دعای مطالعه [ نمایش ]
بِسْمِ الله الرَّحْمنِ الرَّحیمِ
اَللّهُمَّ اَخْرِجْنى مِنْ ظُلُماتِ الْوَهْمِ
خدايا مرا بيرون آور از تاريكىهاى وهم،
وَ اَكْرِمْنى بِنُورِ الْفَهْمِ
و به نور فهم گرامى ام بدار،
اَللّهُمَّ افْتَحْ عَلَيْنا اَبْوابَ رَحْمَتِكَ
خدايا درهاى رحمتت را به روى ما بگشا،
وَانْشُرْ عَلَيْنا خَزائِنَ عُلُومِكَ بِرَحْمَتِكَ يا اَرْحَمَ الرّاحِمينَ
و خزانههاى علومت را بر ما باز كن به امید رحمتت اى مهربانترين مهربانان.
عدالت آموزشی، بستر رشد و پیشرفت حقیقی
عدالت آموزشی نه صرفاً یک شعار اجتماعی، بلکه شالودهای است که بر آن، بنای رشد فردی و پیشرفت جمعی استوار میشود. هنگامی که فرصتهای یادگیری بهطور برابر در اختیار همگان قرار گیرد، استعدادهای نهفته در هر گوشهای از جامعه مجال شکوفایی مییابند. عدالت آموزشی یعنی شکستن دیوارهای تبعیض و فراهم آوردن دسترسی برابر به منابع دانایی، تا هیچ کودکی در حاشیه نماند و هیچ استعدادی در خاموشی فراموش نشود.
رشد حقیقی جامعه، زمانی معنا مییابد که آموزش، امتیاز گروهی خاص نباشد؛ بلکه میراث مشترکی باشد برای تمام فرزندان این سرزمین. عدالت آموزشی پلی است که فاصلهی میان فقر و توانگری، مرکز و حاشیه، و امروز و فردا را کوتاه میکند. جامعهای که به این اصل پایبند باشد، در واقع سرمایهگذاری بر بزرگترین ثروت خویش ــ یعنی سرمایه انسانی ــ کرده است.
پیشرفت پایدار، ثمرهی عدالت در آموزش است. در غیاب عدالت آموزشی، شکافهای اجتماعی عمیقتر شده و چرخهی نابرابری بازتولید میشود. اما هنگامی که هر فرد، فارغ از طبقه، جنسیت، قومیت یا موقعیت جغرافیایی، امکان دستیابی به آموزش باکیفیت را داشته باشد، مسیر تعالی فردی و شکوفایی ملی هموار میشود.
عدالت آموزشی چراغی است که راه آینده را روشن میسازد؛ چراغی که نهتنها به رشد علمی و اقتصادی میانجامد، بلکه روح جامعه را به ارزشهایی چون همبستگی، برابری و کرامت انسانی پیوند میزند. در سایهی چنین عدالتی است که «رشد» به معنای بالندگی فردی و «پیشرفت» به معنای تعالی جمعی، همزمان و هماهنگ تحقق مییابند.
امروز بیش از هر زمان دیگر نیازمند نهادهایی هستیم که این آرمان را به عمل بدل کنند. آیندهنگاران مغز با مدیریت داریوش طاهری گامی استوار در این مسیر نهاده است؛ مسیری که در آن عدالت آموزشی نه یک رؤیا، بلکه یک واقعیت تحققیافته خواهد بود.
آیندهنگاران مغز:
«عدالت آموزشی، بیداری اندیشهها، شکوفایی فردا»
کتاب الکترونیکی پرسشهای دو گزینهای
پرسشهای دو گزینهای و خط به خط گفتارهای زیستشناسی چیست و گسترهٔ حیات؛ برای دانلود اینجا کلیک کنید.
برای مشاهده «کتاب الکترونیکی» کلیک کنید.
کتاب الکترونیکی تعمیق و تثبیت یادگیری زیستشناسی
پرسشهای جاهای خالی و خط به خط گفتار یاختههای بافت عصبی؛ برای دانلود اینجا کلیک کنید.
برای مشاهده «کتاب الکترونیکی» کلیک کنید.
