دعای مطالعه [ نمایش ]
بِسْمِ الله الرَّحْمنِ الرَّحیمِ
اَللّهُمَّ اَخْرِجْنى مِنْ ظُلُماتِ الْوَهْمِ
خدايا مرا بيرون آور از تاريكىهاى وهم،
وَ اَكْرِمْنى بِنُورِ الْفَهْمِ
و به نور فهم گرامى ام بدار،
اَللّهُمَّ افْتَحْ عَلَيْنا اَبْوابَ رَحْمَتِكَ
خدايا درهاى رحمتت را به روى ما بگشا،
وَانْشُرْ عَلَيْنا خَزائِنَ عُلُومِكَ بِرَحْمَتِكَ يا اَرْحَمَ الرّاحِمينَ
و خزانههاى علومت را بر ما باز كن به امید رحمتت اى مهربانترين مهربانان.
عدالت آموزشی، بستر رشد و پیشرفت حقیقی
عدالت آموزشی نه صرفاً یک شعار اجتماعی، بلکه شالودهای است که بر آن، بنای رشد فردی و پیشرفت جمعی استوار میشود. هنگامی که فرصتهای یادگیری بهطور برابر در اختیار همگان قرار گیرد، استعدادهای نهفته در هر گوشهای از جامعه مجال شکوفایی مییابند. عدالت آموزشی یعنی شکستن دیوارهای تبعیض و فراهم آوردن دسترسی برابر به منابع دانایی، تا هیچ کودکی در حاشیه نماند و هیچ استعدادی در خاموشی فراموش نشود.
رشد حقیقی جامعه، زمانی معنا مییابد که آموزش، امتیاز گروهی خاص نباشد؛ بلکه میراث مشترکی باشد برای تمام فرزندان این سرزمین. عدالت آموزشی پلی است که فاصلهی میان فقر و توانگری، مرکز و حاشیه، و امروز و فردا را کوتاه میکند. جامعهای که به این اصل پایبند باشد، در واقع سرمایهگذاری بر بزرگترین ثروت خویش ــ یعنی سرمایه انسانی ــ کرده است.
پیشرفت پایدار، ثمرهی عدالت در آموزش است. در غیاب عدالت آموزشی، شکافهای اجتماعی عمیقتر شده و چرخهی نابرابری بازتولید میشود. اما هنگامی که هر فرد، فارغ از طبقه، جنسیت، قومیت یا موقعیت جغرافیایی، امکان دستیابی به آموزش باکیفیت را داشته باشد، مسیر تعالی فردی و شکوفایی ملی هموار میشود.
عدالت آموزشی چراغی است که راه آینده را روشن میسازد؛ چراغی که نهتنها به رشد علمی و اقتصادی میانجامد، بلکه روح جامعه را به ارزشهایی چون همبستگی، برابری و کرامت انسانی پیوند میزند. در سایهی چنین عدالتی است که «رشد» به معنای بالندگی فردی و «پیشرفت» به معنای تعالی جمعی، همزمان و هماهنگ تحقق مییابند.
امروز بیش از هر زمان دیگر نیازمند نهادهایی هستیم که این آرمان را به عمل بدل کنند. آیندهنگاران مغز با مدیریت داریوش طاهری گامی استوار در این مسیر نهاده است؛ مسیری که در آن عدالت آموزشی نه یک رؤیا، بلکه یک واقعیت تحققیافته خواهد بود.
آیندهنگاران مغز:
«عدالت آموزشی، بیداری اندیشهها، شکوفایی فردا»
کتاب الکترونیکی پرسشهای دو گزینهای
پرسشهای دو گزینهای و خط به خط گفتارهای زیستشناسی چیست و گسترهٔ حیات؛ برای دانلود اینجا کلیک کنید.
برای مشاهده «کتاب الکترونیکی» کلیک کنید.
کتاب الکترونیکی تعمیق و تثبیت یادگیری زیستشناسی
پرسشهای جاهای خالی و خط به خط گفتار یاختههای بافت عصبی؛ برای دانلود اینجا کلیک کنید.
برای مشاهده «کتاب الکترونیکی» کلیک کنید.
