دعای مطالعه [ نمایش ]
بِسْمِ الله الرَّحْمنِ الرَّحیمِ
اَللّهُمَّ اَخْرِجْنى مِنْ ظُلُماتِ الْوَهْمِ
خدايا مرا بيرون آور از تاريكىهاى وهم،
وَ اَكْرِمْنى بِنُورِ الْفَهْمِ
و به نور فهم گرامى ام بدار،
اَللّهُمَّ افْتَحْ عَلَيْنا اَبْوابَ رَحْمَتِكَ
خدايا درهاى رحمتت را به روى ما بگشا،
وَانْشُرْ عَلَيْنا خَزائِنَ عُلُومِكَ بِرَحْمَتِكَ يا اَرْحَمَ الرّاحِمينَ
و خزانههاى علومت را بر ما باز كن به امید رحمتت اى مهربانترين مهربانان.
عدالت آموزشی، بستر رشد و پیشرفت حقیقی
عدالت آموزشی نه صرفاً یک شعار اجتماعی، بلکه شالودهای است که بر آن، بنای رشد فردی و پیشرفت جمعی استوار میشود. هنگامی که فرصتهای یادگیری بهطور برابر در اختیار همگان قرار گیرد، استعدادهای نهفته در هر گوشهای از جامعه مجال شکوفایی مییابند. عدالت آموزشی یعنی شکستن دیوارهای تبعیض و فراهم آوردن دسترسی برابر به منابع دانایی، تا هیچ کودکی در حاشیه نماند و هیچ استعدادی در خاموشی فراموش نشود.
رشد حقیقی جامعه، زمانی معنا مییابد که آموزش، امتیاز گروهی خاص نباشد؛ بلکه میراث مشترکی باشد برای تمام فرزندان این سرزمین. عدالت آموزشی پلی است که فاصلهی میان فقر و توانگری، مرکز و حاشیه، و امروز و فردا را کوتاه میکند. جامعهای که به این اصل پایبند باشد، در واقع سرمایهگذاری بر بزرگترین ثروت خویش ــ یعنی سرمایه انسانی ــ کرده است.
پیشرفت پایدار، ثمرهی عدالت در آموزش است. در غیاب عدالت آموزشی، شکافهای اجتماعی عمیقتر شده و چرخهی نابرابری بازتولید میشود. اما هنگامی که هر فرد، فارغ از طبقه، جنسیت، قومیت یا موقعیت جغرافیایی، امکان دستیابی به آموزش باکیفیت را داشته باشد، مسیر تعالی فردی و شکوفایی ملی هموار میشود.
عدالت آموزشی چراغی است که راه آینده را روشن میسازد؛ چراغی که نهتنها به رشد علمی و اقتصادی میانجامد، بلکه روح جامعه را به ارزشهایی چون همبستگی، برابری و کرامت انسانی پیوند میزند. در سایهی چنین عدالتی است که «رشد» به معنای بالندگی فردی و «پیشرفت» به معنای تعالی جمعی، همزمان و هماهنگ تحقق مییابند.
امروز بیش از هر زمان دیگر نیازمند نهادهایی هستیم که این آرمان را به عمل بدل کنند. آیندهنگاران مغز با مدیریت داریوش طاهری گامی استوار در این مسیر نهاده است؛ مسیری که در آن عدالت آموزشی نه یک رؤیا، بلکه یک واقعیت تحققیافته خواهد بود.
آیندهنگاران مغز:
«عدالت آموزشی، بیداری اندیشهها، شکوفایی فردا»
کتاب الکترونیکی پرسشهای دو گزینهای
پرسشهای دو گزینهای و خط به خط گفتارهای زیستشناسی چیست و گسترهٔ حیات؛ برای دانلود اینجا کلیک کنید.
برای مشاهده «کتاب الکترونیکی» کلیک کنید.
کتاب الکترونیکی تعمیق و تثبیت یادگیری زیستشناسی
پرسشهای جاهای خالی و خط به خط گفتار یاختههای بافت عصبی؛ برای دانلود اینجا کلیک کنید.
برای مشاهده «کتاب الکترونیکی» کلیک کنید.
