید)

وادی هفتم با فقر و فنا، (ص 127، 0/25 نمره)

29- بیت‌های داده شده در هر ردیف جدول زیر، یک مفهوم مشترک دارند؛ آن مفهوم را از ستون مقابل انتخاب کنید. (0/5 نمره)

۱) الف، (ص 19 و 20، 0/25 نمره)

۲) ب، (ص 53 و 56، 0/25 نمره)

موفق باشید