نوروساینس جست‌وجوی پاسخ یکی از بزرگ‌ترین پرسش‌های بشریت است: چگونه مغز، ذهن را می‌آفریند؟

آینده‌نگاران مغز: «ما مغز را می‌شناسیم، تا آینده را بسازیم.»

امروز در مصاحبه آزمون جامع دکتری علوم اعصاب، جناب آقای دکتر محمدعلی نظری پرسشی را مطرح کردند که در نگاه نخست بسیار ساده به نظر می‌رسید، اما هرچه بیشتر درباره آن می‌اندیشم، ژرفا و عظمت آن بیشتر آشکار می‌شود:

«نوروساینس را تعریف کنید.»

پرسشی کوتاه؛ اما شاید یکی از عمیق‌ترین پرسش‌هایی که می‌توان از یک دانشجوی علوم اعصاب پرسید.

در آن لحظه، ذهن من بی‌اختیار به سوی یکی از شگفت‌انگیزترین روایت‌های تکامل مغز پرواز کرد؛ داستان آبدزدک دریایی، موجود کوچکی که در دوران لاروی صاحب دستگاه عصبی و مغزی ابتدایی است، اما هنگامی که جایگاه دائمی خود را پیدا می‌کند و دیگر نیازی به حرکت ندارد، بخش عمده‌ای از آن را از دست می‌دهد؛ داستانی که پیش‌تر آن را در کتاب «آناتومی دستگاه عصبی» تألیف آقای دکتر محمدتقی جغتایی مطالعه نموده بودم.

برای من، این داستان همیشه چیزی فراتر از یک کنجکاوی زیستی بوده است. این داستان نمادی از یکی از بنیادی‌ترین ایده‌های علوم اعصاب تکاملی است؛ اینکه مغز در بستر میلیون‌ها سال انتخاب طبیعی، پیش از هر چیز برای حل مسائل بقا، ادراک و حرکت پدید آمده است.

در همان لحظه، پاسخ من تحت تأثیر یکی از مشهورترین و تأمل‌برانگیزترین دیدگاه‌های علوم اعصاب قرار داشت؛ دیدگاهی که توسط عصب‌شناس برجسته دنیل وولپرت (Daniel Wolpert) مطرح شده است. جمله‌ای که در ظاهر ساده است، اما در عمق خود انقلابی در نگاه ما به مغز ایجاد می‌کند:

«ما مغز داریم تا حرکت کنیم.»

از این منظر، مغز پیش از آنکه خالق فلسفه، ادبیات، هنر، ریاضیات یا تمدن باشد، سامانه‌ای زیستی برای هدایت رفتار موجود زنده در محیط است. سامانه‌ای که تکامل یافته تا به موجود زنده کمک کند جهان را ادراک کند، آینده را پیش‌بینی کند، تصمیم بگیرد و در نهایت مناسب‌ترین حرکت ممکن را انجام دهد.

به همین دلیل، هنگامی که از من پرسیده شد «نوروساینس چیست؟»، ذهنم به سوی این برداشت رفت که نوروساینس در بنیادی‌ترین معنای خود، علم مطالعه سازوکارهایی است که به موجود زنده امکان ادراک محیط، انتخاب رفتار و اجرای حرکت هدفمند را می‌دهند.

اما هرچه بیشتر درباره آن پرسش اندیشیدم، بیشتر احساس کردم که شاید جناب آقای دکتر نظری، به‌ویژه با توجه به نگاه عمیق ایشان در حوزه علوم اعصاب شناختی (Cognitive Neuroscience)، در جست‌وجوی پاسخی فراتر از این تبیین تکاملی بودند.

شاید مقصود ایشان این نبود که مغز چرا به وجود آمده است.

شاید پرسش اصلی این بود که مغز چگونه از ابزاری برای حرکت، به خالق ذهن تبدیل شده است.