ویرایش شده بر اساس کتاب چاپ ۱۴۰۲
تولیدمثل جنسی
با ساختار گل در سالهای گذشته آشنا شدهاید. میدانید گل بخشهای متفاوتی دارد. نام بخشهایی از گل را که به یاد دارید، بنویسید. هر یک از این بخشها چه کاری انجام میدهد؟
هر گلی کامل نیست
گل ساختاری اختصاص یافته برای تولیدمثل جنسی است. گلی که در شکل ۵ میبینید دارای گلبرگ، کاسبرگ، پرچم و مادگی است که روی بخشی به نام نهنج قرار دارند. نهنج وسیع و ممکن است صاف، برآمده یا گود باشد.
اجزای گل در چهار حلقۀ هممرکز تشکیل میشوند. کاسبرگها در خارجیترین حلقه قرار میگیرند. گلبرگها در حلقۀ دوم و معمولاً به رنگهای متفاوت وجود دارند. آیا میدانید رنگی بودن گلبرگها چه اهمیتی دارد؟ پرچمها در حلقۀ سوم و مادگی در چهارمین حلقه تشکیل میشوند.
مادگی گل از یک یا تعدادی برچه ساخته شده است. در واقع برچه واحد سازندۀ مادگی است. در مادگیهای چند برچهای، ممکن است فضای مادگی با دیوارۀ برچهها از هم جدا شوند (شکل ۵-ب).
شکل ۵– الف) گل در گیاه آلبالو، ب) مادگی تک برچهای و چند برچهای
فعالیت ۴
چند نوع گل را با تعداد گلبرگهای چهار تا شش به کلاس بیاورید.
الف) تک لپه یا دو لپهای بودن آنها را مشخص کنید.
ب) تعداد هر یک از اجزای دیگر گل چیست؟
پ) گلها را به دقت با ذرهبین مشاهده و ویژگیهای هر یک از اجزا را یادداشت کنید.
ت) با استفاده از تیغ برشهای طولی و عرضی از مادگی گل، تهیه و آنچه را میبینید یادداشت و ترسیم کنید.
ث) با استفاده از دادههایی که به دست آوردهاید. ساختار هر گل را گزارش کنید.
آیا در همۀ گلها این چهار حلقۀ تشکیل میشوند؟ مشاهدۀ گل در گیاهان متفاوت نشان میدهد، چنین چیزی نیست؛ بنابراین، گلها را بر اساس وجود هر چهار حلقه یا نبودن بعضی حلقهها در دو گروه گلهای کامل یا ناکامل قرار میدهند. همچنین گلهایی که هر دو حلقۀ پرچم و مادگی را داشته باشند، گل دوجنسی و آنهایی که فقط یکی از این حلقهها را دارند. گل تکجنسی مینامند (شکل ۶).
شکل ۶- گلهای تکجنسی در گیاه کدو.
تشکیل یاختههای جنسی
میدانید که در تولیدمثل جنسی از لقاح یاختۀ جنسی نر با یاختۀ جنسی ماده، تخم ایجاد میشود. یاختۀ جنسی نر در گیاهانی مانند خزه، همانند یاختۀ جنسی نر در جانوران وسیلۀ حرکتی دارد و میتواند در قطرههای آب یا رطوبتی که سطح گیاه را پوشانده، شنا کند و خود را به یاختۀ جنسی ماده برساند؛ اما یاختۀ جنسی نر در گیاهان گلدار وسیلۀ حرکتی ندارد؛ بنابراین، در این گیاهان برای انتقال یاختۀ جنسی نر ساختاری به نام لولۀ گرده تشکیل میشود.
بیشتر بدانید
چندین گل
برخی گلها مانند گل آفتابگردان، اجتماعی از چندین گل کوچک یا گلچهاند. در گل آفتابگردان گلچههای بیرونی ماده و گلچههای درونی دوجنسیاند.