ویرایش شده بر اساس کتاب چاپ ۱۴۰۲
گفتار ۳. کاستمان (میوز) و تولیدمثل جنسی
در گذشته با تولیدمثل جنسی و غیرجنسی آشنا شدید. با توجه به آنچه آموختهاید، چه تفاوتهای اصلی در این دو نوع تولیدمثل وجود دارد؟ هریک از این روشها چه مزایایی دارد؟ چه روشهای تولیدمثل غیرجنسی را میشناسید؟ کدام نوع تقسیم با تولیدمثل جنسی ارتباط بیشتری دارد؟
كاستمان، کاهش تعداد فامتنها
در تولیدمثل جنسی، دو یاخته جنسی (گامت) با هم ترکیب و هستههای آنها با هم ادغام میشوند. یاختههای مؤثر در تولیدمثل جنسی با نوعی تقسیم کاهشی به نام کاستمان ایجاد میشوند. به نظر شما اهمیت این نوع تقسیم در جانداران چیست؟
كاستمان از دو مرحله کلی کاستمان ۱ و ۲ تشکیل شده است؛ پس از تقسیم هسته نیز تقسیم سیتوپلاسم انجام میشود (شکل ۱۴). پیش از این تقسیم نیز، مانند رشتمان، اینترفاز رخ میدهد.
شکل ۱۴- طرح سادهای از تقسیم كاستمان
کاستمان ۱
در این مرحله از تقسیم کاستمان، عدد فامتنی نصف میشود. این بخش از کاستمان چهار مرحله دارد که عبارتاند از: پروفاز ۱، متافاز ۱، آنافاز ۱ و تلوفاز ۱ (شکل ۱۶).
پروفاز ۱: فامتنهای همتا از طول در کنار هم قرار میگیرند و فشرده میشوند. به این ساختار چهار فامینکی، چهارتایه (تتراد) گفته میشود. چهارتایه از ناحیه سانترومر به رشتههای دوک متصل میشوند. سایر وقایع این مرحله، شبیه پروفاز و پرومتافاز رشتمان است (شکل ۱۵).
واژه شناسی
كاستمان (meiosis/میوز)
meioun به معنی کاستن است. کاست از مصدر کاستن همراه با (مان) واژه کاستمان را میسازد که به فرایند کاسته شدن تعداد فامتنها در حین تقسیم اشاره دارد.
متافاز ۱: چهارتایهها در استوای یاخته، روی رشتههای دوک قرار میگیرند.
آنافاز ۱: فامتنهای همتا که مضاعف شدهاند، از هم جدا میشوند و به سمت قطبین یاخته حرکت میکنند. نحوه کوتاه شدن رشتههای دوک، شبیه فرایند رشتمان است.
تلوفاز ۱: با رسیدن فامتنها به دو سوی یاخته، پوشش هسته دوباره تشکیل میشود.
معمولاً در پایان کاستمان ۱ تقسیم سیتوپلاسم انجام میشود. نتیجه کاستمان ۱ ایجاد دو یاخته است (شکل ۱۶).
باتوجه به شکل ۱۶ میتوانید بگویید عدد فامتنی یاختههای حاصل، چه تفاوتی با یاختهٔ مادری دارد؟
شکل ۱۵- طرح سادهای از یک چهارتایه
کاستمان ۲
در این مرحله یاختههای حاصل از کاستمان ۱، مراحل پروفاز ۲، متافاز ۲، آنافاز ۲ و تلوفاز ۲ را میگذرانند. وقایع کاستمان ۲ بسیار شبیه رشتمان است و در پایان آن، از هر یاخته دو یاخته شبیه هم ایجاد میشود که نصف فامتنهای یاختههای مادر را دارند. این فامتنها مضاعف نیستند. در پایان کاستمان ۲، تقسیم سیتوپلاسم انجام میشود. در مجموع و با پایان تقسیم کاستمان از یک یاخته ۲n، چهار یاخته n فامتنی حاصل میشود.
شکل ۱۶- طرح سادهای از مراحل تقسیم کاستمان
فعالیت ۵
۱- تقسیم کاستمان ۱ از نظر نحوه آرایش فامتنها و جدا شدن آنها تفاوت اساسی با تقسیم رشتمان دارد. آیا میتوانید با توجه به شکلهای رشتمان و کاستمان، این تفاوتها را بیان کنید؟
۲- تقسیم کاستمان ۲ را با تقسیم رشتمان مقایسه کنید. چه شباهتها و تفاوتهایی بین این دو فرایند وجود دارد؟
۳- با استفاده از خمیر بازی و با رعایت موارد بهداشتی، طرح سادهای از مراحل تقسیم کاستمان را بسازید. برای این کار، عدد فامتنی یاخته فرضی را ۴، ۶ و یا ۸ در نظر بگیرید. بهتر است که هر مجموعه از فامتنها با یک رنگ انتخاب شوند.