چگونه ساختاری که روزگاری برای هدایت حرکت در محیط تکامل یافته بود، توانست به سرچشمه زبان، حافظه، تخیل، خودآگاهی، استدلال، اخلاق، هنر و هویت انسانی تبدیل شود؟

چگونه مجموعه‌ای از نورون‌ها توانستند شکسپیر، فردوسی، انیشتین و ابن‌سینا را پدید آورند؟

چگونه جریان یون‌های سدیم و پتاسیم در غشای نورون‌ها به رؤیاها، آرزوها، خاطرات و احساس «من» تبدیل می‌شود؟

شاید تفاوت میان این دو نگاه، تفاوت میان دو پرسش بنیادین باشد:

«مغز برای چه تکامل یافت؟»

و

«مغز چگونه ذهن را می‌آفریند؟»

پرسش نخست، ما را به قلمرو تکامل می‌برد؛ جایی که حرکت، بقا و انتخاب طبیعی نقش اصلی را ایفا می‌کنند.

اما پرسش دوم، ما را به قلب علوم اعصاب شناختی می‌رساند؛ جایی که بزرگ‌ترین راز شناخته‌شده زیست‌شناسی نهفته است.

زیرا در نهایت، نوروساینس صرفاً علم نورون‌ها نیست.

علم سیناپس‌ها نیست.

علم ناقل‌های عصبی نیست.

حتی علم مغز نیز نیست.

این‌ها همگی ابزارهایی هستند برای پاسخ دادن به پرسشی بزرگ‌تر.

پرسشی که شاید مهم‌ترین پرسش تاریخ علم باشد:

چگونه ماده‌ای فیزیکی به ذهنی آگاه تبدیل می‌شود؟

پس از پایان جلسه، بارها به آن سؤال بازگشتم.

شاید ایشان نمی‌خواستند صرفاً بشنوند که نوروساینس مطالعه مغز و دستگاه عصبی است.

شاید نمی‌خواستند فهرستی از نورون‌ها، مدارهای عصبی و نواحی مغزی را بشنوند.

شاید حتی داستان آبدزدک دریایی نیز پاسخ نهایی نبود.

شاید آن پرسش، دعوتی بود برای اندیشیدن به بزرگ‌ترین راز پیش روی علوم اعصاب.

شاید انتظار داشتند کسی که در آستانه ورود به دنیای پژوهش‌های پیشرفته نوروساینس قرار گرفته است، بداند که در پس تمام کتاب‌ها، آزمایشگاه‌ها، تصویربرداری‌های مغزی، ثبت‌های الکتروفیزیولوژیک و مدل‌های محاسباتی، یک پرسش بنیادین نهفته است:

نوروساینس در نهایت تلاش بشر برای فهم این حقیقت است که چگونه مغز، ذهن را می‌آفریند.

این همان نقطه‌ای است که نوروساینس از یک رشته دانشگاهی فراتر می‌رود و به یکی از بزرگ‌ترین ماجراجویی‌های فکری بشر تبدیل می‌شود.

ما درباره قلب، کلیه، کبد و ریه‌ها بسیار می‌دانیم. وظایف آن‌ها را می‌شناسیم و سازوکارهایشان را تا حد زیادی درک کرده‌ایم. اما مغز متفاوت است.

زیرا مغز تنها عضوی از بدن نیست.

مغز همان عضوی است که درباره خودش سؤال می‌پرسد.

مغز همان عضوی است که می‌کوشد خودش را بشناسد.

و این شاید شگفت‌انگیزترین رخداد در تمام تاریخ حیات باشد.

در هیچ جای جهان شناخته‌شده، ساختاری را نمی‌شناسیم که مانند مغز انسان بتواند درباره منشأ خود تفکر کند.

هنگامی که یک ستاره را مطالعه می‌کنیم، ستاره از مطالعه شدن آگاه نیست.

اما هنگامی که مغز را مطالعه می‌کنیم، موضوع مطالعه و ابزار مطالعه یکی هستند.

جهان از طریق مغز انسان در حال مطالعه خویشتن است.