به شکل ۷ نگاه کنید. کیسههای گرده در بساک تشکیل میشوند و یاختههای دولاد دارند. از تقسیم کاستمان این یاختهها، چهار یاختۀ تکلاد ایجاد میشود که در واقع گردههای نارساند. هر یک از این یاختهها با انجام دادن تقسیم رشتمان و تغییراتی در دیواره به دانۀ گرده رسیده تبدیل میشود. دانۀ گرده رسیده یک دیوارۀ خارجی، یک دیوارۀ داخلی، یک یاخته رویشی و یک یاختۀ زایشی دارد.
تخمدان که به صورت بخشی متورم در گل دیده میشود، محل تشکیل تخمکهاست. تخمک پوششی دولایهای دارد که یاختههای دولادی را در بر میگیرد. مجموع این یاختهها، بافتی به نام بافت خورش را میسازند (شکل ۷).
یکی از یاختههای بافت خورش بزرگ میشود و با تقسیم کاستمان چهار یاختۀ تکلادی ایجاد میکند. از این چهار یاخته فقط یکی باقی میماند که با تقسیم رشتمان، ساختاری به نام کیسۀ رویانی با تعدادی یاخته ایجاد میکند. تخمزا و یاختۀ دوهستهای از یاختههای کیسهرویانیاند که در لقاح با یاختههای جنسی نر شرکت میکنند.
شکل ۷- تشکیل دانههای گرده و کیسۀ رویانی.
بیشتر بدانید
طلای سرخ
زعفران گیاهی تکلپه و چند ساله است. زعفران با نوعی ساقۀ زیرزمینی به نام بُنه تکثیر میشود. در بُنه بر خلاف پیاز مواد غذایی در برگها ذخیره نمیشود؛ بلکه در ساقه تجمع مییابند. پوشش گل زعفران شش قسمتی است. کلالۀ سه رشتهای و قرمز رنگ آن برای مزهدار و معطر کردن خوراکیها به کار میرود. زعفران از صادرات مهم ایران است.
گردهافشانی و لقاح
با شکافتن دیوارۀ بساک، گردهها رها میشوند (شکل 8-الف). دیوارۀ خارجی دانههای گرده منفذدار و ممکن است صاف یا دارای تزئیناتی باشد (شکل ۸-ب).
شکل ۸- الف) شکوفایی بساک و رها شدن دانههای گرده؛ ب) انواعی از دانههای گرده در مشاهده با میکروسکوپ الکترونی.
دانههای گرده به وسیلۀ باد، آب و جانوران در محیط پراکنده و از گلی به گل دیگر منتقل میشوند. به انتقال دانۀ گرده از بساک به کلاله گردهافشانی میگویند. در صورتی که کلاله گرده را بپذیرد، یاختۀ رویشی رشد میکند و از رشد آن لولۀ گرده تشکیل میشود. لولۀ گرده به درون بافت کلاله و خامه نفوذ میکند و همراه با خود، دو زامه را که از تقسیم یاختۀ زایشی در لولۀ گرده ایجاد شدهاند، به سمت تخمک و کیسه رویانی میبرد (شکل ۹).
شکل ۹- مراحل تشکیل تخم اصلی و تخم ضمیمه.
بیشتر بدانید
گردهها
کاروتنوئیدها از ترکیبات دیوارۀ گردهاند؛ به همین علت دانههای گرده به رنگهای متفاوت زرد، یا نارنجی دیده میشوند. دانههای گرده به علت داشتن پروتئین و چربی، منبع غذایی جانوران گردهافشان نیز هستند. امروزه یکی از زمینههای پژوهشی در دنیای علم، شناسایی ترکیبات دانههای گرده و بررسی اثر آنها بر سلامت انسان است.
از آمیزش یکی از زامهها با یاختۀ تخمزا، تخم اصلی تشکیل میشود. این تخم به رویان نمو مییابد. زامۀ دیگر با یاختۀ دو هستهای آمیزش مییابد که نتیجۀ آن تشکیل تخم ضمیمه است. تخم ضمیمه با تقسیمهای متوالی بافتی به نام درون دانه (آندوسپرم) را ایجاد میکند. این بافت از یاختههای پارانشیمی ساخته شده و ذخیره غذایی برای رشد رویان است (شکل ۹). همینطور که دیدید، دو لقاح رخ میدهد، به همین علت گفته میشود که نهاندانگان لقاح مضاعف یا دوتایی دارند.
