دعای مطالعه [ نمایش ]
بِسْمِ الله الرَّحْمنِ الرَّحیمِ
اَللّهُمَّ اَخْرِجْنى مِنْ ظُلُماتِ الْوَهْمِ
خدايا مرا بيرون آور از تاريكىهاى وهم،
وَ اَكْرِمْنى بِنُورِ الْفَهْمِ
و به نور فهم گرامى ام بدار،
اَللّهُمَّ افْتَحْ عَلَيْنا اَبْوابَ رَحْمَتِكَ
خدايا درهاى رحمتت را به روى ما بگشا،
وَانْشُرْ عَلَيْنا خَزائِنَ عُلُومِكَ بِرَحْمَتِكَ يا اَرْحَمَ الرّاحِمينَ
و خزانههاى علومت را بر ما باز كن به امید رحمتت اى مهربانترين مهربانان.
عدالت آموزشی، بستر رشد و پیشرفت حقیقی
عدالت آموزشی نه صرفاً یک شعار اجتماعی، بلکه شالودهای است که بر آن، بنای رشد فردی و پیشرفت جمعی استوار میشود. هنگامی که فرصتهای یادگیری بهطور برابر در اختیار همگان قرار گیرد، استعدادهای نهفته در هر گوشهای از جامعه مجال شکوفایی مییابند. عدالت آموزشی یعنی شکستن دیوارهای تبعیض و فراهم آوردن دسترسی برابر به منابع دانایی، تا هیچ کودکی در حاشیه نماند و هیچ استعدادی در خاموشی فراموش نشود.
رشد حقیقی جامعه، زمانی معنا مییابد که آموزش، امتیاز گروهی خاص نباشد؛ بلکه میراث مشترکی باشد برای تمام فرزندان این سرزمین. عدالت آموزشی پلی است که فاصلهی میان فقر و توانگری، مرکز و حاشیه، و امروز و فردا را کوتاه میکند. جامعهای که به این اصل پایبند باشد، در واقع سرمایهگذاری بر بزرگترین ثروت خویش ــ یعنی سرمایه انسانی ــ کرده است.
پیشرفت پایدار، ثمرهی عدالت در آموزش است. در غیاب عدالت آموزشی، شکافهای اجتماعی عمیقتر شده و چرخهی نابرابری بازتولید میشود. اما هنگامی که هر فرد، فارغ از طبقه، جنسیت، قومیت یا موقعیت جغرافیایی، امکان دستیابی به آموزش باکیفیت را داشته باشد، مسیر تعالی فردی و شکوفایی ملی هموار میشود.
عدالت آموزشی چراغی است که راه آینده را روشن میسازد؛ چراغی که نهتنها به رشد علمی و اقتصادی میانجامد، بلکه روح جامعه را به ارزشهایی چون همبستگی، برابری و کرامت انسانی پیوند میزند. در سایهی چنین عدالتی است که «رشد» به معنای بالندگی فردی و «پیشرفت» به معنای تعالی جمعی، همزمان و هماهنگ تحقق مییابند.
امروز بیش از هر زمان دیگر نیازمند نهادهایی هستیم که این آرمان را به عمل بدل کنند. آیندهنگاران مغز با مدیریت داریوش طاهری گامی استوار در این مسیر نهاده است؛ مسیری که در آن عدالت آموزشی نه یک رؤیا، بلکه یک واقعیت تحققیافته خواهد بود.
آیندهنگاران مغز:
«عدالت آموزشی، بیداری اندیشهها، شکوفایی فردا»
کتاب الکترونیکی پرسشهای دو گزینهای
پرسشهای دو گزینهای و خط به خط گفتارهای زیستشناسی چیست و گسترهٔ حیات؛ برای دانلود اینجا کلیک کنید.
برای مشاهده «کتاب الکترونیکی» کلیک کنید.
کتاب الکترونیکی تعمیق و تثبیت یادگیری زیستشناسی
پرسشهای جاهای خالی و خط به خط گفتار یاختههای بافت عصبی؛ برای دانلود اینجا کلیک کنید.
برای مشاهده «کتاب الکترونیکی» کلیک کنید.
ویرایش شده بر اساس کتاب چاپ 1402
گفتار ۴. تولیدمثل در جانوران
اساس تولیدمثل جنسی در همۀ جانوران مشابه است. ولی در چگونگی انجام، مراحل آن و حفاظت و تغذیۀ جنین، تفاوتهایی وجود دارد که به بعضی از آنها اشاره میکنیم.
نحوه لقاح
در آبزیان مثل ماهیها، دوزیستان و بیمهرگان آبزی لقاح خارجی دیده میشود. در این روش، والدین گامتهای خود را در آب میریزند و لقاح در آب صورت میگیرد. برای افزایش احتمال برخورد گامتها، والدین تعداد زیادی گامت را همزمان وارد آب میکنند. برای همزمان شدن ورود یاختههای جنسی به آب عوامل متعددی دخالت دارد از جمله دمای محیط، طول روز، آزاد کردن مواد شیمیایی توسط نر یا ماده یا بروز بعضی رفتارها مثل رقص عروسی در ماهیها (شکل ۱۸).
شکل ۱۸- رقص عروسی ماهیها
لقاح داخلی در جانوران خشکیزی و بعضی آبزیان دیده میشود. در این جانوران، زامه وارد دستگاه تولیدمثلی فرد ماده میشود و لقاح در بدن ماده انجام میشود. انجام این نوع لقاح، نیازمند دستگاههای تولیدمثلی با اندامهای تخصص یافته است. در اسبک ماهی جانور ماده، تخمک را به درون حفرهای در بدن جنس نر منتقل میکند. لقاح در بدن نر انجام میشود و جنس نر، جنینها را در بدن خود نگه میدارد. پس از طی مراحل رشد و نموی، نوزادان متولد میشوند.