شاید به همین دلیل باشد که نوروساینس تا این اندازه جذاب، اسرارآمیز و الهام‌بخش است.

نوروساینس صرفاً علم نورون‌ها نیست.

علم سیناپس‌ها نیست.

علم انتقال‌دهنده‌های عصبی نیست.

علم نواحی مغزی نیز نیست.

همه این‌ها ابزارهایی برای پاسخ دادن به پرسشی بزرگ‌تر هستند.

اینکه چگونه فعالیت میلیاردها نورون می‌تواند به تجربه‌ای تبدیل شود که ما آن را آگاهی می‌نامیم.

چگونه جریان یون‌های سدیم و پتاسیم به خاطره نخستین روز مدرسه تبدیل می‌شود؟

چگونه انتقال چند مولکول دوپامین می‌تواند احساس پاداش ایجاد کند؟

چگونه مجموعه‌ای از پتانسیل‌های عمل می‌توانند عشق، ترس، امید یا اندوه را پدید آورند؟

چگونه ماده به ذهن تبدیل می‌شود؟

این همان پرسشی است که نوروساینس را به یکی از بزرگ‌ترین مرزهای دانش بشری تبدیل کرده است.

داستان آبدزدک دریایی به ما آموخت که مغز احتمالاً برای حرکت تکامل یافته است.

اما انسان امروز پرسش دیگری را نیز مطرح می‌کند.

اگر مغز برای حرکت تکامل یافته است، چگونه به نقطه‌ای رسید که بتواند شعر بسراید؟

چگونه به نقطه‌ای رسید که بتواند سمفونی خلق کند؟

چگونه به نقطه‌ای رسید که بتواند ریاضیات ابداع کند؟

چگونه به نقطه‌ای رسید که بتواند درباره خودش بیندیشد؟

شاید پاسخ این پرسش‌ها همان چیزی باشد که آینده علوم اعصاب را رقم خواهد زد.

زیرا هنوز نمی‌دانیم چگونه آگاهی از دل نورون‌ها پدیدار می‌شود.

هنوز نمی‌دانیم چرا تجربه ذهنی وجود دارد.

هنوز نمی‌دانیم چگونه شبکه‌ای از سلول‌ها می‌تواند احساس «من» را ایجاد کند.

و درست به همین دلیل است که نوروساینس همچنان یکی از هیجان‌انگیزترین علوم جهان باقی مانده است.

هر کشف جدید در علوم اعصاب نه تنها دانسته‌های ما را افزایش می‌دهد، بلکه عمق نادانسته‌های ما را نیز آشکارتر می‌کند.

هرچه بیشتر مغز را می‌شناسیم، بیشتر درمی‌یابیم که چه اندازه از آن را هنوز نمی‌شناسیم.

شاید اگر امروز دوباره از من بپرسند «نوروساینس چیست؟» پاسخم کوتاه‌تر اما عمیق‌تر باشد:

نوروساینس جست‌وجوی پاسخ یکی از بزرگ‌ترین پرسش‌های بشریت است: چگونه مغز، ذهن را می‌آفریند؟

یا شاید چنین بگویم:

نوروساینس علم مطالعه مغز و دستگاه عصبی و تلاش برای فهم این حقیقت بنیادین است که چگونه فعالیت نورون‌ها به آگاهی، ذهن، رفتار و هویت انسان تبدیل می‌شود.

و شاید در نهایت، تمام شکوه این علم را بتوان در یک جمله خلاصه کرد:

نوروساینس، داستان تلاش بشر برای فهم خودش است.