ویرایش بر اساس کتاب چاپ ۱۴۰۲
تولیدمثل نهاندانگان
نهاندانگان تنها گروه از گیاهاناند که گل تولید میکنند. تولید گل برای گیاهان هزینهبر است؛ بهویژه تولید گلهایی که رنگهای گوناگون، ترکیبات معطر و شهد دارند. آیا میدانید چرا؟ با وجود این، گیاهان گلدار بیشترین گیاهان روی زمیناند و توانستهاند پهنۀ وسیعی از زمین را به خود اختصاص دهند. داشتن گل چه مزایایی دارد؟ چرا گوناگونی جانورانی مانند حشرهها در زیستگاهی با گیاهان گلدار بیشتر است؟ گل چه ساختاری دارد و چه فرآیندهایی در آن انجام میشود؟
گفتار ۱. تولیدمثل غیرجنسی
فرض کنید گیاهی مانند یک بوتۀ گل سرخ یا یک درخت انگور دارید و میخواهید آن را تکثیر کنید. آیا صبر میکنید تا دانه تولید کنند و دانههای آنها را میکارید، یا روش دیگری به کار میبرید؟
تکثیر با بخشهای رویشی
گیاهان میتوانند به روش غیرجنسی و با استفاده از بخشهای رویشی، یعنی ساقه، برگ و ریشه تکثیر یایند. مثلاً روی ریشۀ درخت آلبالو، جوانههایی تشکیل میشود که از رشد آنها درختهای آلبالو ایجاد میشوند. چنین تولیدمثلی از نوع غیرجنسی، یا رویشی است. تولیدمثل غیرجنسی را چگونه توصیف میکنید؟
یادآوری:
گیاهان را بر اساس صفتهای داشتن یا نداشتن آوند، دانه و گل بهطور کلی گروهبندی میکنند.
شکل ۱- تشکیل درختهای جدید از جوانههای روی ریشه.
معمولاً برای تکثیر گیاهان از بخشهای رویشی گیاه استفاده میکنیم. شاید شما هم با گذاشتن قطعههایی از ساقه در خاک یا آب، گیاهی را تکثیر کرده باشید. در این حالت برای تکثیر گیاه، روش قلمه زدن را به کار بردهاید (شکل ۲-الف). به نظر شما قطعهای از ساقه که گیاه جدید ایجاد میکند، چه چیزی باید داشته باشد؟
پیوند زدن یکی دیگر از روشهای تکثیر رویشی است. در این روش قطعهای از یک گیاه مانند جوانه یا شاخه به نام پیوندک، روی تنۀ گیاه دیگری که به آن پایه میگویند، پیوند زده میشود (شکل ۲-ب). گیاه پایه ویژگیهایی مانند مقاومت به بیماریها، سازگار با خشکی یا شوری دارد، در حالی که گیاهی که پیوندک از آن گرفته میشود، مثلاً میوۀ مطلوب دارد.
یادآوری
گیاهان بر اساس صفتهای داشتن یا نداشتن آوند، دانه و گل به طور کلی گروهبندی میکنند.
در روش خوابانیدن بخشی از ساقه یا شاخه را که دارای گره است، با خاک میپوشانند. بعد از مدتی از محل گره، ریشه و ساقۀ برگدار ایجاد میشود که با جدا کردن از گیاه مادر، پایۀ جدیدی ایجاد میشود (شکل۲-پ).
شکل ۲- روشهای متفاوت تکثیر رویشی در گیاهان. الف) قلمه زدن، ب) پیوند زدن، پ) خوابانیدن.
فعالیت ۱
با مراجعه به یک مرکز پرورش گل، یا گلفروشی دربارۀ روش تکثیر رویشی گیاهان متفاوت، گزارش تصویری تهیه و در کلاس ارائه دهید.
تخصصیافتهها
انواعی از ساقهها در گیاهان وجود دارند که برای تولیدمثل غیرجنسی ویژه شدهاند. زمینساقه (ریزوم)، غده، پیاز و ساقۀ رونده، نمونههایی از ساقههای ویژه شده برای تولیدمثل غیرجنسیاند.