بکرزایی
نوعی از تولیدمثل جنسی است و برای مثال، در زنبورعسل و بعضی مارها دیده میشود. در این روش، فرد ماده گاهی به تنهایی تولیدمثل میکند. در این حالت، یا تخمک بدون لقاح شروع به تقسیم میکند و موجود تکلاد را به وجود میآورد (شکل ۱۹-الف) یا از روی فامتنهای تخمک یک نسخه ساخته میشود تا فامتنهای تخمک دو برابر شوند و سپس شروع به تقسیم میکند و موجود دولاد را به وجود میآورد (شکل ۱۹-ب).
شکل ۱۹- الف و ب) انواع بکرزایی
واژهشناسی
نرماده (Hermaphrodite/هرمافرودیت)
هرمافرودیت از دو کلمه Hermes به معنی مذکر و aphrodite به معنی مؤنث است و به موجودی اشاره دارد که هر دو اندام تناسلی نر و ماده را دارد. واژه نرماده نیز صورت صریح همین مفهوم است.
نرماده (هرمافرودیت)
در این جانوران، یک فرد هر دو نوع دستگاه تولیدمثلی نر و ماده را دارد. در کرمهای پهن مثل کرم کبد، هر فرد تخمکهای خود را بارور میکند (شکل ۲۰-الف). در مورد کرمهای حلقوی، مثل کرم خاکی، لقاح دو طرفی انجام میشود؛ یعنی وقتی دو کرم خاکی در کنار هم قرار میگیرند، زامههای هر کدام تخمکهای دیگری را بارور میسازد (شکل ۲۰-ب).
شکل ۲۰- الف) کرم کبد، ب) کرم خاکی
تغذیه و حفاظت جنین
مواد غذایی مورد نیاز جنین تا چند روز پس از لقاح و تشکیل تخم از اندوختۀ غذایی تخمک تأمین میشود. این اندوخته مخلوطی از مواد مغذی متفاوت است. اندازۀ تخمک در جانوران مختلف بستگی به میزان اندوخته دارد. در جانوران تخمگذار اندوخته غذایی تخمک زیاد است؛ زیرا در دوران جنینی ارتباط غذایی بین مادر و جنین وجود ندارد. در پستانداران به دلیل ارتباط خونی بین مادر و جنین و در ماهیها و دوزیستان به علت دوره جنینی کوتاه میزان این اندوخته کم است.
در جانورانی که لقاح خارجی دارند تخمک دیوارهای چسبناک و ژلهای دارد که پس از لقاح، تخمها را به هم میچسباند. این لایۀ ژلهای ابتدا از جنین در برابر عوامل نامساعد محیطی محافظت میکند و سپس به عنوان غذای اولیۀ مورد استفاده جنین قرار میگیرد (شکل ۲۱).
شکل ۲۱- لایۀ ژلهای اطراف تخمهای قورباغه
در جانورانی که لقاح داخلی دارند، حفاظت جنین به صورتهای متفاوتی انجام میشود. در جانوران تخمگذار وجود پوستۀ ضخیم در اطراف تخم از جنین محافظت میکند. البته برای محافظت بیشتر در خزندگانی مثل لاکپشت تخمها با ماسه و خاک پوشانده میشوند. پرندگان روی تخمها میخوابند و پستاندار تخمگذاری مثل پلاتیپوس، تخم را در بدن خود نگه میدارد و چند روز مانده به تولد نوزاد، تخمگذاری میکند و روی آنها میخوابد تا مراحل نهایی رشد و نمو طی شود (شکل ۲۲).
در پستانداران کیسهدار، مثل کانگورو جنین ابتدا درون رحم ابتدایی مادر رشد و نمو را آغاز میکند. به دلیل مهیا نبودن شرایط به صورت نارس متولد میشود و خود را به درون کیسهای که بر روی شکم مادر است میرساند. در آنجا ضمن حفاظت، از غدد شیری درون آن تغذیه میکند تا مراحل رشد و نمو را کامل کند.
در پستانداران جفتدار، جنین درون رحم مادر رشد و نمو را آغاز و از طریق اندامی به نام جفت با خون مادر مرتبط میشود و از آن تغذیه میکند. نوزاد پس از تولد از غدد شیری مادر تغذیه میکند تا زمانی که بتواند بهطور مستقل به زندگی ادامه دهد.
شکل 22- الف) تخمهای لاکپشت
ب) تخم پرنده در آشیانه
پ) تخم پلاتیپوس
📘 زیستشناسی را بازی کنید و موفقیت را تجربه کنید
با جایخالیهای تعاملی، متنها را خودتان کامل کنید، فکر کنید و یاد بگیرید. فوراً کلیک کنید و تجربه یادگیری تعاملی را آغاز کنید!
سلام و درود
«تکرار مادر مهارتهاست»
در راستای افزایش مهارت شما آزمونهای متنوع و زیادی برای شما آماده شده است. آزمونهای گفتار از خط به خط آن طراحی شدهاند و هر یک دارای ده پرسش دو گزینهای است؛ اما آزمونهای فصل، چهار گزینهای هستند و هر یک از آنها دارای بیست پرسش است.
برای تثبیت مطلب در حافظه و یادگیری هر چه بیشتر مطلب، در آزمونهای آنلاین «آیندهنگاران مغز» شرکت کنید.
برای شرکت در این آزمونها بر لینک مربوطه کلیک کنید:
در ادامه خود را بیازمایید:
عالی