نوروساینس؛ جست‌وجوی بزرگ‌ترین راز هستی، از نورون تا آگاهی

«نوروساینس جست‌وجوی پاسخ یکی از بزرگ‌ترین پرسش‌های بشریت است: چگونه مغز، ذهن را می‌آفریند؟»

شاید هیچ پرسشی در تاریخ اندیشه بشر به اندازه این سؤال شگفت‌انگیز، ذهن فیلسوفان، دانشمندان و متفکران را به خود مشغول نکرده باشد. ما انسان‌ها هزاران سال است که درباره جهان پیرامون خود پرسش می‌کنیم؛ از منشأ ستارگان و کهکشان‌ها گرفته تا قوانین حاکم بر ماده و انرژی. اما در میان تمام این پرسش‌ها، پرسشی وجود دارد که از همه اسرارآمیزتر و عمیق‌تر است: چگونه توده‌ای از سلول‌های عصبی درون جمجمه می‌تواند فکر کند، احساس کند، تصمیم بگیرد، رؤیا ببیند و از وجود خود آگاه باشد؟

این همان پرسشی است که در قلب نوروساینس قرار دارد.

نوروساینس صرفاً مطالعه مغز نیست؛ بلکه تلاش برای فهم ماهیت انسان است. این علم می‌خواهد بداند چگونه میلیاردها نورون که هر یک به تنهایی سلولی ساده به نظر می‌رسند، در کنار یکدیگر چیزی را خلق می‌کنند که ما آن را «ذهن» می‌نامیم؛ پدیده‌ای که عشق می‌ورزد، می‌ترسد، می‌خندد، می‌گرید، خاطره می‌سازد و آینده را تصور می‌کند.

وقتی به مغز انسان نگاه می‌کنیم، در ظاهر با عضوی حدود یک و نیم کیلوگرمی مواجه هستیم؛ بافتی نرم و شکننده که از آب، چربی و پروتئین تشکیل شده است. اما همین ساختار ظاهراً معمولی، پیچیده‌ترین سامانه شناخته‌شده در سراسر جهان هستی است. درون این عضو شگفت‌انگیز حدود هشتاد و شش میلیارد نورون وجود دارد که هر یک با هزاران نورون دیگر ارتباط برقرار می‌کنند. حاصل این ارتباطات، شبکه‌ای با صدها تریلیون اتصال سیناپسی است؛ شبکه‌ای که از نظر پیچیدگی، از هر ابررایانه‌ای که تاکنون ساخته شده فراتر می‌رود.

اما راز اصلی نوروساینس در شمار نورون‌ها نیست. راز بزرگ در این است که چگونه فعالیت الکتریکی و شیمیایی این سلول‌ها به تجربه‌های ذهنی تبدیل می‌شود.

وقتی به غروب خورشید نگاه می‌کنید، چه اتفاقی رخ می‌دهد؟ نور به شبکیه چشم می‌رسد، گیرنده‌های نوری فعال می‌شوند و پیام‌های عصبی به مغز ارسال می‌گردند. اما هیچ دانشمندی نمی‌تواند دقیقاً توضیح دهد چگونه این پیام‌های الکتریکی به تجربه ذهنی «زیبایی غروب» تبدیل می‌شوند.

وقتی موسیقی مورد علاقه خود را می‌شنوید، ارتعاشات هوا به سیگنال‌های عصبی تبدیل می‌شوند. اما چگونه این سیگنال‌ها احساس لذت، هیجان یا خاطره را در ذهن شما برمی‌انگیزند؟

وقتی عاشق می‌شوید، مجموعه‌ای از انتقال‌دهنده‌های عصبی و هورمون‌ها در مغز تغییر می‌کنند. اما چگونه این تغییرات مولکولی به عمیق‌ترین احساس انسانی، یعنی عشق، تبدیل می‌شوند؟

این همان معمایی است که بسیاری از دانشمندان آن را «مسئله سخت آگاهی» می‌نامند؛ یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های علمی قرن حاضر.

نوروساینس از این جهت منحصر به فرد است که برخلاف بسیاری از علوم، هم‌زمان هم ابزار مشاهده است و هم موضوع مشاهده. ما با مغز خود در حال مطالعه مغز هستیم. به عبارت دیگر، جهان برای نخستین بار در تاریخ کیهان به نقطه‌ای رسیده است که می‌تواند خودش را مطالعه کند.