تغییر در تعداد فامتنها
گرچه تقسیم یاختهای با دقت زیاد انجام میشود، ولی به ندرت ممکن است اشتباهاتی در روند تقسیم رخ دهد. چندلادی (پلیپلوئیدی) شدن و با هم ماندن فامتنها، نمونههایی از این خطاهای کاستمانی هستند. اشتباه در تقسیم میتواند، هم در تقسیم رشتمان و هم در تقسیم کاستمان رخ دهد، ولی چون یاختههای حاصل از کاستمان در ایجاد نسل بعد دخالت مستقیم دارند، از اهمیت بیشتری برخوردارند.
چندلادی شدن: اگر در مرحله آنافاز همه فامتنها بدون اینکه از هم جدا شوند به یک یاخته بروند، آن یاخته دو برابر فامتن خواهد داشت و یاخته دیگر فاقد فامتن خواهد بود. در آزمایشگاه میتوان با تخریب رشتههای دوک تقسیم این وضعیت را ایجاد کرد (شکل ۱۷).
شکل ۱۷- طرح سادهای از تعداد فامتنها
به یاخته یا جانداری که یاختههای آن بیش از دو مجموعه فامتن داشته باشد، چندلاد گفته میشود؛ مثلاً گندم زراعی ۶n و موز ۳n است (شكل ۱۷).
با هم ماندن فامتنها: در این حالت، یک یا چند فامتن در مرحله آنافاز (رشتمان و کاستمان) از هم جدا نمیشوند. بنابراین، در یاختههای حاصل، کاهش یا افزایش یک یا چند فامتن مشاهده میشود (شکل ۱۸). نمونه این حالت، نشانگانداون است. به آمیزهای از نشانههای یک بیماری، یا یک حالت نشانگان میگویند. افراد مبتلا به داون، در یاختههای پیکری خود ۴۷ فامتن دارند (شکل ۱۸). فامتن اضافی مربوط به شمارهٔ ۲۱ است؛ یعنی یاختههای پیکری این افراد ۳ فامتن شمارهٔ ۲۱ دارند. علت بروز این حالت آن است که یکی از یاختههای جنسی ایجاد کنندهٔ فرد، به جای یک فامتن شمارهٔ ۲۱، دارای دو فامتن ۲۱ بوده است. بالابودن سنّ مادران در هنگام بارداری از عوامل مهم بروز این بیماری است؛ زیرا با افزایش سنّ مادر، احتمال خطای کاستمانی در تشکیل یاختههای جنسی وی بیشتر میشود. علت این موضوع را در فصلهای آینده خواهید آموخت.
عوامل محیطی نیز میتوانند موجب اختلال در تقسیم کاستمان شوند. دخانیات، الكل، مجاورت با پرتوهای مضر و آلودگیها نیز میتوانند در روند جدا شدن فامتنها در هر دو جنس، اختلال ایجاد کنند.
شکل ۱۸- کاریوتیپ یک فرد مبتلا به داون. آیا میتوانید جنسیت این فرد را تشخیص دهید؟
فعالیت ۶ با استفاده از منابع علمی، با انواع دیگری از بیماریهای ناشی از با هم ماندن فامتنها آشنا شوید و گزارش این بررسی را در کلاس ارائه کنید.
فعالیت ۷
منحنی زیر، رابطه بین سنّ مادر در هنگام بارداری و احتمال به دنیا آمدن فرزند مبتلا به نشانگان داون را نشان میدهد. منحنی را تفسیر کنید.
📘 زیستشناسی را بازی کنید و موفقیت را تجربه کنید
با جایخالیهای تعاملی، متنها را خودتان کامل کنید، فکر کنید و یاد بگیرید. فوراً کلیک کنید و تجربه یادگیری تعاملی را آغاز کنید!
سلام و درود
«تکرار مادر مهارتهاست»
در راستای افزایش مهارت شما آزمونهای متنوع و زیادی برای شما آماده شده است. آزمونهای گفتار از خط به خط آن طراحی شدهاند و هر یک دارای ده پرسش دو گزینهای است؛ اما آزمونهای فصل، چهار گزینهای هستند و هر یک از آنها دارای بیست پرسش است.
برای تثبیت مطلب در حافظه و یادگیری هر چه بیشتر مطلب، در آزمونهای آنلاین «آیندهنگاران مغز» شرکت کنید.
برای شرکت در این آزمونها بر لینک مربوطه کلیک کنید:
در ادامه خود را بیازمایید:
عالی
با سلام
کلمات مترادف متاسفانه بیان کننده مفهوم نیست و باعث سردرگمی میشود.