زمینساقه، بهطور افقی زیر خاک رشد میکند و همانند ساقۀ هوایی جوانه انتهایی و جانبی دارد. این ساقه به موازات رشد افقی خود در زیر خاک، پایههای جدیدی در محل جوانهها تولید میکند. زنبق از گیاهانی است که زمینساقه دارد (شکل ۳-الف).
غده، ساقهای زیرزمینی است که به علت ذخیرۀ مادۀ غذایی در آن متورم شده است. سیبزمینی چنین ساقهای است. هر یک از جوانههای تشکیل شده در سطح غدۀ سیبزمینی، به یک گیاه تبدیل میشود (شکل ۳-ب). برای تکثیر سیبزمینی، آن را به قطعههای جوانهدار تقسیم میکنند و در خاک میکارند.
پیاز، ساقه زیرزمینی کوتاه و تکمهمانندی است که برگهای خوراکی به آن متصلاند (شکل ۳-پ). پیاز خوراکی چنین ساختاری است. نرگس و لاله نیز پیاز دارند. از هر پیاز تعدادی پیاز کوچک تشکیل میشود که هر کدام، یک گیاه ایجاد میکند.
ساقۀ رونده، بهطور افقی روی خاک رشد میکند (شکل 3-ت). گیاه توتفرنگی ساقۀ رونده دارد. گیاهان توتفرنگی جدیدی در محل گرهها، ایجاد میشوند.
شکل ۳- ساقههای تخصصیافته برای تولیدمثل غیرجنسی.
فعالیت ۲
الف) نمونههایی از ساقههای زیرزمینی را به کلاس بیاورید و در گروه خود مقایسه کنید.
ب) شلغم و سیبزمینی را با هم مقایسه کنید. آیا شلغم همانند سیبزمینی ساقه است؟ چه استدلالی برای پاسخ خود دارید؟
بیشتر بدانید
تثبیت خاک
گندمیانی مانند مَرغ که زمینساقه دارند، ضمن اشغال سطح وسیعی از خاک، در تثبیت آن نیز نقش دارند.
فنّاوری و تکثیر گیاهان
از فن کشت بافت برای تولید گیاهان با ویژگیهای مطلوب و تولید انبوه آنها در آزمایشگاه استفاده میشود. در این فن، یاخته یا قطعهای از بافت گیاهی در محیط کشت گذاشته میشود. این محیط دارای مواد مورد نیاز برای رشد و نمو گیاه است. یاخته و بافت در شرایط مناسب، با تقسیم رشتمان، تودهای از یاختههای همشکل را به وجود میآورند که کال نامیده میشود. کال میتواند به گیاهانی تمایز یابد که از نظر ژنی یکساناند. همۀ مراحل کشت بافت در محیطی کاملاً سترون انجام میشود (شکل ۴).
شکل ۴- ایجاد گیاه از کال در کشت بافت.
بیشتر بدانید
گیاه در شیشه
با استفاده از فن کشت بافت میتوان گیاهی گلدار را در ظرفهای شیشهای پرورش داد.
فعالیت ۳
فرض کنید از شما خواستهاند که با استفاده از یاختههای مجزای پارانشیمی، گیاهی را به روش کشت بافت تکثیر دهید. توضیح دهید این یاختهها را از چه سامانۀ بافتی جدا میکنید و چگونه این کار را انجام میدهید؟
📘 زیستشناسی را بازی کنید و موفقیت را تجربه کنید
با جایخالیهای تعاملی، متنها را خودتان کامل کنید، فکر کنید و یاد بگیرید. فوراً کلیک کنید و تجربه یادگیری تعاملی را آغاز کنید!
سلام و درود
«تکرار مادر مهارتهاست»
در راستای افزایش مهارت شما آزمونهای متنوع و زیادی از خط به خط این گفتار برای شما آماده شده است. هر آزمون دارای ۲۰ سوال ۲ گزینهای است.
برای تثبیت مطلب در حافظه و یادگیری هر چه بیشتر مطلب، در آزمونهای آنلاین «آیندهنگاران مغز» شرکت کنید.
برای شرکت در انواع آزمونهای آنلاین «گفتار تولید مثل غیرجنسی» بر لینک زیر کلیک کنید:
در ادامه خود را بیازمایید:
عالی