هر کشف جدید در نوروساینس در حقیقت گامی در مسیر شناخت خود انسان است. هنگامی که پژوهشگران حافظه را مطالعه می‌کنند، در واقع در حال کشف سازوکار شکل‌گیری گذشته ما هستند. هنگامی که توجه را بررسی می‌کنند، در حال فهم چگونگی انتخاب واقعیت توسط ذهن هستند. هنگامی که احساسات را مطالعه می‌کنند، در حال رمزگشایی از نیروهایی هستند که تصمیم‌ها، روابط و سرنوشت ما را شکل می‌دهند.

یکی از شگفت‌انگیزترین یافته‌های نوروساینس این است که مغز ساختاری ایستا و تغییرناپذیر نیست. برخلاف تصور گذشته، مغز در تمام طول زندگی در حال تغییر است. هر تجربه جدید، هر مهارت تازه، هر خاطره و هر یادگیری، معماری مغز را اندکی دگرگون می‌کند. این ویژگی که «نوروپلاستیسیته» نام دارد، نشان می‌دهد که مغز نه تنها خالق ذهن است، بلکه خود نیز تحت تأثیر ذهن تغییر می‌کند.

هر کتابی که می‌خوانیم، هر زبانی که می‌آموزیم، هر دوستی که پیدا می‌کنیم و هر چالشی که پشت سر می‌گذاریم، ردپایی فیزیکی در شبکه‌های عصبی مغز بر جای می‌گذارد. به همین دلیل، نوروساینس تنها علم مطالعه مغز نیست؛ بلکه علم مطالعه امکان‌های بی‌پایان تحول انسان نیز هست.

در عین حال، نوروساینس ما را با شکنندگی ذهن نیز آشنا می‌کند. اختلال در بخش کوچکی از مغز می‌تواند حافظه را از بین ببرد، شخصیت را تغییر دهد یا توانایی تشخیص واقعیت را مختل کند. بیماری‌هایی مانند آلزایمر، پارکینسون، افسردگی، اسکیزوفرنی و صرع به ما یادآوری می‌کنند که بسیاری از جنبه‌های تجربه انسانی ریشه در عملکرد ظریف مدارهای عصبی دارند.

اما این حقیقت، ارزش انسان را کاهش نمی‌دهد؛ بلکه بر شگفتی او می‌افزاید. زیرا نشان می‌دهد که تمام دستاوردهای تمدن بشری، از شاهکارهای هنری گرفته تا نظریه‌های علمی، از دل همین شبکه پیچیده نورون‌ها برخاسته‌اند.

تمام اشعار بزرگ تاریخ، تمام سمفونی‌های جاودان، تمام کشفیات علمی و تمام لحظات عشق و فداکاری، در نهایت محصول فعالیت همین سه پوند بافت عصبی هستند. مغزی که در سکوت مطلق درون جمجمه قرار گرفته، توانسته کهکشان‌ها را کشف کند، اتم را بشکافد، فلسفه بیافریند و درباره منشأ خود پرسش کند.

شاید زیباترین جنبه نوروساینس همین باشد؛ اینکه این علم صرفاً به دنبال شناخت یک عضو بدن نیست، بلکه در جست‌وجوی فهم پدیده‌ای است که ما را «انسان» می‌کند.

نوروساینس می‌پرسد چگونه نورون‌ها به اندیشه تبدیل می‌شوند.

چگونه سیناپس‌ها خاطره می‌سازند.

چگونه جریان یون‌ها احساسات را شکل می‌دهد.

چگونه شبکه‌های عصبی آگاهی را پدید می‌آورند.

و چگونه ماده‌ای فیزیکی می‌تواند تجربه‌ای ذهنی خلق کند.