اگر هستۀ تخمِ ضمیمه تقسیم شود، اما تقسیم سیتوپلاسم انجام نگیرد، بافت دروندانه به صورت مایع دیده میشود. شیر نارگیل مثالی از چنین بافتی است. در حالی که بخش گوشتی و سفیدرنگ نارگیل، دروندانهای است که در آن تقسیم سیتوپلاسم نیز انجام شده است (شکل ۱۰).
شکل ۱۰– دروندانه در نارگیل به حالت مایع و جامد است.
واژهشناسی
درون دانه (endosperm/اندوسپرم) endo به معنای درون و sperm به معنی دانه است. بافت ذخیرهای درون دانه با این نام خوانده میشود که واژه درون دانه با تعریف علمی آن مطابقت دارد.
گلها و گردهافشانها
به نظر شما گلها چه ویژگیهایی باید داشته باشند که جانوران را به سمت خود جلب کنند؟ جانورانی که گردهها را از گلی به گل دیگر منتقل میکنند، گردهافشان نامیده میشوند. پیکر این جانوران، هنگام تغذیه از گلها به دانههای گرده آغشته میشود و به این ترتیب، دانههای گرده را از گلی به گل دیگر منتقل میکنند (شکل ۱۱). رنگهای درخشان، بوهای قوی و شهد گلها از عوامل جذب جانوران به سمت گلها هستند.
شکل ۱۱- گردهافشانی به وسیلۀ جانوران.
زنبورهای عسل گلهایی را گردهافشانی میکنند که شهد آنها قند فراوانی داشته باشد؛ همچنین این گلها علائمی دارند که فقط در نور فرابنفش دیده میشوند و زنبور را به سوی شهد گل هدایت میکنند (شکل ۱۲).
شکل ۱۲- گل قاصد آنطور که ما میبینیم (الف) آنطور که زنبور میبیند (ب).
گردهافشانی بعضی گیاهان وابسته به باد است. این گیاهان تعداد فراوانی گلهای کوچک تولید میکنند و فاقد رنگهای درخشان، بوهای قوی و شیرهاند (شکل ۱۳).
شکل ۱۳- گل در درخت بلوط که گردهافشانی آن را باد انجام میدهد. چرا تعداد گل در چنین گیاهانی فراوان است؟
فعالیت ۵
الف) بعضی گردهافشانها، مانند خفاش در شب تغذیه میکنند. به نظر شما گلهایی که به وسیلۀ این جانوران گرده افشانی میشوند، چه ویژگیهایی دارند؟ با مراجعه به منابع معتبر درستی نظر خود را بررسی و نتیجه را گزارش کنید.
ب) با توجه به ویژگی گلها در گیاهانی که با جانوران یا باد گردهافشانی میشوند، نوع گردهافشانی را در گیاهان محیط پیرامون خود پیشبینی و گزارش کنید.
بیشتر بدانید
گلهای فریبکار!
بعضی گلها حشرات را فریب میدهند. مثلاً گل رافلزیا بوی گوشت گندیده میدهد و مگسها را به سمت خود میکشاند. مگسها چیزی گیرشان نمیآید، اما وقتی از روی گل بلند میشوند، گردههای آن را با خود به گل دیگر میبرند.
📘 زیستشناسی را بازی کنید و موفقیت را تجربه کنید
با جایخالیهای تعاملی، متنها را خودتان کامل کنید، فکر کنید و یاد بگیرید. فوراً کلیک کنید و تجربه یادگیری تعاملی را آغاز کنید!
سلام و درود
«تکرار مادر مهارتهاست»
در راستای افزایش مهارت شما آزمونهای متنوع و زیادی از خط به خط این گفتار برای شما آماده شده است. هر آزمون دارای ۲۰ سوال ۲ گزینهای است.
برای تثبیت مطلب در حافظه و یادگیری هر چه بیشتر مطلب، در آزمونهای آنلاین «آیندهنگاران مغز» شرکت کنید.
برای شرکت در انواع آزمونهای آنلاین «گفتار تولید مثل جنسی» بر لینک زیر کلیک کنید:
در ادامه خود را بیازمایید:
عالی