در حقیقت، نوروساینس پلی میان زیست‌شناسی، روان‌شناسی، پزشکی، فلسفه، ریاضیات، مهندسی و حتی هنر است. کمتر علمی را می‌توان یافت که تا این اندازه گسترده و میان‌رشته‌ای باشد. هرچه بیشتر درباره مغز می‌آموزیم، بیشتر درمی‌یابیم که هنوز چه اندازه از آن را نمی‌شناسیم.

شاید روزی بتوانیم تمام مدارهای مغزی را نقشه‌برداری کنیم. شاید بتوانیم منشأ بیماری‌های عصبی را به طور کامل درک کنیم. شاید حتی بتوانیم سازوکارهای دقیق حافظه و تصمیم‌گیری را توضیح دهیم. اما پرسش بنیادین همچنان پابرجاست: چگونه آگاهی از دل ماده پدیدار می‌شود؟

این پرسش نه تنها مسئله‌ای علمی، بلکه یکی از بزرگ‌ترین اسرار هستی است.

از همین رو، نوروساینس را می‌توان ماجراجویی بزرگ بشر برای شناخت خودش دانست؛ سفری که از نورون آغاز می‌شود و به ذهن می‌رسد، از سیناپس‌ها عبور می‌کند و به آگاهی ختم می‌شود، و از مطالعه مغز به فهم عمیق‌تر انسان منتهی می‌گردد.

در نهایت، شاید بتوان گفت که نوروساینس تلاشی است برای پاسخ دادن به بنیادی‌ترین سؤال ممکن:

چگونه جهان، در قالب مغز انسان، توانسته است به وجود خود آگاه شود؟

و تا زمانی که پاسخ کامل این سؤال را نیافته‌ایم، نوروساینس همچنان یکی از باشکوه‌ترین و الهام‌بخش‌ترین سفرهای فکری تاریخ بشر باقی خواهد ماند.

اما داستان نوروساینس تنها به کشف سازوکارهای مغز محدود نمی‌شود. هرچه دانش ما از مغز عمیق‌تر می‌شود، افق‌های تازه‌ای از مسئولیت، امید و آینده نیز در برابر ما گشوده می‌شود.

در گذشته، بسیاری از بیماری‌های مغزی و روانی سرنوشت‌هایی اجتناب‌ناپذیر تلقی می‌شدند. اختلالات حافظه، افسردگی، اضطراب، سکته‌های مغزی و بیماری‌های تحلیل‌برنده دستگاه عصبی اغلب با نگاهی آمیخته به ناامیدی نگریسته می‌شدند. اما نوروساینس مدرن نشان داده است که مغز، برخلاف آنچه روزگاری تصور می‌شد، تنها قربانی زمان نیست؛ بلکه عضوی پویا، سازگار و دارای ظرفیت شگفت‌انگیز بازسازی است.

هر کشف جدید در علوم اعصاب، پنجره‌ای تازه به سوی آینده می‌گشاید. آینده‌ای که در آن تشخیص زودهنگام بیماری‌های عصبی امکان‌پذیرتر خواهد شد؛ آینده‌ای که در آن می‌توان پیش از آنکه حافظه خاموش شود، از آن محافظت کرد؛ پیش از آنکه افسردگی ریشه بدواند، مسیرهای درمان را هموار ساخت؛ و پیش از آنکه آسیب‌های عصبی کیفیت زندگی انسان را کاهش دهند، راهکارهای مؤثرتری برای پیشگیری و مداخله ارائه داد.

از این منظر، نوروساینس فقط علم مطالعه مغز نیست؛ بلکه علم حفظ امید است.

هر نورونی که شناخته می‌شود، هر مدار عصبی که رمزگشایی می‌گردد و هر مکانیسمی که کشف می‌شود، گامی در جهت کاهش رنج انسان و افزایش کیفیت زندگی اوست. این همان نقطه‌ای است که علم از مرز آزمایشگاه فراتر می‌رود و به رسالتی انسانی تبدیل می‌شود.

امروزه دانشمندان علوم اعصاب در تلاش‌اند تا نه تنها بیماری‌ها را درمان کنند، بلکه ظرفیت‌های نهفته مغز را نیز بهتر بشناسند. چگونه می‌توان یادگیری را بهبود بخشید؟ چگونه می‌توان حافظه را تقویت کرد؟ چگونه می‌توان مغزی سالم‌تر برای دوران سالمندی داشت؟ چگونه می‌توان کودکان را در مسیر رشد شناختی بهتر هدایت کرد؟ و چگونه می‌توان به انسان کمک کرد تا بهترین نسخه از توانایی‌های ذهنی خود را آشکار سازد؟

این پرسش‌ها، نوروساینس را از یک علم صرفاً دانشگاهی به دانشی تمدن‌ساز تبدیل کرده‌اند.

در حقیقت، قرن بیست و یکم را می‌توان عصر مغز نامید. همان‌گونه که قرن‌های گذشته با انقلاب‌های فیزیک، شیمی و ژنتیک شناخته می‌شوند، قرن حاضر بیش از هر زمان دیگری به کشف اسرار مغز وابسته است. زیرا هرچه بیشتر جهان را بشناسیم، در نهایت دوباره به همان پرسش بازمی‌گردیم: چه کسی این جهان را درک می‌کند؟

پاسخ، مغز است.

مغزی که ستارگان را رصد می‌کند.

مغزی که موسیقی می‌آفریند.

مغزی که عشق را تجربه می‌کند.

مغزی که آینده را تصور می‌کند.

و مغزی که در نهایت درباره خودش پرسش می‌کند.

از همین رو، سرمایه‌گذاری بر شناخت مغز، در حقیقت سرمایه‌گذاری بر آینده بشریت است. آینده‌ای که در آن سلامت شناختی، سلامت روان و کیفیت زندگی ذهنی، به اندازه سلامت جسمانی اهمیت خواهند داشت.

در چنین چشم‌اندازی، رسالت مجموعه‌هایی که در حوزه علوم اعصاب، آموزش، پژوهش و آگاهی‌بخشی فعالیت می‌کنند، فراتر از انتقال دانش است. آنان در واقع معماران آینده‌ای هستند که در آن انسان مغز خود را بهتر می‌شناسد، بهتر از آن مراقبت می‌کند و بهتر از ظرفیت‌های بی‌نهایت آن بهره می‌گیرد.

و شاید به همین دلیل باشد که آینده علوم اعصاب را نمی‌توان تنها در تجهیزات پیشرفته، تصویربرداری‌های پیچیده یا الگوریتم‌های هوش مصنوعی جستجو کرد؛ بلکه باید آن را در نسلی دید که با آگاهی بیشتر نسبت به مغز خود زندگی می‌کند.

نسلی که می‌داند سلامت مغز، زیربنای تمام موفقیت‌ها، خلاقیت‌ها، روابط و دستاوردهای انسانی است.

نسلی که می‌داند شناخت مغز، در نهایت شناخت خویشتن است.

زیرا بزرگ‌ترین سفر انسان، سفر به دور جهان نیست؛ بلکه سفر به درون خویش است.

و در مرکز این سفر شگفت‌انگیز، مغز قرار دارد؛ پیچیده‌ترین ساختار شناخته‌شده در جهان و آخرین مرز بزرگ اکتشافات بشری.

از همین رو، هر گامی در مسیر شناخت مغز، گامی به سوی آینده‌ای روشن‌تر است؛ آینده‌ای که در آن دانش، آگاهی و امید دست در دست یکدیگر، افق‌های تازه‌ای را پیش روی انسان می‌گشایند.

آینده از مغز آغاز می‌شود.

و آینده را کسانی می‌سازند که امروز جرات پرسیدن بزرگ‌ترین پرسش‌ها را دارند.

«از کشف نورون‌ها تا فهم انسان.»

«آینده‌نگاران مغز؛ در جست‌وجوی راز مغز، برای ساختن آینده انسان.»